Ogólne
Pełne hasło
Więcej

HERBA

Gramatyka
  • Formyherba
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • 1. planta humilis et viridis e terra procreata, gramen.
      • α. + prima herba i. q. primo vere
      • β. + herbam porrigere alicui se victum esse fateri.
      • γ. + messis in herba est nondum potiundi tempus advenit.
      • δ. + aliud in herba latet causa vera alia est
    • 2.
      • a. herba medicinalis vel magica.
      • b. herba mala, inutilis.
  • II.
    • 1. + abortiva Impatiens noli tangere Linn.
    • 2. + angelica (bona, diabolica, mundata) Gratiola officinalis Linn.
    • 3. + benedicta Geum rivale Linn.
    • 4.
    • 5.
      • a. Mentha silvestris Linn.
      • b. Chrysantheum balsamita Linn.
    • 6. + consolida Cynoglossum officinale Linn.
    • 7. + sanctae crucis Ricinus communis Linn.
    • 8.
    • 9. + fortis Artemisia absinthium Linn.
    • 10. + frugum Falcaria vulgaris Bernh.
    • 11.
      • a. Serratula tinctoria Linn.
      • b. + Philippi) Isatis tinctoria Linn.
      • c. + Philippi) Saponaria officinalis Linn.
    • 12. + grassula Sedum telephium Linn.
    • 13.
      • a. Vicia cracca Linn.
      • b. Symphytum officinale Linn.
    • 14. + humularis (venti, vitraria) Melampyrum nemorosum Linn.
    • 15. + huri Spiraea aruncus Linn.
    • 16. + incubi Antirrhinum orontium Linn.
    • 17. + sancti Ioannis Melilotus officinalis Lam.
    • 18. + Iovis Sempervivum tectorum Linn.
    • 19. + sancti Laurentii (Lamberti, Matthaei) Sanicula Europaea Linn.
    • 20. + Leonis Lathyrus tuberosus Linn.
    • 21. + lubricalis (lubriconum) Artemisia chamaemelifolia Vili.
    • 22.
      • a. Polygonum hydropiper Linn.
      • b. Poterium officinale Linn.
    • 23. + Margarethae Chrysanthemum parthenium Bernh.
    • 24. + Martis Plantago lanceolata Linn.
    • 25.
    • 26.
      • a. Aspidium filix mas Sw.
      • b. + militaris) Orchidearum sp. tuberis obovatis
    • 27. + meropis Anthyllis vulneraria Linn.
    • 28.
    • 29.
    • 30. + muris Aconitum lycoctonum Linn.
    • 31. + oris (ortis) Conium maculatum Linn.
    • 32. + paralitica (paralisis, sancti Petri) Primula veris Linn.
    • 33. + sancti Pauli Aethusa cynapium Linn.
    • 34. + pedicularis Dephinium staphisagria Linn.
    • 35. + perfoliata (umbilicorum) Bupleurum rotundifolium Linn.
    • 36.
      • a. Anagallis arvensis Linn.
      • b. + venti media) Succisa pratensis Moench.
      • c.
    • 37.
    • 38. + polis Cichorium intybus Linn.
    • 39. + puerilis (victorialis) Gladiolus communis Linn.
    • 40. + rasa Erophila vulgaris DC.
    • 41. + regis Paeonia officinalis Retz.
    • 42. + Roberti (Ruperti, rubea) Geranium sanguineum Linn.
    • 43.
      • a. Asplenium Rutamuraria Linn.
      • b.
      • c.
    • 44.
      • a. Polygonatum officinalis All.
      • b. Arum maculatum Linn.
    • 45. + salutaris Physalis Alkekengi Linn.
    • 46.
      • a. Lilium martagon Linn.
      • b. Melissa officinalis Linn.
    • 47. + scelerata Ranunculus acer Linn.
    • 48. + solaris Verbascum Lychnitis Linn.
    • 49. + solis Polygonum aviculare Linn.
    • 50. + thuris Peucedanum palustre Moench.
    • 51. + tineae Chenopodium botrys Linn.
    • 52.
    • 53.
    • 54. + Veneris Verbena officinalis Linn.
    • 55.
    • 56. + venti minor Scabiosa columbaria Linn.
    • 57.
    • 58. + viduae Viola tricolor Linn.
    • 59. + vitae
    • 60.
    • 61. + volubilis (maior) Humulus lupulus Linn.
    • 62. + vulneratorum Senecio sarracenicus Linn.
    • 63.
      • a.
      • b.

Pełne hasło

HERBA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • N.
  • K.
I.
1. sensu communi: ziele, trawa; planta humilis et viridis e terra procreata, gramen.
Additur
coquinalis ( DŁUG. LibBen III p. 183 ).
N.
benedictio herbarum quae fit die 15 Augusti
AKap Sąd III p. 336 (a. 1515) : benediccionem h-arum die Assumpcionis gloriosissime et cereorum die Purificationis Marie.
Locut.
α. prima herba wczesną wiosną; i. q. primo vere
Tom. X p. 194 (a. 1528) : Turcus prima h-a ... Sandzacum ... ad invadendum regnum ... delegasset.
β. herbam porrigere alicui uznać się za pokonanego; se victum esse fateri. Ad rem cf. Th. VI 2621, 68 sqq.
γ. messis in herba est jeszcze żniwo w trawie, tj. jeszcze nie nadszedł czas; nondum potiundi tempus advenit. Cf. Th. VI 2623, 6 sq.
δ. aliud in herba latet inna kryje się przyczyna; causa vera alia est
*CodVit p. 87 (a. 1402) : nec commendator aliquod tale duci Wytoldo nunciavit, sed aliud in h-a latet, videlicet quod etc.
2. praec.
a. zioło lecznicze lub czarodziejskie; herba medicinalis vel magica.
Additur
Citheina ( PAUL. CR. p. 93, v. 391 ), letalis ( ROYZ. II p. 131, v. 5 ), medica ( CRIC. p. 208, v. 30 ), noxia ( FormJ p. 8 ) .
Iuxta ponitur
species ( NIC. POL. p. 60, v. 232 et ib. p. 152, v. 4 ).
b. chwast; herba mala, inutilis.
II. cum appositione
1. abortiva niecierpek pospolity; Impatiens noli tangere Linn. GLr I p. 230 .
2. angelica (bona, diabolica, mundata) konitrut błotny; Gratiola officinalis Linn. GLr I p. 300.
3. benedicta kuklik zwisły; Geum rivale Linn. GLr I p. 195 .
4. bona cf. supra angelica.
5. sancti Christophori
a. mięta długolistna; Mentha silvestris Linn. GLr I p. 292 .
b. gatunek złocienia; Chrysantheum balsamita Linn. GLr I p. 327 .
6. consolida ostrzeń pospolity; Cynoglossum officinale Linn. GLr I p. 273 .
7. sanctae crucis wilczomlecz pospolity; Ricinus communis Linn. GLr I p. 225 .
8. diabolica cf. angelica.
9. fortis bylica piołun; Artemisia absinthium Linn. GLr I p. 329 .
10. frugum sierpnia pospolita; Falcaria vulgaris Bernh. GLr I p. 248 .
11. fullonum
a. sierpik barwierski; Serratula tinctoria Linn. GLr I p. 336 .
b. (item Philippi) urzet barwierski; Isatis tinctoria Linn. GLr I p. 176 .
c. (item Philippi) mydlnica lekarska; Saponaria officinalis Linn. GLr I p. 159 .
12. grassula gatunek rozchodnika; Sedum telephium Linn. GLr I p. 184 .
13. hircina (hirtina)
a. wyka ptasia; Vicia cracca Linn. GLr I p. 215 .
b. żywokost lekarski; Symphytum officinale Linn. GLr I p. 274 .
14. humularis (venti, vitraria) pszeniec gajowy; Melampyrum nemorosum Linn. GLr I p. 303 .
15. huri gatunek tawuły; Spiraea aruncus Linn. GLr I p. 188 .
16. incubi wyżlin polny; Antirrhinum orontium Linn. GLr I p. 299 .
17. sancti Ioannis nostrzyk lekarski; Melilotus officinalis Lam. GLr I p. 209 .
18. Iovis rojnik murowy; Sempervivum tectorum Linn. GLr I p. 185 .
19. sancti Laurentii (Lamberti, Matthaei) żankiel zwyczajny; Sanicula Europaea Linn. GLr I p. 244 .
20. Leonis groszek bulwiasty; Lathyrus tuberosus Linn. GLr p. 217 .
21. lubricalis (lubriconum) gatunek bylicy; Artemisia chamaemelifolia Vili. GLr I p. 330 .
22. sanc tae Mariae
a. rdest ostrogorzki; Polygonum hydropiper Linn. GLr I p. 154 .
b. nazwa rośliny; Poterium officinale Linn. GLr I p. 196 .
23. Margarethae złocień maruna; Chrysanthemum parthenium Bernh. GLr I p. 327 .
24. Martis babka lancetowata; Plantago lanceolata Linn. GLr I p. 306 .
25. sancti Matthaei cf. sancti Laurentii.
26. Mercurii (sancti Ruperti)
a. narecznica samcza; Aspidium filix mas Sw. GLr I p. 98 .
b. (item militaris) roślina z gatunku storczykowatych; Orchidearum sp. tuberis obovatis GLr I p. 133 .
27. meropis przelot pospolity; Anthyllis vulneraria Linn. GLr I p. 211 .
28. militaris cf. Mercurii.
29. mundata cf. angelica.
30. muris gatunek tojadu; Aconitum lycoctonum Linn. GLr I p. 164 .
31. oris (ortis) szczwół plamisty; Conium maculatum Linn. GLr I p. 245 .
32. paralitica (paralisis, sancti Petri) gatunek pierwiosnka; Primula veris Linn. GLr I p. 265 .
33. sancti Pauli blekot pospolity; Aethusa cynapium Linn. GLr I p. 252 .
34. pedicularis gatunek ostróżki; Dephinium staphisagria Linn. GLr I p. 165 .
35. perfoliata (umbilicorum) przewiercień okrągłolistny; Bupleurum rotundifolium Linn. GLr I p. 245 .
36. sancti Petri
a. kurzyślad polny; Anagallis arvensis Linn. GLr I p. 266 .
b. (item venti media) czarcikęs łąkowy; Succisa pratensis Moench. GLr I p. 316 .
c. cf. paralitica.
37. Philippi cf. fullonum b et c.
38. polis cykoria podróżnik; Cichorium intybus Linn. GLr I p. 339 .
39. puerilis (victorialis) mieczyk pospolity; Gladiolus communis Linn. GLr I p. 130 .
40. rasa gatunek wiosnówki; Erophila vulgaris DC. GLr I p. 181 .
41. regis piwonia lekarska; Paeonia officinalis Retz. GLr I p. 163 .
42. Roberti (Ruperti, rubea) bodziszek czerwony; Geranium sanguineum Linn. GLr I p. 219 .
43. Ruperti (rupte)
a. zanokcica murowa; Asplenium Rutamuraria Linn. GLr I p. 99 .
b. cf. supra Roberti.
c. cf. Mercurii a et b.
44. Salomonis
a. kokoryczka wonna; Polygonatum officinalis All. GLr I p. 126 .
b. obrazki plamiste; Arum maculatum Linn. GLr I p. 118 .
45. salutaris miechunga rozdęta; Physalis Alkekengi Linn. GLr I p. 296 .
46. Saturni
a. lilia złotogłów; Lilium martagon Linn. GLr I p. 124 .
b. melisa lekarska; Melissa officinalis Linn. GLr I p. 286 .
47. scelerata jaskier ostry; Ranunculus acer Linn. GLr I p. 168 .
48. solaris dziewanna firletkowa; Verbascum Lychnitis Linn. GLr I p. 298 .
49. solis rdest ptasi; Polygonum aviculare Linn. GLr I p. 154 .
50. thuris gorysz błotny; Peucedanum palustre Moench. GLr I p. 256 .
51. tineae komosa wonna; Chenopodium botrys Linn. GLr I p. 156 .
52. umbilicorum cf. perfoliata.
53. venti cf. humularis.
54. Veneris werbena pospolita; Verbena officinalis Linn. GLr I p. 277 .
55. venti media cf. sancti Petri b.
56. venti minor driakiew gołębia; Scabiosa columbaria Linn. GLr I p. 315 .
57. victorialis cf. puerilis.
58. viduae fiołek trójbarwny; Viola tricolor Linn. GLr p. 239 .
59. vitae nazwa rośliny: Ruscus hypoglossum Linn. GLr I p. 126 .
60. vitraria cf. humularis.
61. volubilis (maior) chmiel zwyczajny; Humulus lupulus Linn. GLr I p. 146 .
62. vulneratorum starzec nadrzeczny; Senecio sarracenicus Linn. GLr I p. 332 .
63. ceterae plantae, quae accuratius designari naqueunt
a. marma GLr p. 345 .
b. montana GLr I p. 345 .

Więcej

Słowniki

Korpusy

Lista haseł
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)