- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
- A.
- N.
- K.
I.
1.
propr. obciążać,
obarczać ciężarem;
onerare, gravem, ponderosum
facere.
N. refl.
NIC. BŁ. Tract. fol. 40b : homo se g-at potu in tantum, quod etc.
Simili sensu pass. pro act.
(in imagine)
NIC. BŁ. Serm. I p. 41 : iniquitates supergressae sunt caput eius et sicut onus graue g-tę sunt super eum ([Vlg. Ps. 37,5);] ex quo enim iugum diaboli g-tum est super eum, quomodo dicitur rectus? (cf. ib. p. 193).
2.
meton.
a.
(mulierem) zapładniać, czynić ciężarną;
gravidam
facere,
b.
uczynić ciężkim, zmożyć; gravem facere,
fatigare, opprimere.
Praec.
de
somno;
item de fumo (
SSrSil I
p. 390, a.
1482).
Inde
part.
perf.
loco
adi. ciężki; gravis
(nonnisi de capite).
II.
transl.
A.
obarczać, uciskać, dręczyć, nękać;
onerare, premere, vexare
1.
sensu communi
a.
homines.
N.
refl.
kłopotać się, dręczyć, zajmować się czymś;
commoveri, angi, sollicitum esse
Tom. XII p. 28 (a. 1530) : petitque, ne se hac re g-remus.
Item
me aliquid gravat (sq.
enunt.
obi.
c.
quod)
ArHist XII 2, p. 327 (a. 1344) : rogo, quod vos non g-et, quod peticionem per vestram litteram michi factam non ita subito exaudivi.
Item pass.
puero
i. q. partu laborare
ArHist III p. 246 (a. 1414) : procurator incepit recipere terminum allegans dictam dominam, quod puero g-retur wlgariter «isz szu dzeczanczem manczilą».
Inde
part. perf.
gravatus,,
-a, -um
wyczerpany, osłabiony, wycieńczony; afflictus, exhaustus, confectus.
N.
in infirmitate lecti
przykuty do łóżka,obłożnie chory; qui in lecto tenetur, morbo confectus
KsgGrWp II p. 294 (a. 1399) : ita fuit in infirmitate lecti g-tus, quod sui non fuit compos.
b.
res,
v.
gr.
conscientiam (
DyplMog
p. 38,
a. 1315)
, famam (
RHist XXX
p. 170, a.
1304)
,
item
ecclesiam (
KodKKr I
p. 128, a.
1390)
,
mensam (i.
aerarium
HKap
p. 263, a.
1523)
,
et
iur.
praeiudicium
obarczać kogoś szkodą wynikającą z przedostatecznego wyroku; praeiudicio alicui incommodum inferre
KodKKr I p. 194 (a. 1332) : fratribus ordinis Cartusiensis ... nolumus ... in toto vel in parte aliquale praeiudicium g-re.
Dogiel IV p. 69 (a. 1343) : renuntiamus ... omnis iuris ... auxilio, per quod nobis posset aliquo modo suffragari, magistro vero et fratribus ... praeiudicium quomodolibet g-ri in premissis.
2.
praec.
exactionibus, muneribus
KodWp I p. 105 (a. 1226) : in civitate ... et ... villis ... ius Theutonicale ... constituo, ita ut nullis angariis ... g-entur.
KodPol I p. 34 (a. 1231) : villam ... esse liberam ab omnibus perangariis ... quibus homines terre istius per ducales satellitas g-ri consveverunt.
KodMp II p. 106 (a. 1256) : nullum «powoz» neque currus, per quos precipue g-bantur ... ab ipsis colonis requiretur.Ita vulgo saec. XIII—XVI. Cf. Th. VI 2311,77 et 88; ib. 2312,66 sq. Additur ultra consuetudinem ( AKapSąd II p. 30, a. 1417) .
Constr.
ad
1—2:
a.
sq.
acc.
b.
sq.
abl.
c.
sq.
ex:
MARTIN. OP. Chr. p. 450 : laci profundissimi in terra illa, ex quibus equi et equites nimium g-bantur.
Lites I p. 35 (a. 1320) : procurator ex hoc dicens se fore g-tum.
PrPrz p. 34 (a. 1394) : ex huiusmodi superfluitate et indebita expensarum expositione pompa et elatio g-atur.Cf. Th. VI 2313,43. d. sq. in c. acc.
APozn I p. 403 (a. 1466) : corrigiatores ... tenebuntur sellatoribus ... corrigia laborare ... pro pecuniis eorum servato more solucionis pro labore huiusmodi solito, eosdem sellatores in solucionem huiusmodi laboris non g-ndo.e. sq. in c. abl.
KodMp I p. 125 (a. 1284) : ecclesiam in libertatibus g-erunt.
Dogiel IV p. 35 (a. 1293) : si aliquis ipsorum pateretur naufragium, g-re in corpore sive in rebus aliis quibuscunque ... inhibet dux.Cf. Th. VI 2313,8 sq. et 41 sq. f. sq. per :
CodSil X p. 89 (a. 1320) : nunquam monasterium ... per equorum nostrorum aut canum impositionem ... g-bimus.
StPPP II p. 156 (a. 1404) : ne kmethones ipsorum g-rentur per impulsiones in curias.
KodMp IV p. 294 (a. 1434) : homines regni per magnam ipsius salis caristiam g-rentur.Cf. Th. VI 2313,6 sq. g. sq. super c. acc. h. sq. enunt. obi.
CodVit p. 878 (a. 1429) : frater noster ... in corde g-atur, quod etc.
StPPP XII p. 472 (a. 1533) : incolae queruntur ... se g-ri, quia ... stringuntur ad laborem quinque dierum.
B.
iur.
pignore
et
abs. : obciążać kogoś, tj. zajmować komuś
coś sądownie, brać w zastaw; pignus
capere ab aliquo
PommUrk III p. 258 (a. 1295) : si quis ... civium sine communi consensu ligna secauerit, debet g-ri pignore valens (sic ) XII solidos.
AKapSąd III p. 138 (a. 1509) : matrem in possessionibus non g-ndo.
C.
1.
obciążać winą, wnosić skargę przeciw komuś, oskarżać kogoś; accusare aliquem, crimine onerare, conqueri de aliquo.
2.
pass. być
obciążonym
należnością; debito oneratum
esse
PomnLw II p. 11 (a. 1405) : Habirman censum solvit... Gansz Ecke g-atur.
Ib. supra Andreas ... g-atur, Hanko ... solvit.
3.
part.
perf.
skazany; condemnatus
CorpJP III p. 3 (a. 1506) : liberum sit g-to inique et iniuste appellare infra spatium decem dierum a sententiae prolatione computandorum.
D.
1.
pogorszyć, powiększyć (zło); augere (malum),
peius (vel maius) facere. Inde pass. powiększać się, pogłębiać; augeri
AGZ III p. 52 (a. 1378) : unde sibi non modicum scimus g-ri incommodum.
PrPrz p. 38 (a. 1396) : ne ... inobedientia in ipsis monachis g-etur cultusque in ipsis minuatur divinus.
Additur
gravius (
CodVit
p. 750, a.
1427).
Cf. Th.
VI 2313,68
sq.
2.
obostrzyć;
augere
AKapSąd II p. 4 (a. 1404) : procurator ... dixit eosdem processus non esse tollendos ... processus eosdem g-ri postulando (cf. ZabDziej II p. 25, a. 1482).Cf. supra AGGRAVO I.
E.
pass. ociągać się,
wzbraniać, odmawiać;
aegre ferre, recusare,
nolle.
Constr.
sq.
inf.
F.
opatrzyć akcentem zwanym gravis; accentu, qui gravis
vocatur instruere.
G.
singulare:
impers.
(sq.
inf. ) jest
nieprzyjemnie,
niemiło; ingratum (alicui) est
NIC. BŁ. Serm. I p. 183 : via Domini arcta est ... in principio, sed processu temporis ineffabili dulcedine dilectionis dilatatur, sicut dentibus obstupentibus in homine in principio g-at comedere, quod postea delectat.