- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- NGl.
- A.
- N.
CodVit p. 418 (a. 1418) : sanctitate vestra et ... domino Sigismundo in tam sancti operis conservatione occupantibus.]
I.
A.
1.
zajmować, brać w posiadanie; possidendum capere. Explicat et glossam Pol. affert
GLcerv p. 656 : o-re est proprie rem in medio positam ante caeteros capere «wźiąć, ośieść».
Additur
a.
dat.
personae
KodMp II p. 179 (a. 1290) : metallum nouum ... aduocatus sibi et montano potestatem habeat o-ndi.
ArPrawn V p. 482 (saec. XV ex.) : fructus ... parochialium ecclesiarum rectores ipsis o-ant et ab eorum beneficiis alienant.
b.
pro:
AKapSąd II p. 72 (a. 1428) : de quibus agris o-at pro se decimam.Praec. (in malam partem) zajmować bezprawnie, zagarniać; usurpare.
Additur
indebite (
AKapSąd II
p. 546,
a. 1444)
, vi (
KsgDoch
p. 93
),
item
usurpantem (
ŹrWaw I
p. 5,
a. 1443
:
pannos ... penitus pro se usurpantes o-verant in gravamen ecclesie).
Glossa
Pol.
AGZ XIII p. 261 (a. 1448) : o-sti cumulum feni wulgariter «stog syana zabavileszs».
2.
a.
aliquem
napadać, uderzać zbrojnie;
aggredi, violenter
adoriri.
b.
aliquid
zdobywać, zajmować siłą; vi potiri,
obsidendo capere.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 656 : o-re urbem est vi capere «wźiąć miasto».
3.
(singulare) uwieść;
seducere (mulierem)
PrPol p. 63 (a. 1436) : Stanislaus recepit ipsam Stachnam in facie ecclesie in uxorem ... tamen o-vit (ed. occuperavit) quandam Jachnam ... et ... cum ea adulterat.
B.
1.
pokrywać, przesłaniać, (o wodzie) zalewać;
tegere,operire, (de
aqua) inundare.
2.
a.
trans.
wypełniać, zajmować (w
przestrzeni lub w czasie);
implere (loci vel temporis
spatium),
v.
gr. de humore (
NIC. POL.
p.
150,4)
, luce (
VITELO Opt.
p. 66
).
N.
de
moneta :
Dogiel IV p. 266 (a. 1530) : adulterinis monetis ... terrae ... Prussiae ... repletae et o-tae videbantur.
Item mus. de
accentu :
FELSZT. ModAcc fol. A IIIa : accentus praedominans eandem syllabam o-at.
N. locut.
extrema gaudii (de luctu
e
Vlg.
Prov.14,13
KADŁUB.
p. 29
;
KodWp II
p. 24, a.
1290)
;.
b.
intrans.
znajdować się, rozciągać; situm esse,
extendi (de
territorio). Occ. de hominibus
Tom. IV p. 305 (a. 1518) : ad utrumque ... latus cesarei oratores ... o-runt.
II.
A.
1.
obejmować, uzyskiwać, osiągać (jakieś stanowisko lub położenie);
obtinere, adipisci, v.
gr.
canonicatum et praebendam (
ArPrawn I
p. 11,
a. fere 1400
), etiam
coniugium (
DŁUG. Hist. IV
p. 260
)
, gratiam
(alicuius:
ib.V
p. 455
;
Tom. VII
p. 205, a.
1525).
;
Occ.
(addito abl.
personae) obsadzić;
alicui muneri praeficere
SACR. Elucid. fol. b VIa : Constantinopolitanus episcopus omnes ecclesias orientales suis fautoribus o-vit.
N. locut.
ap.
DŁUG.
obvias insignem titulum ambitionis (
Op.
p. 421
) vel crudelitatis (
ib.
p. 63
), sanguinis palmam
illustrissimam (
ib.
p. 68
), falsum nomen regium (
Hist. IV
p. 689
), item sortem mortis (
Op.
p. 287
), victoriam (
Hist. IV
p. 96
;
ib. V
p. 242
).
;
2.
zajmować, pochłaniać;
intentum detinere. Praec. mediopass. et refl. zajmować się czymś;
intentum esse, alicuius rei
studio teneri.
Constr.
a. sq.
abl.
N.
locut.
occupatione :
RFil XXV p. 151 (saec. XV med.) : o-ri occupacione quiete contemplationis «obwyaszacz obwyasznym myszlenym Boszkym».b. sq. ad. c. sq. circa :
JAC. PAR. OpIn p. 299 : qui o-antur circa ista.
ŹrWaw I p. 65 (a. 1480) : qui ... cum ... quadris lapidibus circa sepulturas se o-verint.d. sq. cum :
MATTH. OpTheol p. 377 : o-ri cum hoc Sacramento Eucharistiae ministrando vel sumendo omnibus exercitiis praestantius est.
SCARB. Sap. II p. 363 : memoria ... cum eisdem rebus se o-ns.e. sq. de :
AKapSąd II p. 184 (a. 1453) : de rebus tam arduis sumus o-ti.f. sq. in c. acc.
JAC. PAR. OpIn p. 307 : in veritatis cognitionem ... o-tus.g. sq. in c. abl. h. sq. per :
RachJag p. 218 (a. 1395) : sartores ... per alios labores o-ti.i. sq. super :
MATTH. Rat. p. 55 : ne super vacuis ... quaestionibus o-emur.
3.
ogarniać, opanowywać, dotykać; invadere, afficere, affligere,
v.
gr.
de infirmitate
sim.
(
ArHist V
p. 240, a.
1332
et passim),
curis et sollicitudinibus
(syn.
premere :
AKapSąd II
p. 261,
a. 1469)
, sopore
cett. Part.
perf. dotknięty,
przygnieciony;
afflictus, oppressus, v.
gr.
egestate (
KsgRachKr I
p. 134, a.
1338)
, molestia (
AKapSąd II
p. 392, a.
1459)
, senio (
AGZ XVII
p. 461,
a. 1501).
4.
zatrzymywać, przeszkadzać; retinere,
impedire.
B.
1.
uprzedzić, zaskoczyć;
primum adoriri,
praevenire.
N.
locut.
argumento :
MATTH. Rat. p. 9 : de quanto ... quis de bonitate operum Dei murmurat ... o-tus aliquo argumento ... circa aliquod opus Dei, quod sibi videtur ... minus bene factum.
2.
przystępować do czegoś, podejmować coś;
aggredi, suscipere,
v.
gr.
facinus (immane :
DŁUG. Op.
p. 78
vel
perfidiae
id. Hist. I p. 284 = II
p. 45
ed.nov.
), officium militis
(
ib. III p. 20 = V
p. 31
ed.nov.
), reprehensionem
(
id. Op. p. 26 : simili sensu partes correctionis.id. Hist. IV p. 524 ).
N.
missam
i. missae celebrandae adesse (
DŁUG. Op.
p. 225
:
crederes illam Cunegundim hanc
unicam missam,
quae extreme agebatur, o-isse).
III.
iur.
1.
zaczepiać sądownie, pozywać przed sąd; vindiciis petere,
in ius vocare
KsgŁawKr p. 41 (a. 1368) : nec mater ipsorum nec uxores ipsum ... valeant o-re (cf. ib. supra Nicolaus ... cum fratribus ... promiserunt nunquam amonere Trutpetrum racione ... causarum actenus habitarum inter se).
Ib. p. 105 (a. 1373) : litigia ... occasione edificiorum ... pro quibus ipsam dominam ... o-verat, debent fore ... suffocata.
StZiem p. 114 (saec. XIV ex.ex) : statutum de o-to in iudicio, qui crimen mandato alterius se fecisse proponit (cf. ib. infra ille citatus libere a iudicio discedere poterit).
2.
causam
wszczynać sprawę sądową; litem ad iudicem deferre
ARect II p. 42 (a. 1538) : Gregorius Thasznyk ... petivit ... doctorem Gregorium ... compelli ad respondendum proposicioni pridie coram domino rectore factae; in praesencia ... doctoris Gregorii, qui impediendo peticionem partis adversae allegavit causam esse o-tam coram ... iudicibus commissariis et petivit eam remitti.
3.
pecuniam (apud
aliquem)
zdeponować (pieniądze);
deponere (saec. XV).