Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MAXILLA

Gramatyka
  • Formymaxilla, maxella, maxula, maxulla,
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownikrzeczownik
  • Rodzajżeńskinijaki
Znaczenia
  • I. astr.propr. propr. szczęka
  • II. transl. transl. uderzenie w twarz, policzek
    • α.
    • β.
    • γ.

Pełne hasło

MAXILLA, -ae f. scr. maxella,,maxula,,maxulla
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
[generis n.
?
AGZ XII p. 124 (a. 1444) : citaverat Jurgam ... pro duobus maxillis.
Ib. XIV p. 399 (a. 1454) : intulit mihi ... septem maxilla.
Ib. p. 449 (a. 1455) : sibi dedit maxillum ad faciem.
Hic fortasse pertinet
AKap Sąd III p. 70 (a. 1499) : manus intulit in macilla.]
I. propr. szczęka; mandibula,ossa, quibus dentes infixi sunt. Occ. astr. de astrolabii parte
COPERN. Rv . p. 111(= p. 80 ed. nov.): fabricantur ... boni orbes siue orbium margines quadrilateri ita, vt videlicet planis lateribus siue m-is superficies, concauam et conuexam, ad angulos rectos excipiant ( ib. paulo infra latitudines vero m-arum similes illis crassitudinibus habeant.).
II. transl. uderzenie w twarz, policzek; ictus in faciem (malam) inflictus
KodWp III p. 90 (saec. XIV med.) : Christianus, si per Iudeum superiuratus fuerit, debebit ... dare ...Iudeo pro m-a ... quinque marcas.
IurMas I p. 94 (a. 1410) : si vero talis violentus pluribus m-is ... nobilem ... pupugerit, a qualibet m-a quinque grossorum penam persolvat.
RotKość p. 193 (a. 1410) : kmethones ... iurabunt ... quilibet kmetho pro duobus wlneribus et quilibet kmetho pro quatuor m-is.
Ita saepius usque ad saec. XVI in. Glossae Pol.
PrPol p. 256 (a. 1398) : pro m-a vulgariter «o policzek»(cf. AGZ XII p. 124, a. 1444; ib. p. 281, a. 1463).
RFil XL p. 248 (a. 1480) : in dextram m-am ... «w prawą czeluść».
N.
iniuria maxillae ( DŁUG. Hist. II p. 96 = III p. 111 ed. nov.). Locut.
α. maxillam alicui dare, inferre (ad, in faciem: AGZ XIV p. 399, a. 1454 ; ib. p. 449, a. 1455 ;et saepius usque ad saec. XVI; additur manu extensa: ARect I p. 542, a. 1514 et saepius), infligere JusPol p. 8, a. 1264 ; ArPrawn V p. 102, a. 1440). ;
β. ad (in, per) maxillam (-as) aliquem percutere ( KsgKaz p. 394, a. 1397 ; CodEp III p. 360, a. 1489 ; KsgRachKr p. 7, a. 1366 et saepius usque ad saec. XVI in. ); item manus inferre in maxilla ( ), pugnum maxillae incutere ( KADŁUB. p. 169 ) , maxillam caedere ( CodEp II p. 261, a. 1431 ; DŁUG. Hist. IV p. 443 ) , in maxilla laedere ( StPPP XI p. 201, a. 1441).
γ. maxillis pungere ( ) et per figuram etym. maxillare ( KsgMaz III p. 261, a. 1437) .
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)