Ogólne
Pełne hasło
Więcej

GADIS

Gramatyka
  • Formygadis, cades, gades, gadex
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -is
  • Część mowyrzeczownikrzeczownik
  • Rodzajmęskiżeński
Znaczenia
  • I. znak graniczny (zwł. kopiec)
  • II. piętro (budynku)
  • III. + mercium hala targowa

Pełne hasło

GADIS, -is m. et f. scr. cades,,gades,,gadex (Gades nom. propr. )
  • Dc.
  • B.
  • N.
  • K.
[gen. pl. gadum:
KodWp II p. 591 (saec. XIV med.med) : tres monticulos gadum (cf. StPPP I p. 166, saec. XIV med. et ArPrawn V p. 75, a. 1474).
KsgGrWp II p. 151 (a. 1398) : super approbacione gadum inter hereditates.
KodKKr II p. 453 (a. 1419) : graniciarum ... distinccionem et gadum insipacionem.
formae decl. II: acc. sg. gadum infra 481,39. acc. pl.gados infra 481,43. decl. IV: gen. pl. gaduum:
KodPol III p. 252 (a. 1357) : limitationes gaduum.
AGZ XIX p. 72 (a. 1488) : pro renovacione et metarum et gaduum alias «vyasdow».
acc. pl. gadus:
Dogiel IV p. 148 (a. 1454) : terminos et gadus terrarum.]
I. znak graniczny (zwł. kopiec); signum (praec. cumulus), quo fundi termini designabantur
KodMp II p. 232 (a. 1316) : a tilia, que est meta atque g-is, directe tendendo ad occidentem.
KsgGrWp II p. 55 (a. 1395) : facientes g-em videlicet «vgazd».
KodKKr II p. 452 (a. 1419) : g-es alias «kopecz».
KodWp V p. 314 (a. 1421) : graniciem facere incepimus ... ab antiquo g-e alias «od starego copcza».
Cf. item AGZ XIV p. 98 (a. 1443) ; GLb p. 45 .
Praec. pl.:
znaki graniczne, granice; termini
KADŁUB. p. 47 : Boleslaus in Sale flumine columpnam fixerit ferream, quasi quibusdam c-bus sui fines imperii disterminans.
KodMp I p. 24 (a. 1235) : usque ad g-es possessionis ... Sdislai.
Ib. p. 75 (a. 1262) : donamus ... monasterio ... siluam ... cum g-bus suis et metis.
Ita vulgo saec. XIII—XVI. Dicuntur limitales ( KodMp IV p. 178, a. 1420) . Distinguuntur aquaticae ( DokKujMaz p. 338, a. 1382) , sectae ( KodWp II p. 591, saec. XIV med. : quicunque exciderit tres g-es sectas alias «czyossy»).
N.
Herculei Słupy Herkulesa, Gibraltar
DŁUG. Hist. I p. 3(= I p. 67 ed. nov.) : fretum Gaditanum in finibus Gallacie a G-bus Herculeis nuncupationem sumit.
Glossae Pol.
DokMp IV p. 216 (a. 1382) : ad g-es, qui nuncupantur wlgariter «granicze» (cf. ib. I p. 219, a. 1392; AGZ XVIII p. 88, a. 1474)
.
StPPP VIII p. 743 (a. 1399) : pro ... g-bus wlgariter «myedza».
KodKKr II p. 173 (a. 1392) : g-es alias «vyazdi» (cf. AGZ XIX p. 72, a. 1488 supra 480,16
.
Syn. et iuxta posita
circumferentiae ( DokMp I p. 84, a. 1351) , fines ( Lites II p. 239, a. 1413) , granicies ( KodPol II p. 697, a. 1346 ; ArPrawn I p. 211, a. 1443 et saepius), limites ( KodKKr I p. 86, a. 1262 ; DyplMog p. 30, a. 1284 et saepius; additur gadium: DokMp I p. 50, a. 1336) , metae ( KodMp I p. 75, a. 1262 ; ArPrawn I p. 211, a. 1443 et saepius), termini ( KodKKr I p. 86, a. 1262 ; Lites II p. 239, a. 1413 et saepius).
Constr.
a. abs. b. sq. gen. : supra 480,34 et
DokMp IV p. 39 (a. 1317) : intra limites seu g-es villarum.
Ib. p. 43 (a. 1321) : intra metas seu terminos vel g-es ... advocatiae.
Ita saepius. praec. bonorum sim.
N.
montis :
VisitByt p. 75 : habet montem ... cum omnibus agris, quicumque intra g-es huius montis continentur.
c. sq. inter :
KodWp I p. 45 (saec. XIII) : cum g-bus ... inter Dobrzyca et Kosciol.
KodWp III p. 52 (a. 1356) : g-es inter Maczewo et Polanovicze ... una cum molendino ... aquisitas.
Ita saepius saec. XIV—XV . Occ. teren objęty granicami; territorium finibus circumscriptum
DokMp I p. 436 (a. 1420) : recognovit obligasse … Michaeli ... omnes et singulos g-es alias «gaye» ibidem in Gothartowicze cum omnibus ... usibus ... tenendum.
II. piętro (budynku); contignatio
KsgRachKr II p. 147 (a. 1396) : Iohannes ... wlt secundum commodum videlicet g-um murare.
KsgŁawKr p. 210 (a. 1393) : murum ... a fundamento usque (ad duos g-es esse et fore Pauli.
CracArt II p. 384 (a. 1540) : dealbatio ... parietum debet esse intus glabra ... ad 2 g-os et 14 ulnas.
III. pl. mercium hala targowa; porticus, ubi merces venales proponuntur
BreslUB p. 34 (a. 1266) : fidelibus nostris ... burgensibus Wratizlauiensibus g-es mercium institorum quadraginta septem et medium cramos habentes ... vendidimus.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)