Ogólne
Pełne hasło
Więcej

NAVIGIUM

Gramatyka
  • Formynavigium, naviglium
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ii
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. concr.
    • 1. statek,łódź, barka
    • 2.
      • a. urządzenie służące do przeprawy przez rzekę, prom
      • b. przewóz, przystań promu
  • II. abstr.
    • 1. propr. propr. przewiezienie, przewóz, zwł. przez rzekę
    • 2.
      • a. (etiam pl.) prawo do przewozu oraz do pobierania opłat przewozowych
      • b. oplata za przewóz, tzw. przewoźne

Pełne hasło

NAVIGIUM s. NAVIGLIUM, -ii n.
  • F.
  • G.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • N.
  • K.
I. concr.
1. statek,łódź, barka; navis, navicula, scapha,cymba.
Additur
aquaticum ( DokMp I p. 311, a. 1403). Glossa Pol.
Tom. XIV p. 257 (a. 1532) : n-a, quae vulgo «nassadi» dicuntur.
2.
a. urządzenie służące do przeprawy przez rzekę, prom; scapha maior flumini traiiciendo destinata.
Inde
b. przewóz, przystań promu; locus, ubi eiusmodi scapha ad litus appellitur
KodPol III p. 15 (a. 1228) : ubi intrat Scaua fluuius in Uislam et usque in n-um magnum.
DokSZKr p. 187 (a. 1432) : qui fluvius tam longe et remote fluit seu cursum proprium suum habet, incipiendo a vado dicto Swynyebrodi usque ad n-um vulgariter dicendo «do przewozu».
KsgPrzem II p. 52 (a. 1448) : soluit ... tredecem marcas ... pro ... patrimonio super n-o iacente.
Ita saepius. Additur adi. loci Thorunense ( Dogiel IV p. 111, a. 1422 ; DŁUG. Hist. III p. 359 ) sim.
Inde
navigii custos ( ArPrawn I p. 213, saec. XV) , domus ( KsgRWar I p. 309, a. 1513). Glossae Pol.
RachJag p. 555 (a. 1420) : in n-o ... alias«prom».
AGZ XIII p. 314 (a. 1450) : scissisti n-um meum alias «proom».
StPPP II p. 388 (a. 1433) : excipiendo tabernam cum n-o vulgariter dicendo «przewosz».
Ita saepius.
II. abstr.
1. propr. przewiezienie, przewóz, zwł. przez rzekę; traiectus (fluvii)
KodWp III p. 327 (a. 1369) : nemini licitum esse in fluvio Noteć ... molendinum construere vel n-um exercere (cf. Lites II p.59, a. 1412; CorpJP III p.311, a. 1514).
StPPP VIII p. 972 (a. 1400) : soluciones nouas ... constituit super ... kmethones ... in n-o.
KsgCzer p. 182 (a. 1417) : si aliquis ipsorum neglexerit dare ad n-um navem.
N.
liberum wolny od opłat; a naulo solutum
PP V p. 94 (a. 1428) : marsalcus a n-o nihil dabit, sed liberum habebit.
Ita saepe.
2. meton.
a. (etiam pl. ) prawo do przewozu oraz do pobierania opłat przewozowych; ius traiectus liberi vel traiectus naula percipiendi
KodWp I p. 65 (a. 1210) : has possessiones ... contulimus ... cum attinentiis suis cultis et incultis, viis et inviis ... aucupiis et n-iis.
DokWp p. 337 (a. 1266) : omnes utilitates, quas ibidem habere ... potuerint ... in molendinis, in n-iis.
KodPol II p. 621 (a. 1274) : dedimus ... sculteto ... n-um plenum in ... ciuitate per sedecim annos.
DokMp I p. 267 (a. 1394) : villam nostram ... cum universis utilitatibus, proventibus ... molendinis ac n-o in fluvio et pleno dominio ... vendidimus.
Ita saepissime usque ad saec. XV.
Syn. et iuxta posita
naulum ( DokMp IV p. 284, a. 1395 ; FrKanc p. 13, a. 1425) , passagium (( KodPol I p. 132, a. 1289 ; KodWp II p. 18, a. 1289 ;; Dogiel IV p. 111, a. 1422) , teloneum ( KodMp II p. 279, a. 1333 et saepius), vectura ( RachWaw p. 292, a. 1542). Ad rem cf. Dąbkowski, Prawo prywatne II p. 241 sqq.
b. oplata za przewóz, tzw. przewoźne; naulum
RachJag p. 65 (a. 1391) : n-um I marcam.
Lites III p. 66 (a. 1414) : salarii n-ii seu nauli.
KodPol II p. 926 (a. 1460) : sine quavis solucione n-orum recipiendi sunt.
Ita saepius.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)