Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FOSSA

Gramatyka
  • Formyfossa
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. convallis, canalis arte factus.
    • 1. oppidum muniendi gratia cingens.
    • 2. incile
  • II. fovea, caverna. Praec.
    • 1. caverna, qua ferae capi solent.
    • 2. ferarum cubile latebra subterranea
    • 3. fodinae puteus
    • 4. + tumulus, sepulcrum
    • 5. vallis concava.
  • III. terra in vallum vel cumulum congesta
    • 1. agger vel saepes flumini obiecta aquae continendae piscandique causa
    • 2. milit. munitio
  • IV. (in re salinaria) mensura salis decocti

Pełne hasło

FOSSA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • N.
[formae decl. II generis m.
KsgKaz p. 576 (a. 1401) : qui interiorem fossum parvum fodent.
generis n.
RH IX p. 115 (a. 1528) : fossa mundare.
formae decl. III
PommUrk VI p. 191 (a. 1323) : dantes ... heredibus fossem ... et ab illa fosse ... usque pontem valve.
Et paulo infra ex utraque parte aque seu fossium.]
I. rów, wykop; convallis, canalis arte factus.
N. constr. sq.
ad :
StPPP VIII p. 410 (a. 1397) : pro f-is faciendis ad prata.
Praec.
1. fosa miejska; oppidum muniendi gratia cingens.
Dicitur
castri ( Lites II p. 261, a. 1349) , civitatis ( APozn I p. 409, a. 1467).
2. kanał odpływowy, ściek; incile
RachWaw p. 339 (a. 1545) : a mundatione f-arum alias «rinsztokow» ex coquina.
II. jama, dół; fovea, caverna. Praec.
1. wilczy dół, pułapka; caverna, qua ferae capi solent.
N. glossam Pol.
AGZ IX p. 32 (a. 1422) : habere debent omnimodam potestatem venandi animalia in f-is videlicet «iama».
2. nora; ferarum cubile
PEREGR. fol. e Vb : vulpis dolosa coinquinat eius taxi f-am et ita taxus dimittit eam et vulpis inhabitat.
KsgLub p. 23 (a. 1447) : circa f-as wlpinas alias «lyszych yam».
Occ. kryjówka podziemna; latebra subterranea
MARTIN. OP. Chr. p. 378 : Iudaei vnum Christianum in opprobrium Christianae religionis latenter in f-is subterraneis quasi pro sacrificio ... iugulabant.
3. szyb kopalni, kopalnia; fodinae puteus
KodUJ I p. 65 (a. 1405) : Nicolaus ... ius montanum suum ... in salisfodina seu f-a nova per ipsum facta ... se vendidisse recognovit.
StPPP X p. 77 (saec. XV in.in) : si que salisfodine seu salis f-e vel structure montium salis ... constituende fuerint ... idem zupparius ... easdem constituere debebit.
4. grób, mogiła; tumulus, sepulcrum ROYZ I p. 108 ,
v. 270 : urnam devolvunt f-am demisso fune sub imam.
Cf. Th. VI 1210, 25.
5. zagłębienie terenu, kotlina, dół; vallis concava.
N. glossas Pol.
KodPol II p. 162 (a. 1302) : quandam f-am que wlgariter dicitur «Tyrscenni dol».
Ib. III p. 451 (a. 1477) : campum ... ad f-am alias «podolek».
III. nasyp ziemny, wał, miedza; terra in vallum vel cumulum congesta
PommUrk IV p. 85 (a. 1303) : in terminis villae ... sicut apparet in f-is ibidem erectis et eradicatis.
DŁUG. LibBen II p. 405 : aliud ... penes quod est f-a plebani dicta «krzinka».
Cf. Th. VI 1212,67.
Praec.
1. grobla, jaz; agger vel saepes flumini obiecta aquae continendae piscandique causa
ArSang II p. 177 (a. 1447) : vadunt ... usque ad viam, quae vadit ... super f-as alias «nad przerwą».
RachBon I p. 22 (a. 1535) : fossori a labore f-ae alias «przyrwy» inter piscinas.
Cf. Słownik Staropolski s. v. przerwa et FOSSATUM II 2.
2. milit. szaniec; munitio
Tom. I app. p. 31 (a. 1508) : itaque cum oratoribus Moscorum, quos expectamus infra mensem venturos et Tartarorum de f-is, qui jam appulerunt huc, reliquum erit hic occupationis nostre.
Cf. Th. VI 1211,18 sqq.
IV. singulare: (w warzelnictwie) miara wyprodukowanej soli, tzw. koryto; (in re salinaria) mensura salis decocti
DŁUG. LibBen III p. 335 : duo alvei salis seu f-ae alienati a monasterio sunt et abstracti.
Cf. ALVEUS I 1 et FOVEA IV 1.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)