Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PERFECTE

Gramatyka
  • Formyperfecte
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana
  • Część mowyprzysłówek
Znaczenia
  • I. plene, prorsus.
    • α. magis, plus
    • β. accuratius
  • II. optime.
    • a. theol.+ perfecte esse (fieri)
    • b. phil.+ perfecte cognoscere simpliciter concipere convenire aequaliter exercitari (in scientia, scientifice habere methodum indicare intellegere notificare probare scire speculari complete suscipere formam terminare actum intellectus practicus
    • c. commode, opulenter
  • III. iur. legitime, iure

Pełne hasło

PERFECTE adv.
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • A.
[superl. summe perfecte:
MatFil II p. 23 (saec. XV) : Deus summe perfecte agit.]
I. w pełni, całkowicie, zupełnie; plene, prorsus.
Simili sensu comp. sensu elativo
DŁUG. Op. p. 316 : ab omni morbo ... se laetatus est p-ius liberatum.
N.
dokładnie, ściśle; accurate, plane
BIEM p. 48,29 : decennovenalis cyclus undecumque incipiat non p-e in se ipsum redit.
PH VII p. 377 (a. 1533) : quarta una mensurae Polonicae ... libras medicinales continet p-e duas.
N. iuncturas
a. phil. perfecte idem :
STOB. Praed. fol. 2b : in diuinis omnia sunt p-e eadem essentiae diuine.
BYSTRZ. Top. fol. r IIb : idem est simpliciter id est p-e siue secundum totum.
Item
perfecte unum :
WROCŁ. EpitConcl fol. c IIb : Pater et Filius non sunt p-e vnum ... quod est heresis Arrij.
b . mus. perfecte sonare:
SZYDL. p. 29 : tonus ... est transitus vel saltus unius vocis in aliam sibi proximam ... potenter, viriliter et p-e sonans.
Ib. p. 34 : si ... talis resonancia causatur in septima, hoc ... contingit ... vel imperfecte et sic est semiditonus cum dyapenthe, vel p-e et sic est ditonus cum dyapenthe.
Comp. sensu speciali
α. bardziej, więcej, obficiej; magis, plus
KodMp I p. 125 (a. 1284) : ut cultus Dei ... peramplius semper et p-ius ... propagetur.
PommUrk III p. 396 (a. 1300) : vt sepedicte persone p-ius sint secure, presens scriptum ... sigillo ... duximus muniendum.
PrzywKr p. 2 (a. 1324) : quod ... languidis et infirmis ... elemosina sine qualibet diminucione p-ius tribuatur (cf. ib. supra : quod ... elemosina ... infirmis ... plenius presentetur).
β. do kładniej, bardziej szczegółowo; accuratius
VITELO Persp.(S) V p. 190 : ut nos inferius p-ius declarabimus.
PommUrk VI p. 122 (a. 1322) : uti in privilegiis ... super hoc datis p-ius ruminatur.
II. w sposob doskonały, doskonale, (jak) najlepiej; optime.
N. iuncturas
a. theol. perfecte esse (fieri) :
MATTH. Serm. I p. 129 : quae duplex vita p-ius fuit in Maria matre Domini.
Ib. infra: haec duplex susceptio p-issime fuit in matre Domini.
WROCŁ. EpitConcl fol. J IIb : sanatio per gratiam p-e fiet in sanctis per resurrectionem gloriosam.
Item
haberi ( NIC. BŁ. Serm. I p. 33 : salus humana non potest p-e haberi ex solo timore seruiendo Deo),
se manifestare (
WROCŁ. EpitConcl fol. s IIIa : infinita sapientia et bonitas debet se p-e manifestare)
b. phil. perfecte cognoscere ( BYSTRZ. in MatFil IV p. 89 et saepius; syn. simpliciter : ExPhys fol. A VIa) , concipere ( STOB. Intr. fol. a IIb) , convenire (syn. aequaliter : MatFil II p. 21, saec. XV) , exercitari (in scientia, syn. scientifice : BYSTRZ. Top. fol. o IIIa) , habere methodum ( ib. fol. n Ib) , indicare ( ib. fol. 143a ) , intellegere ( GŁOG. Alex. II fol. P Ib) , notificare ( BYSTRZ. Top. fol. q IIa) , probare ( id. in MatFil IV p. 84 ) , scire ( MatFil II p. 38, saec. XV) , speculari (syn. complete ib. IV p. 12, saec. XIV ex.ex) , suscipere formam ( GŁOG. Phys. fol. B IVa) , terminare actum intellectus ( WROCŁ. Dial. fol. A Vb-VIa), etiam c. adi. practicus ( BYSTRZ. Log. fol. b VIa : quando ... dictat aliquid esse prosequendum vel fugiendum ... intellectus dicitur practicus p-e).
N. log.
stare distributive ( WROCŁ. Dial. fol. M IIb : sub termino stante distributive p-e debet descendi copulatiue; cf. ib. infra: sub termino stante distributiue imperfecte debet descendi mixtim).
c. (refertur ad condicionem vivendi) zasobnie, dostatnio; commode, opulenter
DokMp IV p. 249 (a. 1390) : ut eo plebanus ibidem p-ius residere poterit, damus ecclesiae praedictae ... unum mansum.
III. iur. w sposób zgodny z prawem, legalnie; legitime, iure
KodWp II p. 26 (a. 1290) : ad hoc testamentum p-e et legaliter exequendum.
KodMp III p. 345 (a. 1382) : presentibus ... publice profitemur p-issime attestantes quomodo etc.
Ita saepius.
Iuxta posita
certe ( AKapSąd II p. 7, a. 1412) , congrue, iuste ( KodPol II p. 843, a. 1427) , examinate ( CorpJP III p. 63, a. 1507) , legaliter (cf. supra 42 ), licite ( DokMp I p. 268, a. 1394 ; ib. p. 293, a. 1399).
Opp.
neglegenter et minus perfecte ( DokKujMaz p. 214, a. 1268). Cf. PERFECTUS III.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)