General
Full Entry
More

ABBA

Grammar
  • Formsabba, activatio, acutaria, ocutaria, , adinobliviscibiliter, , adoptive, aduncatus, aeralis, agalma, agnitor, albefactio, alienabilis, alienitas, allicitivum, annunculus, anterioritas, phora, antipofora, antipophora, appraemio, appretiabilitas, apretiabilitas, appropriatum, arguibiliter, armiductrix, artocopatus, ortocopatus, asperatio, asperacio, attamino, adtamino, autonomice, avellatio, barcha, parcha, barchamensis, parchamensis, barchania, parchania, bednarka, binominatus, blasphemalis, brzostus
  • Etymology vox Hebr.
  • Inflectional type -onis -ae -a, -um -e -atis -oris -onis -e -atis -i -i -atis -ae -are -atis -i -icis -a, -um -onis -are -onis -ae -e -ae -ae -a, -um -e -i
  • Part of Speechadverbadverbadverbadverb
  • Genderfemininefeminineneutremasculinefemininefeminineneutremasculinefemininefemininefemininefemininefemininefemininefemininefemininefemininemasculine
Meaning Outline
  • pater (saec. XIV).
  • phil. ratio, qua aliquid actu fit
  • nat. Carex sp. Linn.
  • ita ne oblivioni subiaceat
  • per adoptionem spiritualem
  • curvatus, inflexus
  • quod vi venti impellitur
  • simulacrum
  • qui agnoscit, intellegit
  • actus albandi
  • qui alienari, vendi potest
  • phil. diversitas, differentia
  • adhortatio
  • animal anniculum
  • tempus praecedens,superius
  • rhet. id quod adversarius obicere possit
  • praemio ornare, munerare
  • facultas aestimationis, designationis pretii
  • theol. proprietas, vis, natura
  • arguendo, admonendo
  • quae exercitum ducit
  • farina ad panem conficiendum subacta
  • pronuntiatio aspera sonorum Pol. sibilantium, quae sunt ščž et śćź
  • experiri, cognoscere, temptare (saec. XIV ex.).
  • libere, absolute
  • actus avellendi, abrumpendi
  • panni genus ex lino et lana contexti
  • e barchano constans
  • panni genus ex lino et lana contexti
  • uxor eius, qui dolia conficit
  • duobus nominibus vocatus, duo habens nomina
  • qui Dei religionisque maiestatem laedit
  • cortex retis ex ulmo factus

Pełne hasło

post 9,28 adde ABBA (vox Hebr. )
ojciec; pater (saec. XIV). post 139,24 adde ACTIVATIO, -onis f. (activo)
phil. zaktualizowanie, powołanie do aktualnego bytu; ratio, qua aliquid actu fit
MATTH. Lect. I p. 20 : ad a-em coloris requiritur (cf. ib. paulo supra lumen corporale est quasi actus coloris et facit colorem in actu).
post 152,33 adde [ACUTARIA]s. OCUTARIA, -ae f. (acutarius F. et L.)
nat. sitowie; Carex sp. Linn. GLr I p. 116 . post 215,29 adde AD-INOBLIVISCIBILITER adv.
w sposób nie podlegający zapomnieniu; ita ne oblivioni subiaceat
JAC. PAR. OpIn p. 349 : hoc certe Salvator ... nobis ... a-r imprimere curavit dicens.
Cf. INOBLIVISCIBILITER. post 256,39 adde ADOPTIVE adv.
  • Th. (rec.),
  • Bl.
  • L.
w sensie duchowej adopcji; per adoptionem spiritualem
AMedi III p. 77 (saec. XV med.med) : quaeritur de hoc nomine: deus, secundum quod sumitur a-e, utrum angeli nominandi sunt dii sicut homines sancti?
post 266,30 adde ADUNCATUS, -a, -um (adunco)
wygięty, zakrzywiony; curvatus, inflexus
MATTH. Serm. I p. 167 : ungues acuti, magni, fortes et a-i (ed. adimati) et dentes magni.
post 310,48 adde AERALIS, -e (aer) molendinum
młyn poruszany przez wiatr, wiatrak; quod vi venti impellitur
KodWp VII p. 372 (a. 1407) : molendina ventualia seu a-ia cives pro usu civili construere possent.
post 352,6 adde AGALMA, -atis n. (Gr. αγαλμα)
  • F.
  • Dc.
  • L.
wizerunek; simulacrum
JAC. PAR. OpIn p. 299 : de statuifico vel sculptore, qui ex ligno vel lapide partes grossiores abradens format a-a pulcherrimum (ed. -a).
Ib. paulo infra invenit tandem ... a-a Dei, hoc est notitiam.
post 370,14 adde AGNITOR, -oris m. (agnosco)
  • F.
  • Bl.
  • S.
znawca; qui agnoscit, intellegit
HESSE Matth. II p. 142 : is, qui est Agnus Dei et a-or Dei, quia agnus dicitur ab agnoscendo.
post 387,51 adde ALBEFACTIO, -onis f. (albefacio)
bielenie; actus albandi
HESSE Quaest. p. 338,68 : si motus est ad albedinem, motus denominatur a-o, si est ad caliditatem, vocatur calefactio.
post 396,52 adde ALIENABILIS, -e (alieno)
taki,który może być odstąpiony, oddany, sprzedany; qui alienari, vendi potest
JAC. PAR. Contr. p. 102 : dicitur transferribilis, quia quod non est a-e, non est vendibile, sicut opera pietatis ... quia haec non sunt vendibilia.
post 398,20 adde ALIENITAS, -atis f. (alienus)
  • F.
  • L.
  • A.
phil. t.t. odmienność, różność, inność; diversitas, differentia
HESSE Matth. IV p. 238 : istae tres personae sunt unus Deus, ita quod nec in deitate nec in essentialibus habent a-em, aliquando autem dictio exclusiva solum excludit quod a-em importat.
Cf. ALIETAS. post 419,4 adde ALLICITIVUM, -i n. (allicio)
zachęta; adhortatio
HESSE Matth. IV p. 240 : et invenietis requiem animabus vestris (Vlg. Matth. 11,29 ), hic subditur a-um(ed. allicitum), primo huius invitationem etc.
Ib. p. 241 : iugum enim meum suave (Vlg. Matth. 11,30 ), hic subditur a-um (ed. allicitum) ad tollendum iugum praedictum.
post 554,21 adde ANNUNCULUS, -i m. (annus, cf. anniculus)
zwierzę jednoroczne, tegoroczne; animal anniculum
StPPP XI p. 697 (a. 1534) : XII eque antique, tres a-i (ed. amun-) alias «lathoszetka», cornuta pecora sunt XIII antiqua et duo a-i (ed. amun-) alias «lathoszetka».
Cf. ANNICULUS. post 574,42 adde ANTERIORITAS, -atis f. (anterior) temporis
czas miniony, przeszłość; tempus praecedens,superius
HESSE Quaest. p. 614, 131 : si ante dicit a-em et posteritatem temporis, tunc eqs.
post 576,55 adde [PHORA]s. ANTIPOFORA s. ANTIPOPHORA, -ae f. (Gr. άνθυποφορά)
  • Dc.
  • L.
rhet. przypuszczalny zarzut; id quod adversarius obicere possit
HESSE Matth. IV p. 136 : amen, dico vobis, respondet a-e, id est occulte quaestioni, qui dicerent ... quid ergo faciemus?
Ib. p. 172 : alio modo exponitur secundum Hieronymum et glossam, ut sit responsio a-e.
post 650,55 adde APPRAEMIO, -are (ad et praemio)
  • Dc.
  • K.
nagradzać; praemio ornare, munerare
MATTH. Serm. II p. 52 : illa gratia dilata in iudicium non tollitur, sed a-atur.
post 654,55 adde [APPRETIABILITAS]s. APRETIABILITAS, -atis f. (appretiabilis)
możność oszacowania, ocenienia; facultas aestimationis, designationis pretii
HESSE Matth. IV p. 152 : si ... passeres ... qui viles sunt ... et minimi pretii ... non possunt mori, quanto magis vos, qui estis apud Deum maioris ... pretii ... non moriemini ... ita patet ratio secundum a-em.
post 664,5 adde APPROPRIATUM, -i n. (approprio)
theol. t.t. przymiot, cecha, właściwość; proprietas, vis, natura
HESSE Matth. IV p. 287 : contingit peccare ex triplici causa: ex infirmitate et sic contra a-um Patris, quod est potentia ex ignorantia et sic contra a-um Filii, quod est sapientia ex malitia et sic contra a-um Sancto Spiritui, quod est bonitas.
Ib. infra licet sit una maiestas, tamen sunt tria a-a.
JAC. PAR. OpIn p. 296 : possumus secundum tria a-a in divinis, scilicet potentiam, sapientiam et bonitatem et affectiones bonas assignare.
Cf. ATTRIBUTUM post 739,36 adde ARGUIBILITER adv. (arguibilis)
przez upomnienie, naganę; arguendo, admonendo
MICH. CLEP. p. 13 : quamvis iam quovis vitiorum genere ... Cristiana gens incalescenter laboret, ut experiencia rei arguit, incorrigibiliter, non a-r, ymmo nec revocabiliter.
post 757,9 adde ARMIDUCTRIX, -icis f. (cf. armiductor)
ta która dowodzi wojskiem; quae exercitum ducit
MATTH. Serm. I p. 39 : Jerusalem ... quando ... pacem cum Christo et cum apostolis eius debuit habere, facta est a-x sceleris, quae per pacem didicit facere bellum.
post 796,46 adde [ARTOCOPATUS]s. ORTOCOPATUS, -a, -um (artocopus) panis
wyrobione ciasto chlebowe; farina ad panem conficiendum subacta GLr I p. 496 . post 822,36 adde [ASPERATIO]s. ASPERACIO, -onis f. (aspero)
  • F.
  • S.
wymowa twarda, tj. szumiąca (głosek polskich ščž oraz śćź); pronuntiatio aspera sonorum Pol. sibilantium, quae sunt ščž et śćź
PARK. p. 70 : nescio ... quomodo dictiones in scripto different: «czym» prime a-is, id est cum quo, et «czyn» (i. cin ) secunde a-is.
Ib. p. 71 : quamvis hec a-o et mollicio videatur provenire ex parte d et z, tamen in veritate primum dz in se asperius quam secundum profertur.
Ita ib. p. 69 —75 passim (cf. translationem Pol. ib. p. 100 sqq. ). post 899,3 adde ATTAMINO s. ADTAMINO, -are
próbować, doświadczać, zaznawać; experiri, cognoscere, temptare (saec. XIV ex. ). post 980,49 adde AUTONOMICE adv. (Gr. αύτονομικός)
samodzielnie, niezależnie; libere, absolute
HESSE Matth. IV p. 364 : Deus a-e dominus dicitur et solus dominus.
post 987,19 adde AVELLATIO, -onis f. (avello)
oderwanie; actus avellendi, abrumpendi
HESSE Matth. III p. 96 : istae duae beatitudines maxime conveniunt in a-e hominis, paupertas enim spiritus avellat res exteriores et animum a propria voluntate.
post 1046,26 adde [BARCHA]s. PARCHA, -ae f. (cf. barchanum)
  • B.
  • K.
barchan, rodzaj tkaniny lniano-wełnianej; panni genus ex lino et lana contexti
PP III p. 51 (a. 1436) : vendidit vnum millenarium roborum ... pro duobus staminibus panni et pro X vinis p-e.
post 1046,26 adde [BARCHAMENSIS]s. PARCHAMENSIS, -e (barchanum)
barchanowy; e barchano constans
PommUrk IV p. 57 (a. 1302) : de panno Yrensi I denarium, de panno p-i I denarium.
Cf. BARCHANEUS sqq. post 1046,32 adde [BARCHANIA]s. PARCHANIA, -ae f. (barchanum)
barchan,rodzaj tkaniny lniano-wełnianej; panni genus ex lino et lana contexti
APozn I p. 92 (a. 1443) : p-a subtracta et de gbella (i. balla ) excisa fuisset.
Cf. BARCHANUM. post 1059,4 adde BEDNARKA, -ae f. (Pol. bednarka)
żona bednarza; uxor eius, qui dolia conficit
DŁUG. LibBen I p. 421 : aream ... quam ... Johannes Dlugosch ... apud filias b-cze propriis pecuniis coemit.
post 1105,6 adde BI-NOMINATUS, -a, -um
dwojga imion, o podwójnym imieniu, dwuimienny; duobus nominibus vocatus, duo habens nomina
MATTH. Serm. I p. 38 : Ioiada fuit b-us Ioiada vel Barachias et hic unum nomen eius exprimitur, aliud ibi in Parelipomenon.
Cf. BINOMINIS BINOMINUS BINOMIUS. post 1117,31 adde BLASPHEMALIS, -e (blasphemas)
  • L. (-ialis)
uwłaczający, znieważający, obrażający Boga; qui Dei religionisque maiestatem laedit
HESSE Matth. III p. 116 : multi inveniuntur ... quorum vita, cum esset b-is, tamen eorum sententia ... invenitur servata.
post 1161,31 adde BRZOSTUS, -i m. (Pol. brzost)
kawałek kory lub drewna z brzostu lub wiązu, używany jako pławik sieci; cortex retis ex ulmo factus
RachJag p. 158 (a. 1393) : pro fune ... ad rethe ... pro plumbo et b-o (ed. brzosco) ad eundem rethe I fertonem. NRSTRONY1181

Więcej

Dictionaries

Corpora

Lista haseł
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)