- F.
- Th.
- Bl.
- A.
- N.
- K.
KsgLub p. 21 (a. 1447) : quando angularis primus fundebatur inter Botorz et inter Pistouicze.gerund. fundendi:
PommUrk V p. 537 (a. 1320) : damus ... auctoritatem ... altare ... instaurandi et fundendi cum annuis redditibus.]
I.
A.
propr.
1.
budować coś od podstaw, od fundamentów,
zakładać; fundamento instruere,
instituere, constituere, condere,
praec.
aedificia, vicos
sim.; item
palos (
RFil XXV
p. 146, saec.
XV
:
pali f-untur «palye byyą»)
piscinam(
DokKujMaz
p. 322, a.
1352
et saepius;
N.
glossam Pol.
AGZ XII p. 325, a. 1469 : Cola adimisit sibi f-re alias «zastawycz» piscinam in fluvio),
pratum (ib. IV p. 174, a. 1461) . N. granicias (angulares, gades, scopulos) ustawiać znaki graniczne; terminos finium constituendorum causa struere
DokKujMaz p. 217 (a. 1281) : asserentes ipsas gades eis absentibus in eorum preiudicium fore f-tas.
ZapSądWp I p. 229 (a. 1404) : iudex ... sentenciauit ... quod gades, wlgariter «copcze», debent ibi f-ri, vbi stetit «opole».Cf. etiam KsgMaz I p. 94 (a. 1409) ; ArHist III p. 201 (a. 1412) ; KsgLub p. 21 et 23 (a. 1447). Cf. FUNDATIO II A 2.
2.
fundować, ustanawiać (i uposażać); instituere (redditibusque instruere, praec.
eccl. ,
v.
gr.
altare
PommUrk VI
p. 391, a.
1295
et saepius; item
altaris donationem :
AGZ XIX
p. 419, a.
1494)
,
beneficium (
KodKKr I
p. 13, a.
1213)
, ecclesiam
(
KodPol I
p. 27, a.
1222
et vulgo),
mansionariam
(
AKapSąd III
p. 274, a.
1500)
, monasterium
(
VAdAnt
p. 28, 12
et saepius), oraculum (
AKap Sąd III
p. 4, a.
1449)
, ordinem (
Tom. V
p. 292,
a. 1520
et saepius), organum (
ArHist X
p. 136,
a. 1518)
; audacius dicitur
fraternitatem (
PP II
p. 126, a.
1451)
, fratres (
HUSSOV.
p. 73, v. 193
),
processionem (
MPH III
p. 786, a.
1453),
item meton.
doctorem, lectorem, magistrum
sim.
KodUJ I p. 67 (a. 1406) : partem hereditatis ... damus ... pro uno videlicet magistro collegiato per nos instituendo, f-ndo et efficaciter erigendo, quiquidem magister per nos f-tus super his et erectus etc.
ŹrWaw I p. 67 (a. 1481) : lectore, quem in opere montano et in famulo im Wyelyczka f-re et erigere intendit.
AAlex p. 280 (a. 1503) : ultra f-tos doctores in qualibet illarum ecclesiarum eqs.
Ib. paulo inferius: ubi vero non essent doctores ex antiquo f-ti eqs.(Ad 1—2)
Syn.
et iuxta posita
collocare (
APozn I
p. 319, a.
1460)
, construere (
AGZ III
p. 198,
a. 1428)
, donare (
ib. II
p. 231, a.
1490)
, plantare (
DokMp I
p. 421, a.
1418).
N.
fere i. q. augere
ib. p. 276 (a. 1397) : cupientes regnum Polonie uberioribus utilitatum incrementis f-re et condicionem Crzepicensis districtus efficere meliorem.
N. constr.
a.
sq.
dat.
Biecz p. 61 (a. 1531) : judicia ... celebrari debebunt ... in praetorio civili Biecensi, tanquam loco omni iuri et iurisdictioni f-to.b. sq. ad :
KrMU p. 64, 58 (saec. XV in.) : nostra communitas ad scienciarum aquisicionem est f-ta.Ita saepius. c. sq. circa:
KsgLub p. 23 (a. 1447) : que graniciesstetit et est f-ta circa fossas wlpinas.Ita saepius. d. sq. cum cf. supra 443,33. e. sq. ex (et iuxta) :
DŁUG. Op. p. 354 : hic oppidum Zneyna ex pago f-vit iuxta lacum.f. sq. in c. acc.
Lites I p. 322 (a. 1339) : ecclesia ... est f-ta in honorem Beate Virginis.Ita saepius. g. sq. in c. abl.
KodMp IV p. 147 (a. 1415) : in nostra villa ... f-ta in iure Theutunico.Ita saepius. h. sq. inter supra 443,30. i. sq. per:
DokKKr I p. 19 (a. 1287) : ecclesiae ... per translationem f-tae.j. sq. pro :
LibBenP p. 214 : altare ... est f-tum pro sacristiano ecclesie.k. sq. super :
DokKujMaz p. 322 (a. 1352) : nullus debeat f-re piscinam vel molendinum super fluuium.
DokMp I p. 340 (a. 1406) : super quibus munimentis... ecclesia ... eviterne sit f-ta et dotata.Ita saepius.
B.
transl. stwarzać
coś; efficere, creare.
Constr.
a. sq.
abl.
b. sq.
super c.
acc.
II.
A.
opierać się na czymś, wspierać, uma
cniać, ugruntować;
in fundamento ponere, stabilire, firmare.
Syn.
radicare (
AGZ IV
p. 6,
a. 1358
et saepius),
stabilire (
WROCŁ. EpitConcl fol. t
Va
).
Pass. polegać, zasadzać się;
niti, poni in aliqua
re.
Simili sensu
sua loca:
KodLit p. 253 (a. 1419) : in cuius pacis dulcedine singuli racione fruentes (ed. fouentes) sua loca figere debent et f-re.
N.
locut.
intentionem :
Tom. I p. 149 (a. 1511) : nos f-ssemus intentionem nostram rei bene constituende in ipso congressu nostro ... cum ejus majestate.
Item
deliberationem
ib. infra: deliberationem nostram super hoc negotio f-tam fuisse ad congressum cum ... rege Hungariae.
Constr.
a.
sq.
ab:
DŁUG. Hist. IV p. 645 : ut rex ... omnia opera sua intelligat debere a iustitia ordiri et f-ri.b. sq. ex. c. sq. in c. abl. d. sq. super c. acc. vel c. abl.
NIC. POL. p. 62, v. 269 : Ypocrate rem cum sermone f-nte super ratione.
AGZ IV p. 6 (a. 1358) : iure Teutonico super quo sunt ... f-ti et firmiter radicati.Ita saepius. e. sq. supra.
B.
1.
uzasadniać coś, popierać dowodami;
argumentis probare
Lites II p. 235 (a. 1413) : probacionem ... que est necessaria ad sue partis intencionem f-ndam.
KodKKr I p. 175 (a. 1325) : comperimus euidenter intencionem dicti Cracouiensis episcopi esse f-tam et probatam.Ita passim.
Dicitur etiam e. g.
causam (iustificationibus :
PP II
p. 191, a.
1454
; ita saepius),
conclusionem (
WŁODK. ScrSel II
p. 304
)
, rationem (
StPPP IV
p. 97, a.
1440
; additur de iure:
KodUJ III
p. 80, a.
1480).
Praec.
iurisdictionem
udowodnić, że ktoś podlega danej
jurysdykcji; aliquem alicui iuri et iurisdictioni
subiectum probare
KodUJ II p. 43 (a. 1444) : in eorum contumaciam iurisdictionem in vim dictae commissionis nobis taliter factae f-ri.
Ib. p. 221 (a. 1463) : ad nonnullos actus et terminos ... usque ad libelli articulati oblationem processimus f-ta ante omnia iurisdictione.Ita saepius. Cf. FUNDATIO II B 2.
Item
causam in iurisdictione (foro) :
AKapSąd II p. 809 (a. 1519) : causam ... testamentariam ... in foro spirituali ... f-tam (cf. ib. infra: si dicta causa ad iudicem secularem remitteretur, ageretur contra iuris formam).
StPPP VI p. 407 (a. 1530) : causam iudicio ecclesiastico subiacentem in ecclesiastica iurisdictione iuxta processum f-re decrevit.
2.
refl.
in aliqua re
kształcić się, studiować;
i. q. erudiri
KrMU p. 85, 37 (a. 1432) : ut ex ammiracione motuum celi et stellarum in theorematibus diversis se f-ret et ob hoc astronumus bonus per examen est compertus.
Praec.
part. perf.
wykształcony, biegły; eruditus
VINC p. 256 : puerilibus tandem rudimentis sufficienter f-tus ... fertur ... in facultate liberalium arcium tempus non modicum exegisse etc.
SSrSil I p. 286 (a. 1482) : Hinricus ... in omni sciencia f-tus.
Concl. p. 205 (a. 1536) : domino Felice ... in moribus honesto, in artibus ... bene f-to et erudito.Cf. Th. VI 1561,5—6.
3.
gentem
sim.
zakładać, dawać początek;
condere. Pass.
wywodzić początek; originem
ducere (saec.
XVI).