Ogólne
Pełne hasło
Więcej

HASTA

Gramatyka
  • Formyhasta, asta
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. milit.
    • 1. kopia, dzida, lanca
      • a.
      • b.
    • 2. kopia (jako jednostka taktyczna i organizacyjna), rycerz ciężkozbrojny z kilku pocztowymi
  • II.
    • 1. drzewce chorągwi
    • 2. żerdź, belka
  • III. iur.
    • 1.
      • a. + sub hasta distribuere oddać w niewolę
      • b. + sub hastam venire pójść w niewolę
    • 2. + fiscalis licytacja
  • IV. + regalis ręcznik pospolity, rycynus

Pełne hasło

HASTA s. ASTA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • N.
[generis n. (e Pol. drzewo, drzewce cf. infra 13; 716, 1)
ArPrawn VIII p. 129 (a. 1415) : tria h-a in clippeo defferunt et proclamacio «Nagodi» (cf. ZapHer p. 9]).
I. milit. t. t.
1. kopia, dzida, lanca; lancea. Glossae Pol.
StPPP II p. 742 (a. 1468) : unius h-e alias «copye».
AGZ XV p. 361 (a. 1498) : armatis cum h-is alias «z drzewczy».
GLcerv p. 579 : h-a, «kopiia, drzewo».
N.
a. de usu in militaribus ludis
DŁUG. Hist. I p. 333 (= II p. 95 ed. nov. ): rex per dies plures ludis militaribus et h-arum instauratis sollennitatem peragit nuptiarum.
AKapSąd III p. 366 (a. 1470) : cum ... in foro publico oppidi ... Gedanensis hastiluderet seu h-a ludum more vulgari committeret etc.
b. in descriptionibus insignium nobilium
StPPP VII p. 292 (a. 1408) : de clenodio trium h-arum et proclamacione «Nagodi» (cf. ArPrawn VIII p. 102, a. 1409).
Ib. p. 305 (a. 1412) : clenodii trium h-arum et capricornium.
DŁUG. LibBen I p. 28 : nobilis de domo h-arum alias Jelitonum.
2. kopia (jako jednostka taktyczna i organizacyjna), rycerz ciężkozbrojny z kilku pocztowymi; eques gravis armaturae cum aliquot turmalibus
KodMp I p. 297 (a. 1358) : ad ... expedicionem ... cum una h-a et duobus sagittarijs ... seruire (cf. KodPol I p. 231, a. 1365 : cum homine cum h-a decenter expedito. KodMp IV p. 19, a. 1387 : cum quinque h-is et quinque sagittarijs. StPPP VIII p. 423, a. 1397 : cum h-a bene ornata. DokMp I p. 299, a. 1402 : cum h-a et que pertinent ad h-am. PP II p. 128, a. 1451 : una h-a, sub qua duo ballistarij esse debent.
Ita saepe saec. XIV—XV).
KodMp IV p. 339 (a. 1439) : octuaginta et sex h-as in seruicijs nostris expedicionis nostre generalis nouissime ... habuit bene fulcitas.
Cf.
JusPol p. 192 (a. 1388) : quinque marcas super h-am dare (ita saepe; cf. RachJag p. 193, 196, 201, 203, a. 1394; JusPol p. 227, a. 1430; KodMp IV p. 339, a. 1439; ArPrawn V p. 62, a. 1454; DŁUG. LibBen I p. 296).
Cf. LANCEA.
II.
1. drzewce chorągwi; hastile
*CodEp II p. 464 (a. 1445) : vexilla nostra ... ad h-as usque confracta sunt (cf. DŁUG. Hist. IV p. 722).
KodWp V p. 647 (a. 1440) : sculpta videbatur quedam ymago dyademata tenens in manu dextra h-am vexillatam.
2. żerdź, belka; pertica, trabs, tignum
RachBon II p. 102 (a. 1545) : pro 2 h-is alias «drzewcza» pro «stemple» et palis ad pulveres dati per grossos 2.
CracArt II p. 483 (a. 1550) : h-e alias «drzewcze» 60 magis vel minus.
Cf. HASTILE II.
III. iur.
1.
a. sub hasta distribuere oddać w niewolę; in servitutem redigere
KADŁUB. p. 133 : Antigonus illos orbis domitores suis sub h-a distribuit perfidie cauterio frontibus inpresso.
b. sub hastam venire pójść w niewolę; servum fieri
DŁUG. Hist. II p. 64 (= III p. 78 ed. nov. ): omnes fidem catholicam professos professurosque liberos fore, qui baptismum abnuerent, sub h-am venire.
2. fiscalis licytacja; auctio.
N. glossam Pol.
GLcerv p. 580 : h-a fiscalis, id est venditio, quae fit subhastatione, quando fit a fisco «przedanie».
IV. nat. regalis ręcznik pospolity, rycynus; Ricinus communis Linn. GLr I p. 225 . Cf. HASTULA II.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)