Elektroniczny Słownik Łaciny Średniowiecznej w Polsce - eLexicon Mediae et Infimae Latinitatis Polonorum

Ogólne

Pełne hasło

Więcej

FLOS

Gramatyka

Formyflos
Etymologiałacina starożytna
Odmiana -oris
Część mowyrzeczownik
Rodzajmęski

Znaczenia

I.
- A. propr.
  - 1. planta florens.
    - α.
    - β. abs.+ Mariae
    - γ.
    - α. + dominica florum dominica ultima ante Pascha, vulgo Palmarum nuncupata
    - β. iur.+ cum flore resignare aliquid de iure proprietatis per traditionem rami viridis novo possessori cedere
  - 2. nat.
    - a.
      - α. Ononis spinosa Linn.
      - β. Myosotis palustris Linn.
    - b. + amoris Amaranthus caudatus Linn.
    - c. + campi Ononis spinosa Linn.
    - d.
      - α. Lilium candidum Linn.
      - β. Iris Germanica Linn.
    - e. + frumentorum Centaurea Cyanus
    - f. + laetitiae Ophioglossum vulgatum Linn.
    - g. + lymphae (nymphae) Nymphaea alba Linn.
    - h. + melvae (Syriacus) Althaea officinalis Linn.
- B.
  - 1. + aeris aerugo
  - 2. + plumbi cerussa
  - 3. + tritici simula, triticum optimum
  - 4. + myristici (muscati) plantae, quae Myristica fragrans Linn. appellatur, seminis folliculus, ad condiendos cibos idoneus
  - 5.

II. transl.
- 1. + aetatis, aevi aetas iuvenilis.
- 2. + virginitatis virginitas, integritas.
- 3. decus, ornamentum.
- 4. splendor,
- 5. rhet.+ dicendi, orationis orationis ornatus (saec. XV).

Pełne hasło

FLOS, -oris m.

[generis f. StPPP VII p. 617 (a. 1531) : a primeva flore iuventutis.]

Varias vocis significationes enumerat

GŁOG. Alex. I fol. E VIa : f-s ... «kwiat» ... primo significat herbam vel arborem virentem (cf. infra I A 1) ... secundo importat probitatem (infra II 2) ... tertio est idem, quod Christus (infra I A 1 β) ... quarto significat decorem (infra II 3), quinto simulam et pinguedinem farine (infra I B 3) ... sexto significat gloriam humane vite (infra II 4) ... septimo ... virginitatem (infra II 2) ... octauo ... colorem rhetoricalem (infra II 5]).

A. propr.

1. kwiat; planta florens.

N. in imagine

α. (de BVMaria) campi ( CantMAe I nr 24, v. 3a, saec. XIV) , florum ( GŁOG. Alex. II fol. I Vb) , rosae ( CantMAe I nr 3, v. 4a, saec. XIII).

β. (de Iesu Christo) Mariae et abs.

(( CantMAe nr 17, v. 8a, saec. XIV in. ; GŁOG. Alex. I fol. E VIa ;: Virgo Dei Genitrix virga, f-s Filius Eius).

γ. (de sanctis) Adalberto ( CantMAe I nr 3, v. 3a, saec. XIII ex.) , Benedicto ( BRUNO Qfr p. 402, et saepius).

α. dominica florum niedziela palmowa; dominica ultima ante Pascha, vulgo Palmarum nuncupata

*RFil XXIV p. 366 (saec. XV med.) : dominica dicitur Palmarum, id est f-um, «quethna».

Simili sensu

flores :

KsgCzer p. 219 (a. 1420) : tertia die post f-es proxime futuros.

β. locut. iur. cum flore resignare aliquid zrzec się praw własności przez symboliczne przekazanie zielonej gałęzi w ręce nowego właściciela; de iure proprietatis per traditionem rami viridis novo possessori cedere

KsgŁawKr p. 311 (a. 1397) : edificia ipsorum ... Martino cum f-e resignaverunt.

Cf. DATIO Ia β et FLORIDUS I 1.

2. nat.

a. agri

α. wilżyna ciernista; Ononis spinosa Linn. GLr I p. 208 .

β. niezapominajka błotna; Myosotis palustris Linn. GLr I p. 276 .

b. amoris szarłat zwisły; Amaranthus caudatus Linn. GLr I p. 157 . Glossa Pol.

RFil LIII p. 66 (a. 1460) : f-s amoris «vasilek» vel «sarlath».

c. campi wilżyna ciernista; Ononis spinosa Linn. GLr I p. 208 .

d. castitatis

α. gatunek lilii; Lilium candidum Linn. GLr I p. 124 .

β. gatunek kosaćca; Iris Germanica Linn. GLr I p. 128 .

e. frumentorum chaber, bławatek; Centaurea Cyanus GLr I p. 337 .

f. laetitiae nasięźrzał pospolity; Ophioglossum vulgatum Linn. GLr I p. 100 .

g. lymphae (nymphae) grzybienie białe; Nymphaea alba Linn. GLr I p. 161 .

h. melvae (Syriacus) prawoślaz lekarski; Althaea officinalis Linn. GLr I p. 235 .

B. meton. (de parte alicuius rei, quae propter subtilitatem aut perfectionem ab ipsa re segregatur)

1. aeris zielona patyna na miedzi, śniedź, gryn szpan; aerugo GLr I p. 478 .

2. plumbi biel ołowiana, bielidło; cerussa GLr I p. 470 .

3. tritici najlepszy gatunek mąki pszennej; simula, triticum optimum

*PommUrk III p. 211 (a. 1294) : excepto f-e tritici, quod «Flur» in Norico nuncupatur.

GŁOG. Alex. I fol. E VIa : Iudei conficiebant panem azimum ex tenuissimo f-e farine.

4. pl. myristici (muscati) osnówki nasienia orzecha muszkatułowego (używane jako przyprawa); plantae, quae Myristica fragrans Linn. appellatur, seminis folliculus, ad condiendos cibos idoneus

RachJag p. 215 (a. 1395) : pro I libra f-um muscati.

ArPrawn I p. 83 (a. 1459) : IV talenta f-um muscati.

GLr I p. 162 . Ita saepius.

5. sensu non satis certo

RRud p. 35 : quiddam, quod f-em suum vocant feminae, in arborem sambuci mittunt.

Ib. infra de eodem f-e suo proiciunt, ne concipiant.

II. transl.

1. aetatis, aevi sim. kwiat wieku, miody wiek, młodość; aetas iuvenilis.

Additur

adulescentiae sim.; item iuvenilis ( Tom. VIII p. 172, a. 1526). Meton. młodzież; iuventus, iuvenes.

2. virginitatis et abs. dziewictwo; virginitas, integritas.

Simili sensu

virginalis ( StPPP II p. 390, a. 1434) , item castitatis ( GŁOG. Alex. I fol. E VIa) , pudoris ( IO. VISL. p. 180, v. 186 ).

N. locut.

florem virginitatis eripere (puellae: MARTIN. OP. Marg. fol. o lb) , violare ( StPPP VI p. 228, a. 1523) , puellam de flore dehonestare ( KsgGrWp II p. 338, a. 1400).

3. (de hominibus) kwiat, ozdoba, chluba; decus, ornamentum.

Additur gen.

virtutum, iustitiae sim.

4. (de rebus) świetność, rozkwit, blask; splendor, v. gr. catholicae fidei ( CodEp III p. 514, a. 1432) , scientiae (-arum: MARTIN. OP. Chr. p. 419 ; KomPolit p. 201, a. 1501) ;, candentis opinionis ( KADŁUB. p. 97 ).

N. locut.

in (suo) flore (et integritate) esse (de villa KodTyn p. 472 a. 1465 ; Visit. p. 209, a. 1512).

5. rhet. pl. dicendi, orationis sim. ozdoby retoryczne; orationis ornatus (saec. XV).

FLOS

Pełne hasło

Więcej

Słowniki

Korpusy

Lista haseł