Ogólne
Pełne hasło
Więcej

DECLAMO

Gramatyka
  • Formydeclamo
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum
Znaczenia
  • I. praedicare, alta voce nuntiare (praec. de praecone)
    • a. affirmare, asseverare
    • b. alta voce alicui (rei) adversari, obstrepere.
  • II. sacram contionem habere

Pełne hasło

DECLAMO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
I. głośno wykrzykiwać, obwoływać (zwł. o woźnym sądowym); praedicare, alta voce nuntiare (praec. de praecone)
KsgPrzem II p. 97 (a. 1451) : Nicolaus ... petiuit sibi dari de iure preconem seu bedellum, ut d-ret hoc, quod si ... qui ipsum ... inculparet ... vellet se iustificari; et iudex decreuit sibi bedellum, qui hic idem in iudicio ... d-uit.
AGZ XVIII p. 35 (a. 1471) : terminos ... condempnabiles ... iudex et ... subiudex ... posuerunt et per ministerialem d-re mandaverunt.
Abundat
MIECH. Chr. p. 30 : Boleslaus uillis officium custodiae constituit, ut ... excubias nocturnas in castris agerent et uoce sonora in testimonium fidelitatis custodiae d-rent.
Occ.
a. twierdzić; affirmare, asseverare
DŁUG. Hist. IV p. 563 : Koributh ... omnes conatus ... pro pace interponebat ... bellum illud et certamen fatale sibi humili oblatione d-ns.
b. głośno protestować przeciw komuś lub czemuś; alta voce alicui (rei) adversari, obstrepere.
Constr. sq.
in c. acc.
II. głosić kazanie; sacram contionem habere
DŁUG. Hist. IV p. 161 : quoniam nemo ... linguam Samagitticam noverat exprimere, Wladislaus ... rex ... pro fide ... suscipienda d-re coactus est.
N.
in vulgari Polonico
ib. III p. 283 : lector quidam ordinis Praedicatorum ... coram omni clero et populo, ad quos tunc in maiori Cracoviensi ecclesia in vulgari Polonico d-bat.
Id. LibBen I p. 261 : rara ... apud universam Polonici regni ecclesiam d-ndi in vulgari Polonico ad plebes fiebat praedicatio.
Occ. przemawiać, wypowiadać się; verba facere
KodUJ II p. 119 (a. 1449) : quatenus ... valeamus contra haereticos ... calamo et lingua validius d-re.
Tom. V p. 361 (a. 1521) : ille responsiones, pro quibus ... scripsi ... jam ... non aderunt mihi tempori: jam die Jovis ... erit mihi d-ndum.
Constr.
a. sq. acc.
SSrSil I p. 257 (a. 1489) : Ludulffus ... jussus est d-re sermonem ad clerum.
JAC. PAR. Var. II p. 128 (a. 1490) : d-vit sermonem coram concilii patribus.
Cf. Th. V 1, 182,21 sq. b. sq. abl. , cf. c. sq. ad:
DŁUG. Op. p. 301 : sacerdotes verbum Dei ad plebem d-ntes.
Cf. d. sq. in c. abl.
DŁUG. Op. p. 285 : praeconium in vestris auribus die hodierna per me ... d-tum.
e. sq. pro, cf. f. sq. super :
Tom. V p. 180 (a. 1520) : quanto melius potest, super hac re d-et et favorem nobis comparet.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)