Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MELIORO

Gramatyka
  • Formymelioro
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum
Znaczenia
  • I. (sensu latiore) zmieniać na lepsze, ulepszać, poprawiać
    • 1. poprawić się, zmienić na lepszeprzyjść do siebie, poczuć się lepiej(singulare) korzystać z czegoś
    • 2.
      • a. abstr.
      • b. concr.
        • α. podwyższać, podnosić
        • β. refl.iur.+ citationem sententiam
      • a. abs.
      • b.
      • c.
      • d.
  • II. (sensu strictiore) zapłacić, spłacić, dopłacićdodać
  • III. (singulare)karcić, karać

Pełne hasło

MELIORO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
  • O.
[ pass. pro act. cf. infra 216,28 et AGZ XIII p. 198 (a. 1445) : inhibuit ... meliorari aliquid.]
I. (sensu latiore) zmieniać na lepsze, ulepszać, poprawiać; in melius mutare, melius reddere, corrigere
1. homines. Pass. α. poprawić się, zmienić na lepsze; ad bonam frugem se recipere. β. przyjść do siebie, poczuć się lepiej; refici. γ. (singulare) korzystać z czegoś; frui
AAlex p. 468 (a. 1505) : quilibet cuiuscunque status in provincia sive in civitatibus huiusmodi depositionis frumentorum cum effectu gaudebit et m-bitur.
2. res
a. abstr. (praec. vitam).
N. in imagine
KodKKr I p. 51 (a. 1253) : cupientes condicionem loci celestis anime patris m-re etc.
b. concr. , v. gr. cratam ( RachWaw p. 367, a. 1546).
N. czynić bardziej dochodowym, przynoszącym większy zysk. Glossa Pol.
AGZ XVIII p. 95 (a. 1475) : quecunque autem ... in silvis, mericis ... m-erint alias «rospravilyby, rosrobily, roskopaly» ... dividere debent.
Dicitur de
agris et pratis (
DŁUG. LibBen II p. 297, litterae a. 1453 : plebanus ... dictae ecclesiae ... et sui ... successores ... eosdem agros et prata ... tenebuntur semper m-re et non deteriorare.
Cf. ZabDziej I p. 227, a. 1533), etiam de castro ( CodEp II p. 12, a. 1387) , civitate ( DokMp VIII p. 232, a. 1442) ; oppido ( DokLub p. 212, a. 1422 et saepius), villa ( KodMp II p. 141, a. 1278 et saepius), item de domo ( KsgŁawKr p. 100, a. 1373 et saepius), hereditate ( DokWp p. 343, a. 1274 et saepius), imagine ( ArHist V p. 249, a. 1332) , molendino ( APozn I p. 36, a. 1437) scultetia ( AKapSąd II p. 208, a. 1457). Eodem sensu de abstr. , v. gr. de commutatione ( CodSil(M) II p. 32, a. 1208 et saepius), condicione (opp. deteriorem facere: MPH IV p. 179, saec. XV) , utilitatibus (regni: KodPol I p. 205, a. 1352) .
N.
α. podwyższać, podnosić; augere
RachKról p. 259 (a. 1478) : m-ndo precium vectoribus de Sandomiria ... dedi marcam.
ZabDziej I p. 188 (a. 1523) : potest vendere agrum m-ndo suam pecuniam.
KsgDoch p. 452 : plebanus viccariis ... m-ndo salarium grossos 60 solvit annuatim.
Ita saepius. Cf. MELIORATIO I A 3 et MELIORATUS.
β. iur. citationem ( AGZ XIII p. 189, a. 1446 ; glossa Pol.
StPPP II p. 746, a. 1468 : hoc ... m-at primam cittationem alias «polepscha»; ita saepius),
item sententiam ( ArPrawn X p. 400, a. 1413 et saepius). Occ. refl.
StPPP VI p. 51 (a. 1510) : iudices Stanislao Wyeski ... mandaverunt ... m-re se in eadem causa.
Ib. infra Stanislaus Wyeski ... fratres ... de Przybyslawycze ... m-ndo se in eadem citatione ... citaverat.
Cf. Th. VIII 618,47 et 56.
Constr.
a. abs.
b. sq. dat. et 10.
c. sq. acc. ut supra.
d. sq. in c. abl. Cf. REFORMARE RESTAURARE.
II. (sensu strictiore) zapłacić, spłacić, dopłacić; compensare, rependere
PP III p. 15 (a. 1429) : Schanko debet sibi Stanislao m-ri cum IX lapidibus de lana.
StPPP II p. 531 (a. 1443) : Romeya ... citauit Petrum pro sedecim florenis, quos sibi debuit m-re ad equos.
RachKról p. 46 (a. 1471) : eidem dedi tres florenos m-ndo equum unius stipendiarii.
Zsig . p. 127 (a. 1501) : dominus princeps m-vit cuilibet aurige ... supra suum servitium ½ flor.
Ita saepius. Occ. dodać; addere
CorpJP II I p. 430 (a. 1519) : uxorem tamen defuncti non debent privare successores illo, quod ... ei m-vit maritus ipsius super auro, argento et aliis, circa istud plenarie debet conservari.
Constr.
a. sq. dat. ut supra.
b. sq. acc. et saepius.
c. sq. ad Cf. Th. VIII618,38.
d. sq. cum
III. (singulare)karcić, karać; castigare, punire
KsgKaz p. 248 (a. 1390) : Benisch cervisiam ... vi et contra civitatem propinavit et dum ipse fuit m-tus propter inobedienciam, tunc ipse consules ... increpuit.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)