- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- Ha.
- N.
I.
propr. miłosierdzie,
zmiłowanie, współczucie,
łaska; animus misericors, miseratio,
compassio, gratia,
pietas.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 638 : m-a «milośierdźie».Abundanter dicitur misericordia compassionis ( KodMp II p. 157, a. 1284) , pietatis ( StPPP II p. 179, a. 1409) . Saepissime de misericordia Dei, inde sensu speciali
a.
α.
(dominica) Misericordia (-ae Domini V
lg. Ps.
32,5) niedziela tzw.
Miłosierdzia, druga po Wielkanocy; dominica post Pascham
secunda
Lites (Ch) I p. 4 (a. 1320) : in crastino dominice M-a Domini.
KsgŁawKr p. 5 (a. 1366) : fcria proxima ante M-as Domini.
Ib. p. 96 (a. 1373) : ante dominicam M-a.Ita passim.
β.
dominica Reminiscere misericordiam (Vlg.
Ps. 24,6) druga niedziela Wielkiego Postu;
dominica Ieiunii secunda
RachJag p. 12 (a. 1389) : dominica Reminiscere m-am.
b.
Dei (Christi
et
abs. ) typ ikonograficzny, tzw. Chrystusa
Bolesnego, przedstawiający
Chrystusa powstającego z grobu; Christi
imago e sepulchro
surgentis
ZabDziej II p. 397 (a. 1487) : episcopi ... sigillo ... in quo M-a Dei fuit desculpta.
AKapSąd III p. 289 (a. 1507) : tabula ... in qua depingatur imago sanctissime Anne cum M-a Dei cum omnibus insigniis ac imago beatae Virginis cum gladio.
InwKKr p. 21 : calix ... cum imaginibus M-ae et Beatae Virginis.
Ib. p. 89 : cappa ... cum effigiebus M-ae Christi.Ita ib. saepe. Ad rem cf. e. g. J. Gadomski, Gotyckie malarstwo tablicowe Małopolski, 1981, p. 48 sq.
II.
meton.
(sg. et pl. ) dobroczynność, łaskawość,
miłosierdzie, (często)
jałmużna; beneficentia, benignitas, liberalitas, interdum i. q.
elemosyna.
Saepe in iuncturis opus
(opera) misericordiae (-arum).
Iuncturae et locut. selectae ad I—II:
α. ex misericordia, sine (absque) misericordia.
β. pater misericordiarum (de Deo
PEREGR. fol. B IIa
et saepius).
γ.
misericordiae viscera
(e
Vlg.
Gen.
43,30) serdeczne
współczucie; compassio
intima.
δ.
misericordiam cum aliquo ab aliqua re facere
zwolnić kogoś od czegoś (od opłaty); aliquem ab aliqua
re (solvenda) liberum reddere
KodMp II p. 127 (a. 1268) : fecimus cum nostris hominibus in pena iudiciali m-am a sex marcis.
ε.
ad (in) misericordiam (alicuius, alicui) cadere (se dare, tradere), misericordiam petere
zdać się na miłość
(cf. Słownik Staropolski IV
264 b2 sqq.) tj. na łaskę (i niełaskę); in arbitratum alicui se dedere
RHist LVII p. 281 (a. 1428) : quicunque piscator sine licencia navigatoris homines per Vislam duceret ... ille domino duci cadet ad m-am, alias «na miloscz».
AGZ XIV p. 182 (a. 1445) : Iudeus ... se tradidit in m-am domini pallatini, dicens ... me trado in m-am ipsius.
Ib. p. 402 (a. 1454) : Iudeus redidit se culpabilem de capite et petivit m-am alias «dal sye na miloscz».
Ib. paulo infra se dedit ad m-am pro capite.
Constr.
ad I—II:
a.
sq.
gen.
subi.
vel
obi.
b.
sq.
ad :
PEREGR. fol. s IIb : eius sanctitas apparet in m-a, quam habuit ad pauperes.c. sq. cum :
KodMp II p. 288 (a. 1308) : magnam omnipotentis Dei m-am nobiscum.Ita saepius, cf. Th. VIII 1126,82. d. sq. super c. abl.
AKap Sąd II p. 170 (a. 1449) : m-a motus super predicto ministro ... vulnerato.