- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- K.
N. de
genere
m.
ae.
gram.
doctrinam
GŁOG. Alex. I fol. H VIIIb : nomina ... frenum, claustrum, filum et capistrum in singulari numero sunt generis neutri et in plurali ... masculini vel neutri.]
I.
propr.
1.
nitka, nić, włókno, cienki sznureczek ze skręconych włókien; stamen, funiculus.
N. in
imagine
sororum (vitale)
nić żywota (przędziona przez Parki), los, przeznaczenie; stamen vitae, quod nere Parcas fabulantur, sors, fatum.
Praec.
pl.
nici, przędza, motek nici;
stamina (voluta).
Glossa
Pol.
ZabDziej II p. 477 (a. 1488) : tres pecias ... f-orum «przadze» in valore medie marce.Indicatur materia
a.
sq.
gen.
(v.
gr. bombycis, canapi, cannabis, linii).
b.
sq.
adi.
(bombyca, seric(e)a). Distinguuntur alba, albata (syn. communia:
RachJag
p. 213, a.
1394
; item cruda:
SchlUrk
p. 299,
a. 1235).
Opp.
colorata
et
abs.
:
moderz, nici kolorowe (zapewne modre, niebieskie);
stamina caerulea
RachJag p. 156 (a. 1393) : libra f-orum coloratorum dictorum «moders».
Ib. p. 194 (a. 1394) : pro f-is dictis «moders», datis ... sartori. 1
Ib. p. 201 (a. 1394) : pro «moderz» et f-is albatis.
Ib. p. 204 (a. 1394) : pro f-is coloratis dictis «moderz» ad ... culcitram ducisse.
Item
flavea:
StPPP II p. 787 (a. 1472) : cum sexaginta talentis ... f-orum flaueorum alias «moderz».Ita saepius. Cf. Słownik Staropolski s. v. moderz. Occ. dratwa, nić szewska; sutoris filum tortum
ArPrawn X p. 334 (a. 1411) : tradidimus sutori ceram ... ad f-a ungenda sive spacos, alias «drathwij».
2.
nić z metalu (zwł. służąca do przetykania kosztownych tkanin); stamen metallicum (praec. ad telam intexendam aptum)
Biecz. p. 121 (a. 1580) : f-orum formatores seu filatores.
Dicitur
aurum (argentum) in
fila ductum (
CorpJP IV
p. 139,
a. 1525),
cf.
FILATUS.
3.
lyrae
et
abs.
:
struna; fides, chorda,
nervus (ap. poeta
s
saec.
XVI).
II.
meton.
1.
tkanina, płótno, kawałek płótna;
tela, textura,
pannus.
Eodem sensu
fila panni:
RachJag p. 211 (a. 1394) : pro ... f-is panni ad «brzyse» ponendis ad cabacia et tunicas.
Item
pannus filorum :
KsgCzer p. 24 (a. 1409) : sibi satisfecit in toto, dando mediam sexagenam cum panno f-orum.
2.
nakrycie głowy, czapka, zawój, przepaska; capitis
tegumentum, pileus, vitta (saec.
XV ex. ).
III.
singulare: nat. paproć; explicat
GŁOG. Alex. I fol. F IIIa : filix ... dicitur alio nomine f-um eo, quod folia eius tamquam f-a sunt disposita.