- F.
- Th.
- Bl.
- Dc.
- A.
- N.
- K.
I.
propr.
1.
przybijać, zawieszać (często jako dar wotywny);
affigere, suspendere,
v.
gr. scuta, trophea, vexilla (praec.
voti gratia).
Occ.
aliquem (quasi signum ad sagittam:
KADŁUB.
p. 226
).
Praec.
α.
basia, basiola, oscula
wyciskać pocałunki;
imprimere.
β.
aurem in terram
przytykać, przykładać (ucho do ziemi);
apponere
PEREGR. fol. 1 IIIa : aspis ... cum audit vocem incantantis vnam aurem f-it in terram et aliam cum cauda obstruit.
γ.
genua, poplitem
uklęknąć, przyklęknąć;
flectere.
δ.
gradum, gressum, pedem
stanąć, zatrzymać się;
consistere.
Item
pedem secure
pewnie stawiać nogę;
ponere
DŁUG. Op. p. 301 : mulier ... ad sepulcrum ... Kunegundis ... in dextro pede clauda, adducta ... dextrum pedem secure f-re ... coepit.
2.
sporządzać, budować, wznosić, stawiać;
ferei. q.
figendo efficere, construere, aedificare (pontem, clausuram piscium sim.). In
imagine thronum nobilitatis (in lumbis:
KADŁUB.
p. 38
).
Additur
ex opposito civitatis (
PP II
p. 159, a.
1453)
.
Praec.
castra, stativa, tentoria
ustawiać, rozbijać;
ponere, statuere,
collocare.
N.
locut.
in viginti milliaribus (a Smolensko:
AAlex
p. 128, a.
1502)
.
3.
wbijać, wpuszczać, zapuszczać (korzenie), wtykać, umocowywać; infigere, immittere (radices), inicere, inserere
a.
res
(v.
gr. cultrum, palos, sagittas sim.). In imagine ancoram in
Deo (
NIC. BŁ. Serm. II
p. 124
)
, radices (de haeresi et infidelibus:
ib.
p. 170
;
ArHist X
p. 219, a.
1553
et saepius). Additur firmiter (
ib.
p. 219,
a. 1553)
, longe, lateque et profunde (
AKap
p. 181,
a. 1561).
b.
homines eorumve corporum partes.
Pass.
(propr. et in imagine) tkwić,
trwać, pozostawać;
(in)haerere, manere.
Additur
contra honorem Dei
(in amore mundanorum:
NIC. BŁ.
Serm. I
p. 363
).
N. eodem fere
sensu refl.
DANT.
in
Tom. IX p. 161 : adeo inhaerent hic secretarii suis ineptiis, ut facilius Herculi clavam eriperem, quam illos ab eorum institutis, in quibus se pertinaciter f-unt, amoverem.
2.
przebijać, przeszywać, kłuć, dźgać, często tyle
co: ranić, zabijać;
transfigere, perforare, stimulare, (com)pungere, saepe i. q.
vulnerare, caedere (animantia
eorumve corporis partes).
Glossae
Pol.
AGZ XV p. 361 (a. 1498) : tu ... intulisti sibi manu armata ... duo vulnera f-xa in cubito alias «klothe na lokczyv».
AKapSąd II p. 828 (a. 1522) : evaginato cuspide ... dicebat iurando: vere hic vos omnes f-am, alias «pokolą».
Additur
in transversum (
ArHist III
p. 402, a.
1543)
.
N.
locut.
ictum contra ventum
wymierzyć daremny cios;
i. q. frustra ferire
ŁASKI ComPriv fol. 186b : si citatus ad tertiam cittacionem non venerit, tunc querulator surgat et se ad duellum exhibeat et statim percutiet duos ictus et tertium f-at contra ventum.
Simili sensu
sagittam in aera:
MARTIN. OP. Serm. p. 145 nlb. : arcum arripiens sagittam contra Deum in aera f-xit.
Constr.
ad
1—4: a.
sq.
dat.
b.
sq.
abl.
c.
sq.
ad. d.
sq.
apud :
WAPOW. Chr. p. 27 : f-xis apud Sociavam tentoriis castrisque ... positis.
Ib. p. 81 : castra regia ... apud Smolensko castellum ... f-xa erant.e. sq. cum :
VITELO Opt. p. 165 : experimentator ... ponat unam schedulam... in medio ... tabulae in puncto Q et alteram ... super punctum K f-ndo cum cera, ut stent erecte.
KsgKaz p. 351 (a. 1396) : iuvenis ... f-xit Bartholomeum cum cultello.f. sq. de :
WilkPozn p. 10 (a. 1462) : quando unus alterum sagittat, proicit vel f-it clamdestine de domo eqs.g. sq. in c. acc. vel abl. h. sq. inter :
ListMił p. 237 (a. 1540) : revertere in domum tuam gloriosior redeundo, quam infidos inter pedem f-ndo.i. sq. post :
UrkBBr p. 121 (a. 1284) : dux ... extracto fixurali cultello, elevato brachio f-xit post cancellarium ... volens ipsum occidere.k. sq. sub c. abl. l. sq. adv. loci.
II.
transl.
A.
1.
umocnić, utrwalić, ustalić; firmare, stabilire, fundare,
v.
gr. formas sensibiles in anima (syn.
certificare:
VITELO Persp.
p. 141
)
, fundamenta propositi
(fortius:
CodEp I
p. 107,
a. 1439).
Praec.
domicilium, incolatum, loca sua, mansionem, residentiam, sedem
sim:
osiąść, osiedlić się, zamieszkać; fere i. q. considere, domicilium
collocare.
Constr.
a. sq. in c.
abl. b.
sq.
adv.
vel locut.
adv.
Item
stationem
robić postój, zatrzymywać się; se
sistere, morari
KodMp I p. 133 (a. 1286—9) : ubi ... domina ... consueuerat ... suam f-re et habere stationem.
CodSil VIII p. 26 (a. 1348) : hospites ante mercatorium in planicie contigua mercatorio ... suas fingant staciones.
JANKO p. 738 : mansit ... in civitate ... donec exercitus ducis ... ante ... civitatem stationes i f-issent.
2.
postanowić, ustanowić, określić, wyznaczyć;
statuere, constituere, definire
(praec. metam
sim.,
ritus, sententiam, tempus).
Additur
inconcusso robore (
KADŁUB.
p. 123
).
N.
α.
legem
nadawać, wydawać;
i. q. ferre, dare,
promulgare.
β. unionem inter se
układać się między sobą, uzgadniać;
i. q.
componere, constituere,
ordinare
PomnLw I p. 120 (a. 1389) : consules ... de his omnibus vnionem inter se finxerunt, quod eqs.Cf. Th. VI 719, 24 sqq.
Constr.
a.
sq.
dat.
b.
sq.
in
c.
acc.
vel
abl.
c.
sq.
quod :
PomnLw I p. 11 (a. 1383) : domini consules vna cum tota communitate taliter finxerunt ... quod eqs.
KsgGrWp II p. 142 (a. 1398) : dominus palatinus ... cum dominis judicio presidentibus ... f-erunt, quod eqs.Cf. Th. VI 717,81.
B.
1.
mentis aciem, animum (animam), cor, oculos
zwrócić (ku czemuś), utkwić, wbić (wzrok,
myśl);
convertere, dirigere,
intendere.
Constr.
a.
sq.
dat.
BRUNO Pass. p. 207 (= p. 25, 15 K.) : s. Adalbertus proceres ... admonuit, ne vel in parum infimis et terrenis cor f-rent.b. sq. in c. acc. vel abl. c. sq. super c. acc.
VITELO Opt. p. 165 : experimentator f-at axes uisuales super aliquod corporum, que sunt E et P, quę sunt super puncta T et K.
Ib. infra f-antur axes uisuales super corpus G, quod est in puncto Q mediod. sq. adv. vel locut. adv. , v. gr. altius ( CRIC. p. 189, v. 13 ), in parum (cf. supra xxx).
N.
refl.
animo
wbić się, wrazić (w pamięć);
memoriae se infigere, affigere
CRIC. p. 12, v. 41 : o ... sancta ... vulnera Christi f-ite vos animo meo.
2.
fiduciam, spem, spei certitudinem
pokładać (ufność, nadzieję); ponere in aliqua re
(aliquo)
KADŁUB. p. 224 : suorum principum vires, in quorum infinitate (v. l. con-) f-erant fiduciam, penitus emarcuisse conspiciunt (cf. ChrMP p. 546 = p. 72 Kurb.).
KodUJ I p. 62 (a. 1404) : ut ampliorem spei certitudinem in nostrae salutis consecutione ponere et f-re valeamus.
DŁUG. Hist. I p. 499 (= II p. 267 ed. nov.) : in ... beati ... Laurentii ... suffragio spes omnis atque in audacia f-nda nobis est.
Tom. III p. 301 (a. 1514) : spem ... totam in palatino f-xit.Ita saepius.
N.
constr. sq. acc. c. inf.
Tom. XVII p. 347 (a. 1535) : quo facto praecipua fiducia ... ferimur spem certissimam f-ntes eandem majestatem ... effectum ... probaturam.Cf. Th. VI 719, 17.