- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
- O.
I.
propr.
A.
żołnierz, wojownik, rycerz; vir armatus in exercitu merens.
Distinguitur
a.
caligatus (
KADŁUB.
p. 236
),
item
collecticius (
Tom. X
p. 290, a.
1528)
,
lancearius (
ib. V
p. 138, a.
1520)
, levis armaturae
((
ib.
p. 165, a.
1520)
;
;item
continuus (
ib.IV
p. 352,
a. 1518),
etiam
maritimus (
DŁUG. Band.
p. 235
).
b.
curialis (
GALL
p. 19,
3)
, praesidiarius (
Tom. I
p. 154, a.
1511
;
WAPOW. Chr.
p. 14
et saepius).
c.
aere conductus (
AAlex
p. 445, a.
1504)
, mercennarius (
DŁUG. Band.
p. 67
;
; conductus
id. Hist. I p. 382= II
p. 146
ed. nov.
et saepius),
pecuniarius (
Tom. II
p. 175, a.
1513).
d.
electus
(
GALL
p. 95,
1)
; opp.
secundi ordinis (
KH XXII
p. 616, a.
1215).
Glossa
Pol.
GLcerv p. 636 : m-es «rycerz».
N.
constr. sq. gen. subi.
AKapSąd II p. 851 (a. 1527) : m-tes mercenarios cesaris.
B.
1.
wasal, lennik;
i. q. vasallus (cf.
s.
v. ), i. qui iure feodali ad praecipuam fidelitatem et
obsequium domino suo
praestanda obligabatur
GALL p. 109,1 : a fratre Boleslao Mazouiam retinere sicut m-es non ut dominus impetravit Zbigneus.
KADŁUB. p. 88 : Zbigneus ut m-es saltem fratris Boleslai non rengni coheres estimetur.
DŁUG. Band p. 115 : m-tes omagiales episcopatus Zambiensis.
2.
osoba należąca do stanu rycerskiego (szlacheckiego); qui ad nobilium ordinem pertinet, nobili loco natus est, vir nobilis
KodKKr I p. 18 (a. 1224) : cuj innouationi ... interfuerunt Pacoslaus palatinus, Strezco pincerna, Hiich m-es.
AConst p. 4 (a. 1233) : ecclesia Poloniae ... m-bus Poloniae permiserit solvere decimas ad ecclesias, quas elegerint.
KodPol I p. 59 (a. 1251) : ex cujus privilegii tenore comperimus, quod predicta hereditas Lanchino ab initio semper ducalis fuerat nec umquam quisquam m-um ipsam hereditarie possederat.
KodWp II p. 285 (a. 1311) : nos Nicolaus abbas Mogilnensis ... totusque conventus ... nobili viro ac strenuo m-i Michaeli heredi de Cossonow et castellano in Quecissow damus ... hereditatem.Ita vulgo. Additur famosus (infra 10), strenuus ( KodWp II p. 285, a. 1311 ; DokMp I p. 186, a. 1374 et vulgo), validus ( KsgZPozn p. 1, a. 1400 et saepius). Glossae Pol.
JusPol p. 90 (saec. XIV med.med) : pro capite ... m-i famoso alias «szlachcie» (ed. szlachcic) sexaginta marcas.
ZabDziej II p. 252 (a. 1485) : ad instantiam nobilium dominorum ... m-um alias «rzyczerzow».
3.
włodyka, tj. członek grupy
społecznej zajmującej pośrednie
stanowisko między wyższą szlachtą a nieszlacheckimi warstwami ludności (często bez herbu i zawołania); nobilis minorum gentium, qui saepe insigni et proclamatione carebat
StPPP III p. 28 : quicunque princeps, senator, capitaneus, nobilis, m-es, vasallus ... dominiorum nostrorum ... decimas ... detinuerit etc.
Ib. I p. 283 (a. 1421) : si ... aliquis nobilis vel m-es nobili virgini ... violentiam intulerit etc.
Ib. p. 287 (a. 1421) : si nobilis interfecerit m-em, debet persolvere pro capite ipsius viginti sexagenas grossorum.Ita saepius. Additur communis (( IurMas I p. 96, a. 1412 ; ib. p. 251, a. 1414). ;Glossa Pol.
RFil XXIV p. 368 (a. 1428) : m-tes «wlodiky».Cf. MILITARIS II 2 b et MILITIA II A 2 b et II B 2. Ad rem cf. Wł. Semkowicz, Włodycy polscy na tle porównawczym słowiańskim, Lwów 1909 etO. Balzer, Skartabelat w ustroju szlachectwa polskiego, Kraków 1911.
Constr.
ad
1-3:
a.
sq.
gen.
DokMp I p. 216 (a. 1382) : ad nostram caeterorumque terrae m-um veniens praesentiam.
AKapSąd II p. 63 (a. 1425) : Iohanne de Karsy et Petro de Socolowo m-bus Cracoviensis diocesis.Ita saepius.
b.
sq.
de
α.
indicato loco
DokWp I p. 239 (a. 1271) : fidele servitium nostri m-is de Fulsthin.
StPPP VIII p. 41 (a. 1381) : Andreas m-es de Maczeyszouicz.Ita saepius.
β.
indicato insigni
KodMp IV p. 346 (a. 1440) : m-es de armis Plomin.
DŁUG. Band. p. 91 : Nicolaum Morawyecz ... m-em de armis Powala.Ita saepius.
c.
sq.
in:
PommUrk II p. 94 (a. 1262) : Johannes m-es in Dymin.
II.
transl.
et in imagine
1.
eccl.
t. t.
Christi, Dei
et
abs.
; wojownik, bojownik (tj.
święty, zwł. męczennik);
sanctus,
praec.
martyr. Item: członek zakonu rycerskiego; ordinis religiosorum contra
infideles pugnantium socius
KodMaz(K) p. 286 (a. 1228) : m-bus Christi fratribus de Dobrin.
2.
(singulare)
litterarum
człowiek uczony, (tu) profesor uniwersytetu krakowskiego; vir doctus,
(hic) universitatis Cracoviensis
professor
Tom. IV p. 316 (a. 1518) : gymnasii ... rector simul et literarum m-tes ad illustrem dominum Prosperum ... accesserunt.