Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FERO

Gramatyka
  • Formyfero
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana
  • Część mowy
Znaczenia
  • I.
    • A. propr. portare.
    • B. transl.
      • 1. tolerare, pati, sufferre. ratum habere, exsequi
      • 2. aliquo affectu capi
  • II.
    • A.
      • 1. propr. afferre, inferre, dare, praestare, offerre
        • a. concr.
        • b. abstr.
      • 2. transl.
        • a. ducere, dirigere, deducere
        • b.
          • α. + acceptum (expensum) alicui aliquid ascribere, debere alicui aliquid.
          • β. + in acceptum aliquid quods. si benigne suscipere, non aspernari (responsum)
      • 3. moveri, ruere, proficisci, se conferre aliquo, fluere (de aqua).
        • α. aliquem aggredi.
        • β. + ad fugam fugere
        • γ. + in praecipitium in altum cadere aliquem honorem assequi
    • B.
      • 1.
        • a. + sententiam (arbitralem, arbitrariam, definitivam) dicere, decernere, pronuntiare, constituere.
          • α. + arbitrium
          • β. + cognitionem
          • γ. + declarationem
          • δ. + decretum ex maioritate suffragiorum
          • ζ. + iudicium
          • η. + ortilegiumpronuntiationem:
        • b. conscribere, edere, publici iuris facere, promulgare
        • c. + poenam (vindictam) in aliquem imponere, irrogare, constituere.
        • d. + iuramentum, testimonium facere, praestare, dare, proferre
        • e. + condiciones, preces alicui proponere.
        • f. + suffragium votum dare.
      • 2.
        • a. concr.
          • α. edere, proferre, producere, gignere.
          • β. ducere
        • b. abstr. requirere, postulare, velle, iubere, sinere, permittere, praec. in locut.
  • III.
    • 1. nancisci, accipere (quae aliquis dat,offert)
      • a. concr.
      • b. abstr.+ decus servitiumque, honorem, laudem, optatum, palmarium martyrii, satisfactionem, triumphum, victoriam. ad integrum, ad plenum effectualiter ratione dotis genus, ortum ducere
    • 2. capere, rapere, abducere, furari (homines vel res)
  • IV.
    • 1.
    • 2.
    • 3.
    • 4.

Pełne hasło

FERO, ferre, tuli, latum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
  • A.
[confunduntur part. fut. act. et pass.
KodWp V p. 275 (a. 1418) : obligant sese decretum arbitrale a Sandivogio palatino ceterisque ... inter ipsos et Andream abbatem Paradisiensem de villis ... laturum (i. ferendum ) observaturos.
ArHist V p. 179 (a. 1488) : dominus receptis probacionibus circa talia fieri consuetis obtulit se sententiam ferendum (i. laturum ) die crastina.
3. sg, ind. perf. act. tulit pro sustulit:
CodEp 111 p. 42 (a. 1450) : tulit hiis diebus de medio sortis humanae condicio duos ... viros.
ZabDziej 111 p. 545 (a. 1498) : dominus tulit vim et effectum monicionis in toto.
AKapSąd III p. 212 (a. 1525) : voluit ... eandem (i. decimam ) tollere, sed non tulit.
CRIC. p. 10, v. 7 : Christus mortem morte tulit.
Cf. Th. VI 528, 10 sq. et s. v. TOLLO.]
I. de actu tam sustinendi quam movendi
A. propr. nieść, dźwigać; portare. Frequenter in imagine: onus, iugum.
Item
pro insigni :
DŁUG. Hist. IV p. 25 : militem ... de domo Korczbok, quae tres carpiones f-rt pro insigni (ita saepius ).
N.
RachDw I p. 178 (a. 1548) : numisma ex una f-ns effigiem Caroli V imperatoris, ex altera aquilam caesaream (ita saepius ib. )
. Occ. wieźć; vehere
DŁUG. Hist. II p. 463 : impedimentis vero, quae escas et pabula f-bant, se subsequi iussis.
Glossa Pol.
RFil XXII p. 16 (a. 1466) : f-rt «veze».
Constr.
a. sq. ante (se). b. sq. in c. abl. c. sq. prae se tyle co: okazywać, wyjawiać; proferre, monstrare. Eodem fere sensu etiam abs.
DŁUG. Hist. V p. 182 : macie ... confecti, imaginem mortis f-ntes, exhausti fame et tabe luridi advenerant.
Ib. IV p. 259 : nemo ... ex hominibus utriusque status mortis suae (i. reginae ) moderatam f-rre visus est laetitiam, omnes ... funebriis reginae risu et laetitia ovantes intererant.
B. transl.
1. znosić, ponosić, cierpieć, wytrzymywać; tolerare, pati, sufferre. Occ. uznawać za słuszne, wykonywać; ratum habere, exsequi
PrPol p. 376 (a. 1399) : tunc quidquam idem Preczlaus inter ipsas partes edixerat, hoc utraque pars f-rre debebit vadio sub predicto.
KodLit p. 257 (a. 1419) : ad predictam pacem tam racionabiliter et solempniter firmatam inter dictum dominum nostrum et suos ex una et venerabilem dominum ... magistrum generalem ... parte ex altera f-ndam (ed. ferandam ) cum omnibus Christi fidelibus.
Item personas
DŁUG. Hist. I p. 149(= I p. 213 ed. nov.): Poloni ... novem venerantur f-untque pontifices et hos omnes exteros atque peregrinos.
Constr.
a. sq. acc.
b. sq. inf.
c. sq. ut:
Tom. V p. 375 (a. 1521) : quod spectat castra et oppida ab utraque parte intercepta ... maiestas regia potest f-rre, ut predicti arbitri etiam desuper decernant (cf. Dogiel IV p. 214).
Cf. Th. VI 538,41 sqq.
Praec.
a.
α. aegre (graviter, indigne, male, moleste) aliquid gniewać się na coś, oburzać, być niezadowolonym z czegoś, znosić coś z przykrością; indignari, irasci.
Eodem sensu
aegerrime ( ArPrawn I p. 473, a. 1564), gravi, molesto animo ( KodWp II p. 93, a. 1294 ; CodEp III p. 33, a. 1448) , sinistre infra 12, cum displicentia infra 30. Additur secum :
DŁUG. Op. p. 185 : indigne mecum ipse f-bam vitam beatae Cunegundis ... non nisi perfunctorie ... descriptam fuisse.
Constr. sq. dat.
ArHist XII p. 373 (a. 1398) : vestra pia bonitas michi sinistre non f-at, sed misericorditer nunc ignoscat.
CodVit p. 845 (a. 1429) : vestra serenitas sibi (i. commendatori ) non dingnaretur egre f-rre pro eo, quia etc.
CodEp II p. 289 (a. 1432) : nolite nobis propter hoc, quod non statim ... exivimus, egre f-rre.
AAlex p. 245 (a. 1503) : rogaturus sum, ut pro me ... maiestati regiae supplicaret, quod non aegre f-rret negligentiae meae.
Ita saepius. sq. acc. sq. de. sq. pro, propter 16. sq. super c. abl.
AKapSąd I p. 658 (a. 1527) : rogandus dominus reverendissimus, ut non aegre f-at super huiusmodi canonicorum ... deliberationibus.
sq. acc. c. inf. sq. enunt. obi. c. quia vel quod:
AAlex p. 129 (a. 1502) : serenitas sua aegre f-rt, quia domini de Ostrorog pacem noluerun
t. sq. enunt. c. si. sq. enunt. interrog.
CorpJP II I p. 311 (a. 1514) : quare autem aliter fit, et miramur, et cum displicentia f-imus.
Eodem sensu
indignationem ad (contra) aliquem ( PommUrk III p. 4, a. 1287 : numquam vero aliquam indignationem ad sepedictos burgenses f-remus, sed omnibus ipsos promovebimus.
Ib. p. 190 a. 1293 : nullam... indignationem ... contra burgenses f-emus), malitiam (
KodLit p. 364, a. 1432) , odium ( NIC. BŁ. Serm. III p. 173 ).
β. impune, tacitum et impunitum aliquid ujść kary; impunitum esse (saec. XVI).
b. uznawać, poczytywać coś (kogoś) za coś; aliquid (aliquem) pro aliqua re habere.
Constr. sq. dupl. acc. sq.
in c. acc.
DŁUG. Hist. I p. 81(= I p. 141 ed. nov.) : princeps Lestek tenuitatem generis originarii neque unquam inficiatus est, quin etiam in decus tulit atque in facinus pulcherrimum, quod illi in eam principatus amplitudinem ex sorte humili ... ascendere contigisset.
sq. pro:
DŁUG. Hist. V p. 521 : ne quam conclusionem inirent, quam ... rex pro praeiudicato f-rret.
N. sq. gen.
cenić, szacować; magni pendere, ducere CRIC. in
Tom. V p. 365 (a. 1521) : quam quidem salutem mea ... propria vita neutiquam posterioris f-o.
N.
α. moram przebywać, żyć, zatrzymywać się, czekać; vivere, degere, morari
DŁUG. Hist. IV p. 3 : f-rrent nuntii paulisper moram ... similem pronuntiationem ... audituri.
HUSSOW. p. 12, v. 80 : tale animal ... gelido f-rre sub axe moras.
β. personam reprezentować; alicuius partes gerere.
Constr. sq.
apud : DANT. in
Tom. VIII p. 318 (a. 1526) : scripsi ... de ... expensis, quas hic sub ea persona, quam f-o apud ... exteras nationes ... facere cogor.
γ. posteriores (i. partes) być ostatnim, gorszym; posteriorem haberi (saec. XVI).
2. pass. dać się unieść, porwać, powodować, pałać jakimś uczuciem; aliquo affectu capi, v. gr. amore, cupiditate novarum rerum, desiderio, dilectione, vesania sim. Additur sursum ( VHedv p. 638 ).
N.
mora zwlekać; cunctari
*CIOŁ. Lib. I p. 171 (a. 1426) : miramur ... quod legati tanta mora f-untur nec veniunt.
Refl. sese ferre in aliquem postępować, zachowywać się; se aliquo modo gerere.
Additur
impetu et contemptu ( CRIC. p. 102 ).
Constr.
a. sq. ad:
DŁUG. Hist. IV p. 699 : rex ... desiderio ... ad visendam genitricem et proprios penates ... f-batur.
b. sq. adversus:
JAC. PAR. Serm. fol. 138b : aduersus tercium amicum multo f-batur despectu ... neque f-batur ad eum dilectione.
c. sq. circa:
DŁUG. Hist. I p. 482(= II p. 248 ed. nov.) : Glogovienses ... circa Boleslaum principem ... fervido cordis f-bantur affectu.
d. sq. erga:
PP II p. 194 (a. 1454) : qui erga nos et regnum nostrum ... fervido cordis f-untur affectu (cf. CodEp I 2, p. 216, a. 1462).
e. sq. in c. acc.
DŁUG. Op. p. 124 : Andreas ... singulari in sanctum ... Stanislaum f-batur devotionis ardore.
II. de motu ad (in) aliquid, aliquem
A.
1. propr. przynosić, zanosić, wnosić, składać, dawać, ofiarowywać; afferre, inferre, dare, praestare, offerre
a. concr. , v. gr. dona, litteras, pecuniam, sceptra. In imagine fructus patientiae ( CantMAe I nr 18, v. 11a, saec. XIV in.) , vitae semina ( ib. nr 2, v. 5 a, circa a. 1110).
N.
arbitros, iudices proponować, wyznaczać; designare.
b. abstr. , v. gr. auxilium, commodum, consilium, medelam, pacem, opem, praesidium, remedium, suppetias, vota sim.
N.
grates, gratias alicui składać dzięki; agere, referre.
Constr. : indicatur cui? sq. dat. Indicatur quo sq.
ad. sq. ante. sq. apud. sq. in c. acc. vel abl. Indicatur unde? sq. ab.
2. transl.
a. prowadzić, kierować, wieść, sprowadzać; ducere, dirigere, deducere (intellectum, intentionem, vim, virtutem (ad) in aliquid).
N. locut.
quod procul ferat Deus (interiectionis loco) co nie daj Boże; quod Deus avertat ( Tom. III p. 172, a. 1514).
b.
α. acceptum (expensum) alicui aliquid przypisywać, zawdzięczać coś komuś; ascribere, debere alicui aliquid.
N. eodem fere sensu
in partem aliquius rei :
Tom. X p. 316 (a. 1528) : f-ndum est ... in partem singularis felicitatis maiestatis vestrae, quod per ... nepotis mei ingenia fuerit conservatum regnum.
β. in acceptum aliquid życzliwie, łaskawie coś przyjmować, nie gardzić czymś; benigne suscipere, non aspernari (responsum). Indicatur obi. sq. acc. sq. enunt. obi. c. quod :
Tom. X p. 86 (a. 1528) : quod hactenus id nobis feliciter cesserit, Deo potius acceptum f-imu
s. sq. enunt. c. si
ib. IV p. 236 (a. 1517) : nobis acceptum f-rretur, si res bene succedet.
Ib. X p. 372 (a. 1528) : si res mihi bene cesserit, post Deum soli ... dominationi vestrae acceptum f-am.
3. pass. et refl. : szybko się poruszać, spieszyć, pędzić, ruszać dokądś, płynąć (o wodzie); moveri, ruere, proficisci, se conferre aliquo, fluere (de aqua).
Praec.
α. ruszyć na kogoś, uderzyć; aliquem aggredi.
Additur
toto impetu ( Tom. VI p. 94, a. 1522).
β. ad fugam rzucić się do ucieczki; fugere (cursu: DŁUG. Hist. IV p. 55 ).
Additur
praecipiti festinatione ( ib. p. 353 ).
γ. in praecipitium runąć, spaść; cadere ( MARTIN. OP. Serm. p. 371 nlb. ). Occ. in altum wznieść się, wstąpić na wyższe stanowisko; aliquem honorem assequi
*Tom. VIII p. 280 (a. 1526) : aliis se libenter in altum f-rre volentibus.
Constr.
a. sq. abl.
b. sq. ad.
c. sq. in c. acc. vel abl.
d. sq. adv. loci.
B.
1. de hominibus, qui aliquid dictis, scriptis circumferunt.
Praec. iur.
a. sententiam (arbitralem, arbitrariam, definitivam) wydać, ogłosić wyrok, orzec, postanowić; dicere, decernere, pronuntiare, constituere. Glossa Pol.
KsgMaz I p. 127 (a. 1412) : Dominicus ... et Iacobus ... ad ultimum terminum seu ad f-ndam sententiam wlgariter «na skazane» citarunt Nicolaum.
Additur
definitivam (cf. infra 123,8)
AGZ XIV p. 110 (a. 1443) : dominus palatinus est lucratus, sed non habeo cum quo diffinitivam f-rre.
Item abs.
KodUJ I p. 31 (a. 1400) : nos ... voluntate partium huiusmodi hinc inde et pro voto et consensu eorundem t-limus et promulgavimus in hunc, qui sequitur, tenorem.
CALLIM. Rhet. p. 129 : invalescente malorum numero ea lex abrogata est, et latum, ne quis de cetero quempiam nominaret.
Cf. Th. VI 548, 3 sqq.Adduntur adv. vel locut. adv. , v. gr. de iurisperitorum consilio ( DŁUG. LibBen I p. 66 ) , de iure ( KodWp II p. 298, a. 1312) , iuxta attestationes testium infra 123,15, scripto ( AKapSąd III p. 10, a. 1453) , verbo ( AKapSąd II p. 105, a. 1437) .
N. locut.
sententia ferre :
AGZ IX p. 212 (a. 1503) : item predicta sententia nostra f-imus et pronuncciamus, quod etc.
Constr. sq.
contra :
StPPP VIII p. 314 (a. 1389) : triumphauit Przibconem ... pro sen tencia sua, quam contra ipsum t-lerat.
AKap Sąd III p. 10 (a. 1453) : dominus episcopus contra Iacobum ... et Albertum t-lit sentenciam pro heres
i. sq. cum sq. in c. acc. vel abl.
KodWp V p. 565 (a. 1436) : sententiam siue penam ... electus rite t-lerit in rebelles.
DokKKr I p. 188 (a. 1391) : f-rri sentenciam in huiusmodi causa diffinitivam.
ZabDziej II p. 208 (a. 1484) : sentenciam diffinitivam ... f-imus in his scriptis verbalem, dicimus, pronucciamus, decernimus et declaramus.
sq. inter:
APozn I p. 361 (a. 1464) : concedentes ... suis arbitris ... facultatem sentenciam arbitralem, arbitrariam inter prefatas partes ... f-ndi, diffiniendi et pronunciandi.
sq. pro:
KodWp I p. 80 (a. 1215) : nos iuxta atestaciones testium t-limus pro predicto collegio sentenciam.
KodKKr I p. 22 (a. 1224) : in colloquio lata est sentencia pro domino episcopo coram me et meis baronibus.
AKapSąd III p. 10 (a. 1453) : t-lit sentenciam pro heresi.
Ita saepius.sq. enunt. obi. c. ne.
Eodem sensu
α. arbitrium :
Dogiel IV p. 73 (a. 1375) : qui compositores aequum arbitrium t-lerunt inter partes.
Tom. IV p. 35 (a. 1516) : de donationibus nostris aliquis alter arbitrium f-at et illas interpretatur.
β. cognitionem :
Tom. V p. 376 (a. 1521) : compromittimus in prefatas maiestates tanquam in arbitros, ut ... plenam ... facultatem habeant f-ndi cognitionem et pronunciandi circa juramentum ... quod ... Magister ... facere recusat (cf. Dogiel IV p. 221).
γ. declarationem :
Dogiel IV p. 76 (a. 1375) : lata est haec nostra declaratio ... de consensu ... et mandato aliorum ... coarbitrorum nostrorum.
δ. decretum :
KodKrak p. 223 (a. 1455) : ne consules ... occasione decretorum in eisdem iudiciis latorum in ius vocentur.
StPPP II p. 817 (a. 1477) : domina Swąthochna optabat f-rri decretum contra Sosznowsky iuxta recognicionem ... Nicolai.
Ita saepius. Additur ex maioritate suffragiorum ( Dogiel I p. 420, a. 1514). ε. interlocutoriam:
AKapSąd III p. 377 (a. 1500) : dominus ... de consensu procuratorum ... statuit terminum ad primam pro f-nda interlocutoria.
RHist IV p. 261 (a. 1563) : exposuit ... interlocutoriam quandam per ... majestatem ... ad impediendam executionem ... contra sustinendas ... censuras ecclesiaticas latam.
ζ. iudicium :
Dogiel IV p. 244 (a. 1526) : frustra f-antur judicia, nisi legitimae executioni demandentur.
Item extra textum iur.
CALLIM. in
KlQu p. 53 : si coniectura mores L. Sempronii arguis, ab officio sapientis discedis, quod de incognitis iudicium f-as.
ROYZ. II p. 14, v. 12 : regia iudicium de rebus sceptra profanis, de sacra antistes religione f-at.
η. ortilegium :
DŁUG. Op. p. 634 : spem bonam habeo, quod ortilegium iuris supremi Cracoviensis latum est pro parte nostra.
ϑ. pronuntiationem:
DŁUG. Hist. III p. 166 : reges ... de partium iuribus cognoscerent et pronuntiationem arbitrariam f-rrent.
Ib. IV p. 229 : si Cruciferi ... infra festum sanctae Margarethae ... et Sigismundus rex pronuntiationem suam f-rre negligerent, compromissum regium ... intelligeretur extinctum.
b. wystawić, wydać, ogłosić, podać do publicznej wiadomości (dokument, rozporządzenie, konstytucję itp.); conscribere, edere, publici iuris facere, promulgare, v. gr. actum, constitutiones, edictum, sanctionem, statutum sim.
N.
fidem et creditivam :
StPPP X p. 92 (saec. XV in) : ne ... ipse in honore ... aliquam detractionem ... pati videatur, de ipso illis, quorum interest, talem fidem et creditivam f-imus et prebemus presentibus.
Constr. sq.
contra :
DŁUG. Hist. I p. 2 (= I p. 66 ed. nov.): ut opus erigendum ... reliqua Dei contra se f-nda ... arceret edict
a. sq. de supra 18 et
KADŁUB. p. 40 : in quinto codicis latam de adopcione ... sanccionem resecari iubet imperator.
sq. in c. acc.
StKapWł p. 136 (a. 1506) : episcopus ... statutum ... in haec verba t-lit et pronuntiavit.
sq. enunt. obi. c. ut:
ArPrawn VI p. 151 (a. 1554) : rex ... edictum seu decretum t-lit, ut procuratores cum inordinatis citationibus ... ad iudicium non accedant.
N. sine obi.
KodWp III p. 96 (a. 1358) : actum et latum in Raczanz, castro et habitacione domini episcopi Wladislaviensis.
c. poenam (vindictam) in aliquem wymierzyć, nałożyć; imponere, irrogare, constituere.
Additur
animo corrigendi aut ulciscendi ( MARTIN. OP. Marg. fol. r 3b).
Praec. eccl.
censuras (ecclesiasticas, ecclesiae), excommunicationem, excommunicationis (-um) poenam (sententiam), interdictum, monitionem, processus monitorios obłożyć klątwą; poena ecclesiastica multare, sacris excludere
JANKO p. 690 : archiepiscopus ... in locis Rogoszno et Drdzen ecclesiasticum interdictum t-lerat.
ArPrawn I p. 20 (circa a. 1400) : sub pena excommunicacionis, quam in vos ... presentibus f-imus et promulgamus.
KodKKr II p. 356 (a. 1411) : rectori ... ecclesie ... silencium imponimus sub pena excommunicacionis, quam f-imus in hijs scriptis, si secus fecerint.
HumRef p. 34 (a. 1415) : non est ... excommunicatus, licet in eum papa processus t-lit.
StPPP IV p. 80 (a. 1423) : si f-rtur interdictum in omnes ecclesias ... provincie ... est speciale.
PrPrz p. 91 (a. 1439) : volens ... dominorum de capitulo monicioni in ipsum late racione debiti ... parere.
AKap Sąd III p. 17 (a. 1464) : absolvi a sentencia excommunicacionis ... in ipsum lata.
Id. LibBen I p. 217 : regina... subiiciens theloneatorem ... censurae ecclesiasticae per loci ordinarium ... f-ndae in illum.
*Dogiel I p. 22 (a. 1470) : oratores tui eisdem haereticis ... promiserint, quod nos medio tuo ... censuras latas penitus tolleremus.
AKapSąd III p. 57 (a. 1488) : petivit vim et effectum processus monitorii contra ipsum ad instanciam ... plebani lati ... tolli et removeri.
N. eodem sensu
summas exactionis nałożyć; imponere
LiegnUB p. 142 (a. 1359) : si ... debitores reddituum et prouentuum ... summas exaccionis in se latas temere ... non curarent ... mandamus nostris judicibus ... ipsos ad satisfaccionem ... faciendam cogi.
d. iuramentum, testimonium składać przysięgę, zeznanie; facere, praestare, dare, proferre
StPPP VIII p. 142 (a. 1385) : et si non essent sabbato ... tunc proprium iuramentum habent f-rre.
ARect I p. 310 (a. 1491) : petiuit dilationem termini pro eodem iuramento f-ndo.
Constr. sq. dat.
VINC. p. 375 : testes ... timore constricti tyranni ... nec testimonium f-rre ausi sunt veritat
i. sq. abl.
Lites I p. 19 (a. 1320) : interrogatus, an odio, favore vel precio f-at testimoniu
m. sq. contra:
SprawKomJęz I p. 313 (a. 1448) : falsum testimonium t-lerunt contra me.
sq. coram:
StSyn IV p. CLXXVIII (a. 1509) : presbiteri non f-ant testimonium coram seculari iudice super infirmitates ... alicuiu
s. sq. in c. abl.
AConst p. 31 (a. 1248) : extunc ad f-ndum testimonium in aliqua causa nullatenus admittatur.
sq. pro:
Lites III p. 120 (a. 1414) : testis ... adductus ... de mandato ... regis ... et archiepiscopi ... pro quibus habebant (sic ) f-rre testimonium.
NIC. BŁ. Serm. I p. 321 : nec iudex debet f-rre falsam sententiam vel testis falsum testimonium pro quocunque scandalo vitand
o. sq. super c. acc. et c. abl.
KodMp II p. 231 (a. 1315) : super quo ... nos testimonium f-ntes etc.
e. condiciones, preces alicui przedstawiać, przedkładać komuś warunki, prośby; proponere.
Additur
litteraliter ( *PommUrk V p. 127, a. 1313).
N.
colloquia cum aliquo pertraktować, naradzać się; colloqui
*CodVit p. 980 (a. 1409) : infra illud tempus venerunt ... baiori ex partibus quibusdam ... et cum burgrabio ... t-lerunt colloquia.
f. suffragium głosować, oddawać głos; votum dare.
Constr. sq.
in c. acc.
Item extra textus iur. :
donosić, opowiadać, głosić, mówić, wspominać; nuntiare, referre, narrare, dicere, praedicare, nominare.
N. locut.
(fama) fertur (feruntur), ferunt, praec. in parenthesi: ut fertur, feruntur jak twierdzą, mówią, głoszą, podobno itp.
Constr. sq. acc. sq.
de :
NIC. BŁ. Serm. II p. 96 : f-rtur de quodam agricola, qui abundabat semper fructibus, quod etc.
Tom. VI p. 86 (a. 1522) : et de Turcis satis prospera f-untu
r. sq. acc. (nom. ) c. inf. sq. enunt. c. quod.
2. de rebus, quae aliquid ad communem usum proferunt
a. de concr.
α. przynosić, dostarczać, wydawać, rodzić; edere, proferre, producere, gignere.
N. in imagine
virum (de aetate) DŁUG. Hist. IV p. 596 ). Occ. mieścić w sobie, zawierać, continere, complecti, condere
ib. p. 425 : qui mysterium aliquod f-rre eam candelam ... ratus.
β. prowadzić, wieść, przebiegać (o drodze, granicy itp.); ducere ( de linea, via sim.).
N. eodem fere sensu
gressum suum :
AGZ XIX p. 580 (a. 1530) : fecimus scopulum prope rivulum, qui f-rt suum gressum per Usslyska.
Constr. sq.
inde-usque ad :
DECIUS fol. A 4a: linea ... inde f-rt per littora ponti usque ad Carcinitum fluuium.
b. praec. de abstr. nieść z sobą, wymagać, żądać, chcieć, nakazywać, dozwalać; requirere, postulare, velle, iubere, sinere, permittere, praec. in locut. aetas, condicio, facultas, natura, ratio, res, tempus sim. fert.
Additur
secum
*Tom. XIV p. 427 (a. 1532) : quod divina ... et humana iura secum f-unt et permittunt (cf. Dogiel IV p. 293).
Constr. sq. acc. sq. enunt. obi c.
ut vel quod
*Tom. VIII p. 278 (a. 1526) : insuper manifestum est et res ipsa f-rt, quod etc.
III. de motu ab (ex) aliqua re, aliquo: auferre, tollere
1. osiągnąć, otrzymać, uzyskać, pobrać, przyjąć; nancisci, accipere (quae aliquis dat,offert)
a. concr. , v. gr. argentum, dotem, gemmas, partem divisionis suae, pretium venditionis sim.
N. quasi abundanter
KodKKr I p. 146 (a. 1303) : confessus est ... recepisse viginti ... marcas et dimidiam argenti, acceptam latamque tulisse.
b. abstr. , v. gr. decus servitiumque, honorem, laudem, optatum, palmarium martyrii, satisfactionem, triumphum, victoriam. Adduntur adv. vel locut. adv. , v. gr. ad integrum, ad plenum ( KodUJ II p. 165, a. 1456 ; DŁUG. Op. p. 40 ) , effectualiter (( id. Reg. p. 305, a. 1479 ; ArLit VII p. 350, a. 1528) ;, ratione dotis ( AGZ XVIII p. 195, a. 1480). Occ. genus, ortum wywodzić; ducere
VAdAnt p. 33, 4 : clericus ... regio sanguine genus f-ns.
IANIC. p. 10, v. 57 : hinc (i. de artibus ) ortum medicina t-lit.
Constr.
sq. abl. et
KsgŁawKr p. 112 (a. 1374) : racione census de institis ... quem t-lit idem Johannes XII anni
s. sq. ab. sq. apud
*Tom. V p. 173 (a. 1520) : qua ex moderatione ingentem gloriam apud Deum et homines laturus es.
sq. de:
StPPP II p. 697 (a. 1463) : et quascun que penas et daciones idem ... de hominibus t-lit ... hys est liber.
*Tom. III p. 321 (a. 1515) : victoria ... quam maiestas vestra ... de Moscovitis t-li
t. sq. ex.
2. unieść (jako łup), zabrać, porwać, uprowadzić, zrabować; capere, rapere, abducere, furari (homines vel res). Glossae Pol.
RFil XVI p. 337 (saec. XV in.) : Hedvigim ... postquam tibi fata t-lere «otyali».
Ib. XXIV p. 72 (saec. XV in.in) : t-lerunt ergo «pofacili».
N. in imagine
gaudia ( ROYZ. II p. 188, v. 6 ).
Additur
abinde ( ZabDziej III p. 547, a. 1498) , in parte ( AKapSąd III p. 40, a. 1473) , secum ( DŁUG. Hist. II p. 538 ) , violenter et publice ( MARTIN. OP. Marg. fol. o lb) . Constr. a. sq. dat. b. sq. ab. c. sq. de:
id. Chr. p. 58 : victor existens Romanus t-lit torquem auream de collo occisi.
IV. fungitur vice ceterorum verborum cum voce ferendi compositorum
1. afferre
AGZ VII p. 28 (a. 1384) : considerantes ... quod res temporales (ed. rerum temporalium) ac earum spaciosum dominium ad futuram gloriam promerendam nil f-ant.
2. conferre
DŁUG. Hist. I p. 222(= I p. 289 ed. nov.): rex promptus ad f-nda beneficia.
3. efferre
MARC. p. 48, v. 59 : accentus correptus fit, cum sillaba f-rtur absque mora in ea, ceu dicio, domina.
4. referre
TPaw IV p. 116 (a. 1405) : Victor conquestus ad Derslaum asserens, quia stetisti super me terminum infidelem, quia Derslaus recognovit, quod stetisti et pro isto t-lerunt parte ex utraque ambo ad libros.
Ib. p. 166 (a. 1408) : estimavit infamiam ad decem marcas et pro isto t-lit ad iudicium.
Ib. p. 196 (a. 1409) : et pro duabus alijs causis ambo t-lerunt ad dominum Lanciciensem
Ita saepius.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)