- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- Ha.
- N.
- O.
[interdum
pl.
,
v.
gr. infra 1021, 22 et 23 et 1022, 16 et saepius,
cf. Th.
X 2, 853, 62
sq.
]
.]
I.
(magis de loco)obecność, bycie obecnym w jakimś miejscu, oblicze; status eius qui (quod) praesens est (adest, interest), assiduitas, conspectus, aspectus.
Praec.
phil. et
theol.
corporalis, realis
et
abs.
:
rzeczywista obecność;
exsistentia vera
MATTH. Dial. p. CXVIIa : instituit Christus hoc ... sacramentum, ut nedum spiritualem, sed et corporalem Sui p-am exhiberet.
Id. Serm. I p. 208: apostoli erant in mundo p-a corporali.
BYSTRZ. AnalPost fol. a IIb : noticia incomplexa non generatur per discursum, sed per simplicem p-am obiecti simplicis.
WROCŁ. Epit. fol. d VIb : aliquid dicitur esse in loco ... per essentiam ... per p-am ... per potentiam.
Ib. infra sacramentaliter est in loco, quod est presens alicui loco per realem p-am et actualem existentiam.
Dicitur
praesentiae actus :
HESSE Quaest. p. 148 : ens in actu est duplex: quoddam in actu p-ae, et est rem exsistere vel esse in actu p-ae etc.
Ib. infra quamvis materia prima sit ens in potentia subiectiva et in actu p-ae, tamen non est ens in actu formali vel in potentia obiectiva.
Ib. p. 149 : quia idem est rem esse et esse in actu p-ae ... igitur materia prima est in actu p-ae.Ita saepius.
Iuncturae et locut. potiores
1.
nominales
a.
animi
przytomność umysłu, dzielność; mens
sana, fortitudo (saec. XVI).
b.
hominum
wielka ilość, dużo;
frequentia, multitudo
AGZ II p. 133 (a. 1448) : volentes villam nostram ... que dudum locata, usque in hactenus plenarie p-a hominum non existit inhabitata, per hominum p-am in toto collocare.
2.
adiectivales
a.
corporalis:
DokMp I p. 162 (a. 1369) : providi viri ... in nostra p-a corporali constituti.
HKap p. 69 (a. 1372) : viri ... coram nostra corporali multorumque baronum p-a ... vendiderunt.Ita saepius, cf. etiam
Praec.
in locut.
α.
in praesentia corporali
osobiście, we własnej osobie; (ipse) per se
IurMas I p. 5 (a. 1326) : fratres ... erunt obligati cum hominibus suis in p-a corporali prestare auxilium.
β.
eodem sensu
per praesentiam corporalem :
DŁUG. Hist. III p. 208 (= V p. 227 ed.nov.) : dum et Kazimirus rex ... et magister Prussiae ... per p-am corporalem convenissent.
b.
personalis:
KodWp VIII p. 388 (a. 1425) : si comode ipsorum p-am habere poteritis personalem.
CodEp III p. 181 (a. 1473) : prothonotarius apostolicus et personalis p-e regie locum tenens.Ita saepius.
Praec.
in locut.
α.
praesentia personali
osobiście, we własnej osobie;
(ipse) per se,
cf.
β.
praesentiam personalem agere
przebywać osobiście; praesentem esse, manere
DŁUG. Hist. III p. 129 (= V p. 147 ed.nov.) : in quo ... Prussiae magister ... et Livoniae magister personalem p-am agebant.
3.
adverbiales
a. ad praesentiam
α.
w czyjejś obecności;
aliquo praesente, coram aliquo
AGZ XV p. 80 (a. 1467) : aurifaber ... ad p-am comissariorum recognouit.
β.
przed kogoś, przed czyjeś oblicze; ad aliquem, ad alicuius
conspectum.
N. pl.
AGZ VI p. 10 (a. 1396) : ad nostras nostrorumque baronum p-as veniens.
KodWp IX p. 413 (a. 1434) : quomodo ... ad p-as vestras evocantur.
b.
coram alicuius praesentiam
przed kogoś, przed czyjeś oblicze; ad
aliquem, ad alicuius
conspectum
APozn I p. 44 (a. 1438) : coram nostri consulatus p-am venientes.
c.
coram alicuius praesentia
wobec kogoś, w czyjejś obecności; coram
aliquo,aliquo praesente
DokKujDobrz p. 7 (a. 1345) : coram nobis ... et p-a ... principis.
KodMazNow II p. 307 (a. 1350) : coram nostra ducali p-a et successorum nostrorum.Ita saepius.
N.
coram personali praesentia :
PP VI p. 31 (a. 1429) : resignaciones ... sunt resignate coram personali p-a ... ducis.
d.
cum alicuius praesentia
przed kogoś, przed czyjeś oblicze; ad aliquem, ad alicuius conspectum
ArPrawn VIII p. 149 (a. 1418) : citauit ... camerarios ad Iedlna cum p-a domini regis die tercia post ingressum eius.
e. in alicuius praesentiam
α.
przed kogoś, przed czyjeś oblicze; ad
aliquem, ad alicuius conspectum.
β.
na miejscu; hoc
loco
ArLit I p. 79 (a. 1521) : solvat alibi promotus... duos florenos in recompensa ... impensarum, quas ... ipsi fuissent facturi, si fuissent in p-am promoti.
f. in praesentia alicuius
α.
w czyjejś obecności, aliquo praesente,
coram
aliquo.
Occ. in praesentia et aspectu, cf.
β.
tutaj, na miejscu; hic, hoc
loco
AGZ III p. 153 (a. 1403) : qui tunc vocatusabsens manet ... medium talentum cere dabit, excepto si esset in locis alienis et non in p-a.
γ.
alicuius rei
przy czymś, w czasie czegoś;
dum aliquid
fiebat
KodMp IV p. 116 (a. 1409) : in cuius quidem resignacionis p-a Nicolaus ... presens intererat et suum ... ad resignacionem prebuit ... consensum.
ZabDziej IV 1, p. 7 (a. 1544) : nobiles in p-a contractus adherant.
g.
sub alicuius praesentiam
przed kogoś, przed czyjeś oblicze; ad
aliquem, ad alicuius conspectum
CapSl p. 10 (a. 1526) : sub nostram simul et consiliariorum nostrorum ... p-am ... venientes.
h.
sub alicuius praesentia
w czyjejś obecności; aliquo praesente,
coram aliquo.
4.
verbales
a. praesentiam alicuius
α.
(etiam
ad
vel
in praesentiam
)stawić się w czyjejś obecności;
aliquo praesente comparere,
cf.
supraI 69, 45
sqq.
β.
adire
udać się do kogoś osobiście;
coram aliquo comparere,
cf.
γ.
suam alicui afferre
przybyć do kogoś osobiście;
praesentem adesse,
cf.
supra I 336, 37 sqq.
;
eodem sensu
;offerre (praesentias:
ADAM
p. 315
).
δ.
habere
spotkać kogoś osobiście; aliquem praesentem adire, convenire
PommUrk VII p. 155 (a. 1327) : si consules ... nostri p-am habere non poterunt ... excessus tales possunt corrigere.
MPH II p. 901 (a. 1410) : fratri tuo Vitoldo ... alium gladiumdare debemus si ipsius p-am habere poterimus.Ita passim.
N.
pl.
KodWp VIII p. 155 (a. 1420) : archiepiscopum ac omnes ... in eorum propriis personis, si ipsarum p-as commode habere poteritis, alioquin ... in hospitio habitacionum suarum ... citare curetis.Ita saepius.
ε.
aliquo reponere
stawić się osobiście; praesentem comparere
StPPP X p. 90 : P. predictus dum convalescet, tenebitur p-am in castro Lanciciensi reponere.
b. praesentiam suam
α.
exhibere
pokazywać się osobiście;
i.q. se praesentem.
β.
abstrahere
nie pojawić się gdzieś, być nieobecnym;
alicubi non comparere,
abesse,
cf.
,
30 sqq. Eodem sensu
subducere :
Tom. X p. 159 (a. 1528) : Bartholomaeus, ne mandato pareret, p-am suam subduxit.
c.
praesentia alicuius manente
w czyjejś obecności, aliquo praesente,
cf.
d.
praesentia alicuius est
ktoś jest obecny;
aliquis praesens est
KodWp I
p. 41 (a.
1103
esse asseritur, est vero
saec. XIII) : hi sunt testes, quorum fuit p-a tunc, quando ... episcopus perhibuit testimonium.
e. in praesentia alicuius
(cf.
etiam infra 1023, 21)
α.
stare
stawić się osobiście przed sądem; coram iudice praesentem comparere
ArPrawn X p. 372 (a. 1412) : coram nobis in predicto iudicio banito stantes ambo in p-a.
Ib. p. 375 (a. 1413) : coram nobis stans in p-a recognovit.Ita ib. saepius.
β.
esse
być obecnym; praesentem esse
TPaw IV p. 650 (a. 1397) : sed adterminum ipsi ... in p-a non fuerunt.
ArPrawn X p. 66 (a. 1398) : Hedwigis fuit in p-a, cum hereditas fuerit sibi resignata.
Ib. p. 211 (a. 1407) : cum ... hominibus, qui tunc temporis in p-a fuerunt (cf. ib.p. 272, a. 1409).
RotKal p. 338 (a. 1419) : primus testisJacobus ... qui in p-a fuit.Ita ib. passim. Occ. constr. sq. enunt. temp. et
KsgPrzem II p. 9 (a. 1446) : fuimus in p-a cum Judeus ... acomodauit Martino ... florenos.
g.
aliae iuncturae verbales potiores:
α. praesentiae alicuius aliquid
notum facere (
KodMp II
p. 16, a.
1198
;
CodSil II
p. 5, a.
1261)
, offerre (
KodWp I
p. 33,
saec. XIII)
; se offerre (
CodSil X
p. 83, a.
1317)
; parere (
ARect I
p.152,
a. 1478),
sim.
β. praesentiam alicuius attingere
(
PommUrk V
p. 546,
a. 1320).
γ. praesentia sua alicui rei interesse (
KodMazNow
II
p. 139,
a. 1313)
.
II.
(magis de tempore) teraźniejszość, czas teraźniejszy,chwila obecna; tempus praesens, res praesentes, instantia.
Additur
temporalis (
KodPol I
p. 24, a.
1221).
N. fere
i.q. czasy; tempora
DokPrz p. 11 (a. 1401) : villam Subrowcze - prout in p-a nostrorum predecessorum tenuerunt monachi- eidem monasterio damus.
III.
varia et singularia
1.
obdarowanie; donatio
KADŁUB.(Pl) p. 111 : Laodarides ... illum ... excelentissimis munerum ueneratur p-iis, quadam gratiarum pompa inebriat.
2.
interdum i. fere
q.
osobiste stawienie się,
przybycie; actus comparendi
KodWp II p. 281 (a. 1310) : aduocatus ... tenebitur talem profugum ... donec ad actoris p-am detinere.
Lites (Ch) I p. 4 (a. 1320) : per eius comparicionem seu p-am.
3.
wygląd zewnętrzny, prezencja; habitus, forma
DŁUG. Hist. IV p. 715 : humilis siquidem est civitas Nicopolis et cuius p-a famam minuit, licet sit metropolis in Bulgaria.
*Tom. V p. 191 (a. 1520) : quo fit ut clarissimum conspectum tuum regiamque p-am non modo non magnopere speculari, verum etiam non satis admirari possim.
4.
wynagrodzenie dzienne, przysługujące duchownym obecnym w określonym miejscu; salarium diurnum, quod clericis aliquo loco praesentibus concedebatur
AKapSąd I p. 504 (a. 1479) : domini domino ... dederunt p-am interim quo vadit ad conventiones.
StCrac p. 80 (a. 1556) : pecunia ... quotidianarum distributionum, quam p-am vulgo vocant, uni ... ex duobus dominis ... deputatis ... concedi solebat.
ib. infra utrique talium deputatorum p-am concedi.Cf. PRAESENTIALITAS.
5.
i. fere q. osoba;
persona
ŁASKI ComPriv p. CXXIXa (litterae a. 1438) : magnus dux Lithuaniae ... omnem sinceritatis constantiam erga regnum Polonie nostrum et nostram regiam p-am semper gessit.