Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MORTIFICO

Gramatyka
  • Formymortifico
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum
Znaczenia
  • I.
    • 1. propr. occidere, interficere, vita privare.
    • 2. transl.
      • a. affligere, vexare
      • b. castigare, dure habere (saec. XV)
      • c. (libidines) coercere, domare.
  • II.
    • 1. delere, destruere
    • 2. tollere, abolere, componere, irritum facere (praec. iur.)

Pełne hasło

MORTIFICO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • A.
  • N.
  • K.
[pass. loco act.
ArHist V p. 154 (a. 1470) : controuersias, daciones ... mortificamur.]
I. animantia eorumque corporum partes
1. propr. zabijać, uśmiercać, zamorzyć; occidere, interficere, vita privare. Glossae Pol.
AGZ XI p. 100 (a. 1435) : nec m-ndo ipsa pecora alias «zmorzywszy»restitui.
RFil XXIV p. 377 (a. 1482) : m-tus «wmorzon».
AGZ XVII p. 501 (a. 1503) : apes totaliter m-avit alias «vymorzyl».
Constr.
a. sq. abl.
StPPP II p. 356 (a. 1431) : gallinas ... ancas ... et bouem ... canibus m-vit.
ZabDziej II p. 524 (a. 1498) : pecora ... m-ta sunt fame.
b .sq. de :
HERBORD p. 38 : ut mortales se de his sagittis non m-ent.
c. sq. in c. abl.
LibLub p. 29 (saec. XV) : qui in carcere ... m-tus est.
Occ. iur. karać śmiercią; capite damnare
KodMp II p. 253 (a. 1323) : si qui ... ob culpam sui reatus fuerint plectendi, mutilandi, cecandi vel quocumque modo m-ndi.
Ib. III p. 43 (a. 1341) : plectendi, mutilandi ... vel quolibet genere m-ndi scultetus ... cum ... iuratis ... habeant potestatem.
Ita saepius.
N. per abundantiam additur
morte :
KodWp III p. 90 (a. 1357) : talis ... debet m-ri morte, taxando caput pro capite.
2. transl.
a. dręczyć,morzyć; affligere, vexare
AKapSąd III p. 2 (a. 1448) : uxorem ... fame cruciare et m-re.
b. (membra) umartwiać; castigare, dure habere (saec. XV).
c. wykorzeniać,poskramiać (namiętności); (libidines) coercere, domare.
II. res
1. niszczyć; delere, destruere PP V p. 128 (a. 1428) : tu destruxisti et m-asti michi graniciem, quam habui tecum in aqua. Infra ib. Nyemerza deducat testibus, quia non m-auit graniciem. AGZ XII p. 276 (a. 1462) : castellanus ... priorem inscripcionem m-at de libro.
2. znosić,obalać, uśmierzać,umarzać, unieważniać; tollere, abolere, componere, irritum facere (praec. iur.) MARTIN. OP. Marg. fol. f 1a : excommunicatio ... omnia bona opera in ea facta m-at. DokMp 1 p. 280 (a. 1398) : has litteras presenti littera coram nobis m-ant in eternum et m-verunt eviterne. DokMp V p. 180 (a. 1417) : extinguere et m-re discordias inter ... dominos. Ita vulgo.
Dicitur item v. gr.
bullam ( DokListPł p. 193, a. 1438) , causam ( KodUJ II p. 256, a. 1467) , concordiam ( APozn II p. 99, a. 1482) , controversiam ( ArHist V p. 154, a. 1470 et saepius), differentiam ( KodUJ II p. 256, a. 1467) , discordiam ( et saepius ), displicentiam ( PP II p. 16, a. 1447) , fatigam( AKapSąd II p. 399, a. 1462) , impensam ( ib. ), iniuriam ( ib. I p. 26, a. 1433 et saepius), ius ( StPPP IX p. 34, a. 1431 et saepius), litem ( CodEp III p. 131, a. 1467 et saepius), litteras ( et passim), offensam ( PP II p. 16, a. 1447) , privilegium ( KodMp IV p. 144, a. 1414) , processum ( KodUJ II p. 256, a. 1467) , propinquitatem ( DokLub p. 324, a. 1468) , rancorem ( PP II p. 16, a. 1447) , rixam ( APozn I p. 15, a. 1435) , terminum iudicialem ( KodWp V p. 530, a. 1433) sim.
Syn. et iuxta posita
abolere ( CodEp III p. 131, a. 1467) , annihilare ( APozn II p. 99, a. 1482) , annullare ( StPPP II p. 170, a. 1408 et saepius), cassare ( KsgZPozn p. 10, a. 1400 et passim),complanare ( PP II p. 16, a. 1447) , exstinguere ( KodMp IV p. 144, a. 1414 et saepius), irritum et inanem facere ( DokMp I p. 439, a. 1420) , quietare ( StPPP VII p. 249, a. 1544) , sedare ( APozn I p. 15, a. 1435 et saepius), sopire ( AKapSąd II p. 399, a. 1462 et saepius), sim.] item in nihilum reddere ( ArPrawn VIII p. 116, a. 1412) , redigere ( KodWp V p. 530, a. 1433 et saepius).
Constr.
a. sq. abl. et KsgZPozn p. 10 (a. 1400) : ipsas litteras cassamus et m-amus temporibus eviternis. Ita saepius.
b. sq. inter: StPPP VIII p. 751 (a. 1399) : tunc littere prime m-buntur inter ipsos tote. Ib. II p. 170 (a. 1408) : omnes litteras inter se m-ant et anullant. Ita saepius.
c. sq. acc. c. inf. ? AGZ III p. 196 (a. 1427) : hereditatem ... Mathie ... tamquam veri et legittimi heredes, m-ntes alios esse propinquiores ... vendiderunt.
d. sq. adv. vel locut. adv. , v. gr. aeviterne ( ), omnimode( KodMp IV p. 144, a. 1414) , perpetualiter ( AKapSąd II p. 76, a. 1428) ; ad tempora perpetua ( ib. p. 105, a. 1437) , in aeternum ( ).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)