- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- A.
StPPP II p. 519 (a. 1443) : quercinia ... fructus proferebunt.
part.
fut. pass. loco part. perf.
ArHist VI p. 134 (a. 1508) : pro excessibus, clamoribus ac verbis inhonestis publice per eundem in ecclesia proferendis.part. perf. proferta:
ZabDziej IV 1 , p. 85 (a. 1556) : in iusta proferta causa.]
I.
1.
wydobywać, wyjmować, wynosić, podnosić;
extrahere, promere, auferre, tollere.
N.
pedem
iść naprzód; protinus
ire (saec. XVI).
2.
podawać, przynosić, udzielać, przekazywać, dostarczać; dare, praebere,
exhibere, tradere.
3.
przedkładać, pokazywać, okazywać; exhibere,
monstrare, ostendere.
N.
α.
fidem
wyznawać;
profiteri
SACR. Elucid. fol. c IIIa: nulli licere aliam fidem p-re.
β.
locut.
in lucem, in medium, in publicum
ukazać publicznie, wyjawić; in lucem
deferre, patefacere; item
sub lucem :
VAdAnt p. 37,7 : que uolente Deo agere uellet, sub lucem p-ns.
Constr.
ad 1 – 3:
a.
abs.
b.
sq.
dat.
c.
sq.
ad. d.
sq.
coram :
KodUJ IV p. 169 (a. 1539) : rector ... p-lit coram nobis privilegii literas.Ita saepius. e. sq. de. f. sq. ex. g. sq. in c. acc. h. sq. super c. abl.
ŻydKrak p. 103 (a. 1454) : super isto p-lit litteram scabinorum.
II.
A.
1.
posuwać naprzód;
promovere. Refl. et
pass. posuwać się
naprzód; procedere, promoveri
Tom. IV p. 131 (a. 1517) : subditi magnificentie tue sensim se in terram nostram p-unt
Ib. VIII p. 339 (a. 1526) : equis ultro currentibus, quo fortius p-antur dari soleant calcaria.
Praec.
simili sensu astr.
COPERN. Rv. p. 78 : apparentium vero matutinus sideris ortus est, cum diluculo et ante Solis ortum primo se p-rt in emersum ac incipit apparere.
Ib. infra: Solis aduentu sydus occultatur, donec in exortu ma tutino in priorem se p-ant ordinem.
Ib. p. 77 : prout ascensiones et partes signiferi sese p-unt e regione tabularum.
Constr.
a.
sq.
in,
cf.
supra 1260, 49
et
1.
b.
sq.
ultra :
DŁUG. Hist. II p. 204(= III p. 226 ed.nov.) : sua arma ultra mare p-ns.c. sq. versus:
Tom. IV p. 81 (a. 1516) : cogantur stationes suas versus terras nostras p-re.
2.
nosić przed sobą; ante
se ferre (saec. XVI).
3.
wynosić (na wyższe stanowisko); promovere
(ad gradum maiorem)
saec.
XVI.
Constr.
a. abs. b. sq. ad.
B.
1.
powiększać, pomnażać;
augere, ampliare (saec.
XVI).
2.
przedłużać, przeciągać; producere, extendere (saec.
XVI).
Constr.
sq.
in c.
acc.
3.
odraczać,
odkładać; differre, procrastinare (saec.
XV-XVI)
.
Constr.
a. abs. b. sq. ad. c. sq. in c.
acc.
4.
singularia
a.
gram.
kończyć się; desinere, terminari
Gramm. p. 183 (saec. XV) : excipitur hoc verbum ‘iuuat’, quod quamuis in ydiomate Theutunico p-rtur in ‘-en’, non tamen regit datium (icf. supra p. 182: verba in ydiomate Theutunico, que ... terminantur in ‘-en’).
b.
locut.
aliquem in solutione
nie zapłacić komuś długu w terminie;
alicui tempore constituto
aes alienum non solvere
ARect I p. 391 (a. 1494) : non tantum eum creditorem in solucione p-isse, sed et affecisse contumelys verbalibus.
III.
1.
wydawać na świat, rodzić;
ferre, edere, producere, gignere
a.
de animantibus
CodVit p. 680 (a. 1424) : consors mea ... partum masculinum ... de thalamo uteri sui p-lit et profudit.
DŁUG. Hist. V p. 254 : regina ... femineam prolem p-lit.Ita saepius.
N. meton.
de
mente :
HESSE Matth. VII p. 74 : mens atque conscientia fidelium ... si quando ... perversas cogitationes p-rt, quasi in spelunca latronum residet.
b.
de plantis
MARTIN. OP. Chr. p. 72 : istae arbores p-bant fructus odoriferos.
PEREGR. Serm. p. 397 : invenit virgam Aaron germinasse et ... amygdala p-isse.Ita saepius.
Constr.
a.
sq.
dat.
KodPol II p. 571 (a. 1488) : que BVMaria sola Deum et hominem mundo p-re meruit.b. sq. abl.
Tom. V p. 5 (a. 1519) : regina facili nixu filiam p-lit.Ita saepius. c. sq. ab :
IANIC. p. 132 : me matris ab alvo non noctu at medio p-lit illa natura die.d. sq. de, cf. supra 30.
2.
a.
wydawać, wznosić (głos, okrzyki); emittere,
tollere
(sonos, clamores,
sim.)
MARTIN. OP. Chr. p. 428 : multos p-bant clamores.
DŁUG. Hist. I p. 94(= I p. 154 ed.nov.) : patulos p-re non audebant eiulatus.
b.
wylewać (łzy);
effundere (lacrimas)
DŁUG. Op. p. 53 : pro singulis sceleribus p-er lacrymas et poenitudinis confusione te involve.
IV.
1.
mówić, rzec, powiadać, wygłaszać, wypowiadać;
dicere, fari, asserere, nuntiare.
Glossa
Pol.
RFil XXV p. 154 (a. 1450) : verbum non p-tum «nye rzeczone».
Praec.
gram.
wymawiać;
pronuntiare
MARC. p. 46, v. 26 : scriptibilis queuis vox, et quam spiritus vnus indistanter p-rt, fore sillaba wlt.
Ib. p. 50, v. 73 : est tempus silbe mora, qua p-rtur in aura: vnum curta tenet sillaba, longa duo.
StPPP V p. XXV (a. 1420) : celebrans non acceleret legendo, sed morose legat et verba debite p-at.Ita saepius.
N.
α.
colloquia
rozmawiać;
colloqui
NIC. BŁ. Tract. fol. i VIb : tempore missae ... laici ... nulla prophana ... colloquia p-ant.
β.
canticum
śpiewać;
canere
ZABOR. Tract. p. 33 : si... cantica turpia p-ntem non respuis, per aurium tuarum fenestras mors intravit in animam tuam.Part. perf. loco subst. prolatum -i n. słowo, wypowiedź; dictum, enuntiatio
ZabDziej IV 1 , p. 9 (a. 1544) : nec fidem dare p-tis illius vult.
2.
ogłaszać, orzekać, wydawać (wyrok
itp.);
ferre, pronuntiare,
v.
gr. arbitrium (
CodPom
p. 789,
a. 1248
et saepius), decretum (
DŁUG. Hist.
I p. 80 = I
p. 139
ed.nov.
et saepius), laudum (
Dogiel I
p. 130, a.
1531)
, sententiam (
MARTIN. OP.
Serm.
p. 46
nlb.
et saepissime; arbitralem:
ArPrawn VI
p. 15, a.
1445)
; item anathema (
DŁUG. Hist.
I p. 190 = I
p. 256
ed.nov.), excommunicationem (
AConst
p. 51, a.
1262
et saepius; excommunicationis sententiam:
Ztschr. XXVII
p. 349, a.
1354)
, interdictum (
AConst
p. 11, a.
1244
et saepius; interdicti sententiam:
StSyn III
p. 41
).
N. quasi
intrans. (subaudiendum
est
sententiam)
KomKadł p. 456 : iudex p-lit, vt quilibet eorum ... haereditatem perciperet.
3.
iuramentum, testimonium
składać; dare,
praestare
AConst p. 31 (a. 1248) : quem .. officiali constiterit falsum testimonium p-isse.
MARTIN. OP. Serm. p. 218 nlb.: contra eum falsum testimonium p-re (ita saepius ).
DŁUG. Hist. III p. 224(= V p. 245 ed.nov.) : iuramentum decisorium ... p-ns.
ARect I p. 252 (a. 1488) : decretorum doctor ... iuramentum p-lit.
Constr.
ad 1 – 3:
a.
abs.
b.
sq.
dat.
personae
KsgCzer p. 297 (a. 1424) : domino Johanni p-lit vulgariter «woszisz mna».
ŻydKrak p. 98 (a. 1447) : verba mala p-lit eidem Judee.Ita saepius. c. sq. abl.
AConst p. 11 (a. 1244) : interdictum presenti constitutione p-tum ab omnibus ... observetur.Ita saepe. d. sq. ab :
ARect I p. 289 (a. 1490) : nullam sentenciam ... p-at, nisi a pluralitate votorum consiliariorum.e. sq. ad:
CracArt suppl. II p. 125 (a. 1440) : ad ipsum similia verba p-lerit.
DŁUG. Hist. II p. 12(= III p. 23 ed.nov.) : huic facete dicto ad levandam praesentem difficultatem ... p-to.Ita saepius. f. sq. causa :
JAC. PAR. Opln p. 248 : verbum otiosum causa recreationis p-tum.
AKapSąd III p. 352 (a. 1531) : verba iocalia ... p-re non ex animo, sed causa colacionis.g. sq. contra :
PEREGR. fol. b IIa : contra falsos Christianos sententiam p-rt.
MARTIN. OP. Serm. p. 218 nlb.: contra eum falsum testimonium p-re.Ita saepissime. h. sq. coram:
KsgŁawKr p. 180 (a. 1392) : coram nobis in bannito iudicio ... talem fecisse concordiam p-lerunt.
KsgZKal p. 48 (a. 1402) : ministerialis ... coram nobis p-lit, quia fuit in Gostin.i. sq. cum ;
MARTIN. OP. Marg. fol. a 5b : oratio ... cum barbarismis et soloecismis verborum p-atur.j. sq. de:
DokKujDobrz p. 6 (a. 1345) : sententia ... de nostro et baronum nostrorum consilio pro parte ... episcopi est p-ta.Ita saepius. k. sq. ex :
PEREGR. Serm. p. 150 : qui ex nomine dilecti filii sui p-rt petitionem suam.
JAC. PAR. Serm. fol. 7b : verba ex ore Dei p-ta.Ita saepius. l. sq. in c. acc.
*KodKKr I p. 26 (a. 1227) : ne in terram ipsius ducis ... excommunicationis sentencias p-atis.
*Ztschr. XXVII p. 349 (a. 1354) : in contradictores ... excommunicacionis sentenciam p-ndo.Ita saepe. m. sq. in c. abl.
ChrMp p. 100 : de interdicto in terra Przemislonis p-to.
PEREGR. Serm. p. 207 : verba, quae p-lit in cruce.Ita saepe. n. sq. inter :
DŁUG. LibBen I p. 152 : commiserat sententiam inter eos p-ndam.
StPPP VI p. 187 (a. 1521) : dilatio de p-nda sententia inter partes ... facta.o. sq. iuxta :
StPPP VI p. 73 (a. 1512) : decretum ... iuxta iuris formam esse p-tum ... approbavit.p. sq. pro:
*CodSil(M) I p. 118 (a. 1163) : sententia ... pro uno seu pro altero ... p-ta.
KodWp II p. 102 (a. 1295) : ipse iudex ... pro domino episcopo ... sentenciam p-lit.q. sq. super c. acc.
*KodMp III p. 4 (a. 1333) : super eos excommunicationis ... sententias p-bat.r. sq. acc. c. inf.
KsgŁawKr p. 201 (a. 1392) : Nicolaum ... insinuasse, pronunciasse et expressius p-isse se velle habere ... florenos.Cf. etiam supra 5 et saepius. s. sq. enunt. fin. c. ut :
KomKadł p. 456 : iudex autem p-lit, vt quilibet eorum filiorum in corpus patris defuncti iaceret sagittam ... hereditatem perciperet.t. sq. enunt obi. α. c. quia, cf. supra 7. β. c. quod : KodWp VI p. 182 (a. 1353) et
KsgGrWp II p. 25 (a. 1392) : sibi p-lit, quod non esset domicellus.
V.
dokonywać, wykonywać, spełniać, czynić, powodować;
efficere, explere, exsequi
NIC. BŁ. Serm. III p. 39 : Petrus miracula effecit, Joannes p-lit altiora mysteria.
KodLit p. 186 (a. 1414) : frustra labores et studia p-limus, cum per ea (ed. eam) nullam equitatem uel iusticiam potuimus reportare. lta saepius.Glossa Pol.
RFil XXV p. 151 (a. 1450) : p-lit «sprawil».
Praec.
α.
causam
i.q. wszczynać; ad iudicem deferre
KsgLub p. 71 (a. 1453) : ministerialis ... clamavit ... si quis habet contra easdem granicies jure agere aut aliquam causam p-re, nunc agat.
β.
concordiam
zawierać;
inire
KsgŁawKr p. 26 (a. 1367) : inter Dorotheam ... et ... fratrem ipsius concordiam p-lerunt.
Ib. 82 (a. 1372) : talem concordiam p-lerunt irrevocabilem et perpetuam.Ita] ib. saepius.
VI.
fungitur vice verborum
1.
praeferendi (anteferendi) :
HESSE Matth. IV p. 327 : saepe carnales amici in beneficiorum collatione aliis melioribus et dignioribus p-untur.
ZABOR. Tract. p. 87 : pro salute humani generis mortem suam hominum morti p-lit Christus.
Ib. p. 89 : duces ... qui splendorem et patriae decus divitiis ... semper p-lere.
2.
offerendi :
MARTIN. OP. Chr. p. 124 : dixerunt Judaei ... quod potius permitteret sese occidi iugulosque hosti p-re paratos.3. perferendi:
ArHist IV p. 18 (a. 1278) : percepimus, quod multa incommoda multasque molestias ... p-leris.
DŁUG. LibBen I p. 337 : sex decimae istae, in quibus p-rt spolium scolastria Sandomiriensis in hanc diem.
4.
proficiendi:
DŁUG. LibBen I p. 168 : praedium ... plus constabat quam p-bat.
5.
properandi:
NIC. BŁ. Serm. II p. 245 : morbi ... ad sanitatem tunc inclinant, cum ex abdito erumpunt et viam suam p-unt.