- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- B.
- L.
- H.
- A.
AGZ XIX p. 198 (a. 1485) : Dawid gradum regale admisit ... eidem Stanislao intromitti in bona ipsius.Cf. Th. VI 2142,58 (nisi leg. regalem).]
I.
1.
krok, chód;
gressus, incessus.
Dicitur
assiduus (
DŁUG. Op.
p. 24
)
, continuus (
id. Hist. I p. 478 = II
p. 244
ed.nov.
), concitus (concitatus).
Opp.
pressus; lentus (et pedester:
id. Hist. III
p. 320
); testudineus (
PAUL. CR.
p. 11, v. 20
;
CRIC.
p. 139, v. 8
); item lubricus (discurrendi:
DŁUG. Hist. V
p. 212
).
N. in
imagine
sesquipedalis :
OSTR. p. 115 : commonstrans brevissimis ac protritis verbis, nullo orationis fastu aut sexquipedali g-u incedentibus (alluditur ad Horatium Ars 97 ).
Iuncturae verbales
gradum facere
iść;
procedere.
Simili sensu
promovere (
DŁUG.
Hist. I p. 326 = II
p. 88
ed.nov.
et saepius), vertere (in aliquem
ib. IV
p. 96
)
,
item addere.
Opp.
figere, premere (reprimere), sistere.
Simili sensu
cedere (
DŁUG. Hist. IV
p. 98
)
, continere (
ib. III
p. 46
), item angustare (
PamLit XXV
p. 5, saec. XV
ex.ex)
, refellere (i. referre
DŁUG.
Hist. II p. 144= III
p. 162
ed.nov.).
N. in
imagine
α.
gradum alicui facere (struere)
torować komuś drogę; viam patefacere (saec. XV—XVI)
. Simili sensu
afferre :
Dogiel I p. 355 (a. 1510) : ad cuius amicitiae aditum affert euntibus g-um locorum vicinitas.
β. inoffenso gradu procedere (per tramitem iustitiae:
ArHist IX
p. 150,
saec. XIII).
γ.
in gradibus mediis alicui obsistere
stanąć komuś na drodze, przeszkodzić;
adversum occurrere, impedire
IANIC. p. 36, v. 6 : obstitit in g-bus mediis mihi tristis egestas nec passa est nostros altius ire pedes.
2.
pozycja, stanowisko (zwł. żołnierzy w walce);
positio (praec. militum comminus
pugnantium).
N.
locut.
stabilem gradum tenere
zatrzymać się gdzieś na stałe; commorari (aliquo
loco)
DŁUG. Hist. III p. 85 : dux Legnicensis a vinculis dimissus nunquam stabilem tenuit g-um, sed delirantis in modum nunc apud ecclesiasticos, nunc militares hospitatus vehebatur.
I.
A.
propr.
1.
stopień (schodów); scalarum
pars.
Glossa
Pol.
RFil XXIV p. 87 (saec. XV in.in) : g-us «szlopen».
Praec.
pl.
schody;
scalae.
Glossa
Pol.
RachWaw p. 380 (a. 1547) : pro ... clavis g-uum alias «schodovich».
N. nomen
proprium
DŁUG. Hist. I p. 273 (= II p. 32 ed.nov.) : in ecclesia Sanctae Mariae, quae est Ad g-us Coloniae.
Simili sensu sg.
MARTIN. OP. Serm. p. 471 : pauper iacens sub g-u.
RachJag p. 68 (a. 1388) : carpentariis facientibus g-um circa balneum in castro regali.
KsgŁawKr p. 208 (a. 1393) : fenestra, que vadit retro supra g-um domus.Ita passim saec. XV—XVI, cf. Th. VI 2651,13 sqq.
Constr.
a.
abs.
b.
sq.
gen.
c.
sq.
ad:
AKapSąd III p. 105 (a. 1506) : g-us ad thesaurum superiorem ecclesie.
RachBon III p. 137 (a. 1558) : a ... g-us reformatione ad testudinem magnam.Ita saepius, d. sq. circa, cf.
2.
kondygnacja, piętro; contignatio, tabulatum
KsgRachKr II p. 27 (a. 1369) : usque ad quartum g-um domus fugere.Cf. Th. VI 2150,63 sqq.
3.
pl. grzbiet
górski; continua montium iuga
(saec. XVI).
B.
transl.
de rebus
1.
stopień czystości metalu; obrussa
KodUJ III p. 113 (a. 1485) : in crematorio nostro ... aurum et argentum conflantur et ad verum g-um reducuntur (cf. KodKrak p. 707, a. 1489).
CorpJP IV 1, p. 34 (a. 1523) : cantrifusores Casimirienses ... non sub alio g-u bonitatis stanni quam duodecimo ... vasa ... laborare ... debeant.
Item
monetae
stopień zawartości metali szlachetnych w monecie; auri argentive in nummis contenti modus
AAlex p. 533 (a. 1506) : ut ... moneta cudatur ... in eo valore et g-u, sicut hiis annis praeteritis.
Tom. V p. 24 (a. 1519) : ut una esset moneta sub uno g-u et valore in regno Bohemiae, terra Slesie et regno Polonie.
COPERN. OpM p. 37 : eadem est ratio argenti informium quam signatorum in eodem g-u mixtionis et pondere.Ita passim saec. XVI.
2.
stopień
ciepłoty (ciał fizycznych); caloris
frigorisve modus
JAC. PAR. Serm. fol. 25a : aqua frigida non potest fieri calida, nisi prius recedat a g-bus frigiditatis.
BYSTRZ. AnalPost fol. c VIa : sufficit in agente calor in equali g-u.
3.
astr.
stopień wzniesienia ciał
niebieskich nad horyzontem; solis aliorumve corporum caelestium
super finientem positio
FRANCO p. 373 : summitas turni a parte orientis dabit g-um ascendentem et a parte occidentis g-um occidentem solis.
WODKA p. 235 : A. D. 1573 sol erit in illo g-u, qui ponitur in directo alicuius diei, sed die precedenti.
Ib. p. 244 : conjunctionem magnam Saturni et Iovis de triplicitate aeris in triplicitatem aqueam usque ad 20 gradum Piscium euntem.Ita ib. passim.
4.
stopień jako jednostka określania położenia geograficznego;
longitudinis latitudinisve geographicae, quae dicitur, mensura
MIECH. Chr. p. 3 : Polonorum ... patria ... ab occasu secundum coeli longitudinem incipiens a g-u 32, protensa in Tanaim habentem in longitudine g-us 60.
KodUJ IV p. 88 (a. 1522) : Cosmographiam ... parvam ... pro tota Europa cum g-bus celi secundum longitudinem et latitudinem.
5.
mus. stopień
jako miara wysokości dźwięku; toni mensura (saec. XVI).
6.
phil.
definitur
BYSTRZ. Log. fol. n IIa : g-us ... est quedam portio perfectionalis forme.
GŁOG. Porph. fol. q VIa : g-us ... est pars perfectionalis alicuius forme accidentalis.
Dicitur
perfectionis (
MatFil IV
p. 52, saec.
XV
et passim), intensionis (
BYSTRZ. Log. fol. p Ia
;
; intensivus
id. Top. fol. x
IIa
).
Distinguitur
substantialis (
id. Log. fol. n
IIIb)
, ipsius esse (
GOST. Th. fol. g
VIb)
, animalium (
BYSTRZ. AnalPost fol. I Vb)
, viventium (
STOB. Parv. fol. G IIIb),
item dicendi per se (
BYSTRZ. AnalPost fol. d IVa)
, credulitatis (
ib. fol. c Vb)
, propositionis (
ib. fol. e Ia)
, scientiarum (
ExPhys fol. b IIIa)
.
7.
gramm. stopień w stopniowaniu (przymiotników i przysłówków); in comparatione adi. et adv.
Distinguitur positivus,
comparativus, superlativus
(saec. XV—XVI).
8.
stopień w kolejności;
de ordine, quo res se temporis
successu excipiunt (saec.
XVI).
9.
iur.
iuris, iudicii
sim. et
abs. : kolejny
etap postępowania sądowego; singulae
actionis partes se certo
quodam ordine subsequentes
AGZ XIII p. 431 (a. 1464) : potens erit obmissis g-bus iuris in bona ipsius se intromitti, tamquam omnes g-us iuris esset consecutus.
Ib. XVI p. 312 (a. 1495) : iudicium decrevit eum proclamare de terris iuxta g-um et formam iuris.
CorpJP IV 1, p. 67 (a. 1523) : te concitat ad attentandum ipsum procedi ad ulteriores g-us et processus iudiciarios.
StPPP IX p. 258 (a. 1546) : ex mandato ... iudicij, ut astiterit vltimo g-u iudicij alias ad eiciendum de ipsius curia.Ita saepius saec. XV—XVI.
N.
regalis
jurysdykcja królewska; regis iurisdictio
,
cf.
supra 577, 31.
Simili sensu
brachii regalis :
StPPP V p. 204 (a. 1523) : tenebimur dare intromissionem de altiori g-u brachii regalis nostri in bona partis convictae.
10.
eccl.
pl.
psalmy tzw. gradualne, w średniowieczu stanowiące formę modlitwy w intencji
żyjących i nieżyjących dobroczyńców kościoła lub klasztoru;
psalmi graduum qui dicebantur, m.
ae. supplicationis loco pro vivis mortuisque ecclesiae
benefactoribus recitari soliti
ConcPol IV p. 159 (a. 1435) : ne illas prolixas preces g-us, quae in aliis ecclesiis solent dici, dicant rectores ecclesiarum.
StSyn I p. 48 : statutum de g-bus vivorum et mortuorum.
DŁUG. Op. p. 426 : mortuorum g-us in Adventu Domini, vivorum vero in vigiliis festivitatum Christi et Virginis Mariae ... explere ... teneantur presbyteri.Ita passim saec. XV.
II.
locut.
adv.
multis (centum) gradibus
(sq.
comp. ) wielokrotnie, o
wiele; multo (magis)
DŁUG. Op. p. 31 : apostolica ... superior multis g-bus potestate regia censenda est.
Id. Hist. III p. 145 : pluribus ... g-bus copias hostiles videns superiores.
Ib. IV p. 337 : Polangam ... centum g-bus quam Lubicz utiliorem.de hominibus
1.
cognationis, affinitatis
stopień
pokrewieństwa; de cognationis affinitatisve
modo.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 576 : g-us cognationis «stopień pokolenia».
2.
położenie społeczne, stan, godność;
dignitas, status.
Additur
a.
gen.
,
v.
gr.
accolitarum (
StPPP VII
p. 491, a.
1411)
, clericorum (
ArPrawn I
p. 183, saec
XV)
, subdiaconatus (
KodMp IV
p. 297, a.
1425)
, sacerdotii
(
ŹrWaw I
p. 61, a.
1479),
cett.
b.
adi.
,
v.
gr.
ecclesiasticus (
StSyn III
p. 13
), militaris (
StPPP
VII
p. 469, a.
1468)
. c. ad :
WROCŁ. Concl. fol. c Ib : constituitur homo in g-u ad actiones sacras exercendas.Occ.
α.
meton. de homine dignitate aliqua praedito
FROVIN. p. 72, v. 251 : cum g-bus ... edas, vel paucula vel nichil edas.
β.
sensu latiore: położenie; condicio
HUSSOW. p. 45, v. 1008 : nemo videt ... publica res in quo stet miserabili g-u.
3.
stopień naukowy;
studiorum in universitate
absolutorum honor
,
v.
gr. baccalariatus, licentiae, doctoratus (
*KodUJ I
p. 25,
a. 1397
;
*StPPP VII
p. 555, a.
1498)
, magisterii (
KrMU
p. 80, 7 saec. XV
in.)
, in Sacra Pagina (Sandivogius de Czechel
ap.
DŁUG. Op.
p. 175
)
, in artibus (
LibProm p. IX, a. 1404)
, in scientiis (
ib. p. XVII, a. 1404).
Iuncturae verbales (ad 2—3):
α. gradum suscipere (
StPPP VII
p. 555,
a. 1498
et saepius), recipere (
ib.
p. 491, a.
1411)
,
item quaerere (
KodWp II
p. 391, a.
1326).
Simili sensu
ad gradus accedere (
StSyn III
p. 13
)
.
β. ad gradum promovere.
Simili sensu
admittere (
LibProm p. X, a. 1404).
Opp.
gradu (muneris)
deicere.
Simili sensu
de gradu ducere (
ChrPP
p. 503
).
N.
locut.
alto gradu stare (apud aliquem)
cieszyć się uznaniem;
magni aestimari
AKapSąd I p. 127 (a. 1479) : aput ... principem alto stas g-u.
III.
pl. granice;
termini, fines (c. voce gadium confundi videtur)
PommQu p. 52 (a. 1418) : vendidi heredicionem ... ut jacet in g-bus suis veris.
KodKWil p. 148 (a. 1434) : agros prout circumferentialiter cum ipsorum singulis metis et g-bus limitantur et distinguuntur.
BiblMuz I p. 200 (a. 1474) : dimissis castris forcioribus sibi in g-bus seu graniciebus Lithuanorum.Ita saepius saec. XV.