- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
I.
1.
propr. natura
(istota) ludzka, człowieczeństwo; natura (substantia) humana
(opp.
deitas, divinitas).
N.
corporis (
ZABOR. Tract.
p. 53
).
N.
definitiones phil.
WROCŁ. Dial. fol. A IVa : cum enim dicitur homo, homo significat ens habens h-em; hic ens est substantia, cui nomen imponitur h-s.
BYSTRZ. Top. fol. t 11a: h-s est animalitas et rationalitas.
AEG. Th. fol. B IVa : h-s dicitur totum esse hominis.
2.
meton.
rodzaj ludzki, ludzie;
genus humanum, homines.
N.
locut.
secundum humanitatem agi
i. q. inter homines
KodMaz(L) p. 115 (a. 1393) : omnia, que secundum h-em aguntur in tempore, simul cum lapsu temporis pereunt.
II.
transl.
1.
dola ludzka, los;
condicio humana,
sors.
N. i. q.
mors
StPPP II p. 587 (a. 1449) : si quid, quod Deus auferat, in ipso Nicolao h-is et mortis contingat, extunc omnia debita, quecunque tenentur sibi homines etc.
2.
ludzkość, życzliwość, łaskawość, uprzejmość; benignitas, clementia,
comitas.
Additur
benigna et civilis (
DŁUG. Op.
p. 19
),
item
gen.
humanitatis obsequium (
KodWp I
p. 34, a.
1187-1193),
solacium (
KodPol I
p. 72, a.
1254)
, studium (in aliquem :
CALLIM. Greg.
p. 54,10).
Glossa
Pol.
RFil XXV p. 152 (saec. XV med.med) : h-s «laszkawoscz».
3.
uczciwość, rzetelność, sumienność, honor, moralność;
honestas, fides, probitas, sinceritas, honor, mores boni.
N.
locut.
iur.
α. in sua humanitate non esse infamem (
KodWp III
p. 88, a.
1357)
, suspectum (
ArPrawn V
p. 100, a.
1440
; opp. illesum:
APozn I
p. 363, a.
1464)
, suam humanitatem (ex)purgare (
NieznHer
p. 24, a.
1450
; in innocentiam:
StPPP XI
p. 9, a.
1494
; et conscientiam:
ZabDziej III
p. 450, a.
1497).
β.
aliquid sub conservatione humanitatis facere
(
StPPP II
p. 606, a.
1451
; simili sensu sub humanitate:
AGZ XIII p. 404, a. 1463 : Dorothea debet restituere ... vasa cervisie ... sub h-e.
Dogiel I p. 71, a. 1474 : promittentes ... sub bona fide et honore ac humanitate nostris praefatos articulos ... firmiter observare.Ita saepius), item verbo humanitatis aliquid dicere, promittere ( AKapSąd III p. 308, a. 1516 : quidquid ... Paulus verbo h-is et consciencie sue dicet etc.
ARect II p. 116, a. 1545 : contractum ... firmiter tenere ... verbo h-is promiserunt.
Simili sensu
bona fide humanitatis:
CorpJP II I
p. 349,
a. 1518)
; opp. contra fidem humanitatis (et honoris:
StPPP VI
p. 134, a.
1518).
Cf.
FIDES II 1 β
HONESTAS I 2
HONOR II A 1
.
4.
kultura, ogłada, wykształcenie; eruditio,
urbanitas, doctrina.
Occ.
literatura;
litterae
DŁUG. Hist. V p. 654 : Gregorius Sanoceus tam in prosa Pierica, quam carmine caeterisque h-is studiis, in declamationibus ... ad populum memorabilis.
Inde:
wydział sztuk wyzwolonych na uniwersytecie;
facultas
artium liberalium in
universitate
Tom. III p. 441 (a. 1515) : ut ... tenerentur archiepiscopi servare in studio Cracovie duos lectores: unum in theologia, alium in h-e.