Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PERAGO

Gramatyka
  • Formyperago
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -egi, -actum
Znaczenia
  • I.
    • A.
      • 1. ad finem perducere.
      • 2. exsequi, perficere, explere.
        • α.
        • β.
    • B.
      • 1. + diligentiam (in conservatione castri: agere, facere,
        • α. + bellum
        • β. intrans.+ coitum debitum coniugale (cum aliquo:
        • γ.
      • 2. + conventionem forum iter ordinare, instituere,
      • 3. eccl.+ celebrare agere, celebrare
  • II. iur.
    • 1. + causam i.q. absolvere.
    • 2. + iudicium (ius) i.q. exercere
    • 3. + ius (cum aliqua re) iure conficere (negotium)
    • 4. + iuramentum i.q. praestare
    • 5. + reum efficere ut reus accusatus damnetur.
    • 6. + terminum die iudicii coram iudice comparere
  • III. agere (tempus, vitam). Pass. mijać; praeterire degere
  • IV.
    • 1. agendo corrumpere
    • 2. + redigendi

Pełne hasło

PERAGO, -ere, -egi, -actum
  • F.
  • G.
  • S.
  • Dc.
[3. sg. ind. impf. act. peragabat : AUnii p. 308 (a. 1596) : negotia sua Vilnae ... peragabat. 3. pl. con. praes. pass. ]
peragentur:
KodKKr I p. 239 (a. 1349) : ut ... in prelibata capella missarum solemnia ... peragentur.
3. pl. ind. perf. act. peragerunt:
AGZ XI p. 28 (a. 1427) : qui violencias peragerunt.
Cf. infra 293,55.]
I.
A.
1. doprowadzić do końca, wykończyć; ad finem perducere.
N. locut.
terminum vitae i.q. mori( CarmAlb p. 135, v. 13 ).
2. wykonać,dopełnić, wypełnić; exsequi, perficere, explere. Glossa Pol.
RFil XXIII p. 279 (a. 1449) : p-to mutue salutationis officio «vczinywszy spolnego poszdrowyenya vrząd».
N.
α. foedus i.q. inire ( AAlex p. 449, a. 1504).
β. victoriam i.q. reportare ( MARTIN. OP. Chr. p.57 ) ; item cladem MIECH. Chr. p. 132 ) , stragem (de hostibus: DŁUG. Hist. I p. 501 = II p. 269 ed.nov.).
B.
1. zajmować się czymś, sprawować, pełnić, czynić; agere, facere, v. gr. diligentiam (in conservatione castri:
KodMp IV p. 374, a. 1411 ; opp. neglegentiam:
KodUJ IV p. 10, a. 1507) , incrementum divinae laudis ( KodMp IV p. 85, a. 1403) , profectus, commoda et bonum commune ( AUnii p. 39, a. 1401) , mercimonia ( DokWp p. 346, a. 1278) , negotia ( ArHist XII 2, p. 324, saec. XIV et saepius), officium (suum ib. V p. 210, a. fere 1430) ; ; veritatis: VSt p. 342, servitium( Visit. p. 259, a. 1441 ; item merita alicui: KodMp IV p. 376, a. 1441) , mores sacerdotales (incontinenter et dissolute: AKapSąd III p. 39, a. 1473), etiam digestionem et dormitationem ( ConcPol VI p. 284, a. 1589) , excubias ( DŁUG. Op. p. 97 ).
Syn.
facere ( KodMp IV p. 376, a. 1441 et saepius). Occ. in malam partem facinora (nefanda: AKapSąd III p. 260, a. 1497) , homicidium ( DokWp p. 338, a. 1266) , peccatum ( ModlWW p. 19 ) , spolia atque incendia ( MIECH. Chr. p. 260 ) , violentiam ( KsgPrzem I p. 143, a. 1426 et saepius).
N.
α. bellum i.q. gerere
MARTIN. OP. Marg. fol. b IIIa : a perfectis bella carnalia non sunt p-nda, sed anime certamina.
β. coitum i.q. coire
AConst p. 71 (a. 1266) : mulier Christiana, quae tam damnatum coitum sc. cum Iudaeo p-gerit ... expellatur;
simili sensu debitum coniugale (cum aliquo: AKapSąd II p. 559, a. 1447) ; item intrans.
CodSil V p. 19 (saec. XIV med.med) : non habet potenciam coeundi nec potest cum ea p-re.
γ. gratias (grates) alicui i.q. agere ( Tom. V p. 380, a. 1521 ; Concl. p. 174, a. 1527), item salutationes et gratulationes ( Tom. VI p. 328, a. 1523) .
2. odbywać, urządzać; ordinare, instituere, v. gr. conventionem ( CodVit p. 945, a. 1430 et saepius), forum ( CorpJP IV 1, p. 59, a. 1523) , iter ( AKapSąd II p. 708, a. 1502 et saepius; passagium:
PommUrk V p. 10, a. 1311 ; peregrinationem:
DŁUG. Hist. I p. 541 = II p. 313 ed.nov., sim.), legationem ( AKapSąd III p. 103, a. 1506) , nuptias ( CIOŁ. Lib. II p. 211 et saepius), prandium ( DokMp I p. 438, a. 1420 et saepius), synodum ( AKap p. 77, a. 1544) , tragoediam (in imagine Tom. VII p. 369, a. 1525).
N.
limites wyznaczać; constituere
HKap p. 125 (a. 1420) : inter praefata bona ... limites p-agerunt et constituerunt.
3. eccl. sprawować, odprawiać (liturgię, modlitwy, praktyki pobożne); agere, celebrare,
v. gr. divina officia, missam s., sacra Dei sim. (
KodWp I p. 131, a. 1233 et saepius; syn. celebrare : KodKKr I p. 201, a. 1335 ; complere: DokPaul p. 239, a. 1446) , benedictionem (ignis: AKapSąd III p. 90, a. 1502) , diem anniversarium ( KodWp V p. 181, a. 1411) , festa (sanctorum: PEREGR. fol. C IIa et saepius), horas canonicas ( StSyn III p. 25 ) , litanias ( ArPrawn I p. 439, a. 1557) , memoriam alicuius ( CodPom I p. 747, a. 1246 ; cum missarum sollemniis, vigiliis et orationibus: PommUrk III p. 276, a. 1296) , praedicationem ( AKapSąd III p. 284, a. 1503 ; simili sensu sermonem ib. II p. 470, a. 1421 et saepius), precem sacram ( Tom. XIV p. 105, a. 1532) , processionem ( AKapSąd I p. 122, a. 1474 et saepius), vesperas ( ib. III p. 91, a. 1502) , vigilias ( KodMp I p. 374, a. 1372) ; item elemosynam ( HistTart p. 97 ) , ieiunium ( SACR. Elucid. fol. a Vb et saepius), paenitentiam ( StSyn VI p. 25, a. fere 1407 et saepius; syn. observare: AKapSąd II p. 870, a. 1423) .
II. iur.
1. causam doprowadzić do załatwienia sprawy (sądowej), ostatecznie zakończyć (spór); i.q. absolvere.
Simili sensu
querelam iudicialem ( KsgŁawKr p. 164, a. 1391) ; item intrans. inter se :
StPPP VII p. 66 (a. 1497) : partes inter se debebant peremptorie p-re pro rebus suprascriptis.
N. distinctionem
AGZ XVI p. 396 (a. 1484) : Lucas ... constituit procuratorem ... in ... causis agendis et p-ndis.
2. iudicium (ius) sprawować sąd; i.q. exercere
LiegnUB p. 48 (a. 1324) : ius Teutonicum per judicem nostrum ... in iudicio bannito p-itur et exercitatur.
KodWp III p. 336 (a. 1369) : heres habeat omnimodam ... potestatem ... iura quevis ... cum maleficis et excedentibus p-re.
3. ius (cum aliqua re) załatwić zgodnie z prawem; iure conficere (negotium)
KsgŁawKr p. 17 (a. 1367) : Johannes cum eisdem bonis facere et dimittere debebit ac si iura civitatis eisdem cum bonis omnia p-isset.
Ib. p. 40 (a. 1368): ad dictam domum respectum habeat ac si iura cum ea omnia p-isset.
Ib. p. 121 (a. 1375) : cum pignore pleno civitatis iure p-to.
Item
protocollum (cum aliquo):
KsgGrWp II p. 131 (a. 1390) : hoc ... subjudex mandavit conscribere in protocolum cum ipsis p-tum.
4. iuramentum złożyć przysięgę; i.q. praestare
KsgPrzem I p. 190 (a. 1430) : Nicolaus ... tria iuramenta debuit p-isse Iohanni (cf. ib. infra Nicolaus paruit iuri coram iudicio bannito et voluit iurasse).
Dogiel IV p. 178 (a. 1470) : juramento ... in Teutonico idiomate p-to.
5. reum doprowadzić do skazania oskarżonego; efficere ut reus accusatus damnetur.
Additur
iuris via ( ArPrawn VII p. 246, a. 1566). Glossae Pol.
GLcerv p. 675 : p-re reum est usque ad illius damnationem agere, id est accusare iuridice «oskarżać winnego».
KsgZPozn p. 130 (a. 1401) : Benassius ... p-egit wlgariter «poprzisangl» Laurencium ... super violenti secacione molendini.
Item
litteras alterius partis:
ib. p. 154 (a. 1401) : p-erunt literam wlgariter «przeprzal».
ZapSądWp p. 43 (a. 1401) : Nicolaus p-egit wlgariter «przeprzal» sua litera literam Zaborowski pro viginti IIIIor marcis.
Occ. intrans.wygrać sprawę; iure obtinere
KsgZPozn p. 209 (a. 1403) : si ... Vyszak p-et wlgariter «poprzi», fratres ... debent perpetuo silere.
6. terminum stawić się na rozprawie; die iudicii coram iudice comparere
TPaw IV p. 631 (a. 1396) : terminos p-ntes et stantes in ipsis ex utraque parte ... venientes.
III. przepędzać, spędzać (czas, życie); agere (tempus, vitam). Pass. mijać; praeterire
KodMp II p. 182 (a. 1292) : p-tis ... annis libertatis ... dimidiam marcam ... solvere tenebuntur.
KodWp VI p. 439 (a. 1400) : p-to anno per medium dividemus mel.
Ita saepius. Occ. intrans. przebywać; degere
PommUrk VII p. 345 (a. 1330) : quamvis ... ad nos non spectabat ibidem sedere in synodo, tamen propter populi commodum ibidem p-egimus.
IV. singularia
1. zagonić (konia); agendo corrumpere
RachKról p. 154 (a. 1477) : familiari datus est equus ... loco equi per eum p-ti ... eundo de Mariemburg ad dominum regem.
Cf. sqq.
2. fungitur vice vocis redigendi :
VSt p. 377 : rex insipiens ... terram in solitudinem p-egit.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)