Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LUCROR

Gramatyka
  • Formylucror, lucro
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ari, -atus sum -are, -avi, -atum
Znaczenia
  • I.
    • 1. propr.+ aliquid acquirere, consequi, suum facere, obtinere, sibi comparare.
      • α. ludendo (chartas, tasseras sim.) pretium acquirere
      • β. + missam data pecunia missam celebrandam curare
    • 2. transl.+ aliquem animam (Deo) convertere, ad fidem Christianam amplectendam adducere.
  • II. iur.
    • A. act.
      • 1. + iure de iure in iure in iudicio vero iudicio iuridice possessionem alicuius rei iure adire, aliquid iudicis sententia obtinere, sibi vindicare
      • 2.
        • a.
          • α. + causam, terminum vincere, obtinere
          • β. + debita nomina exigere
        • b. inf. part. perf.
          • α. + lucratum lucrum II)
          • β. + ad lucrandum ad causam obtinendam
          • γ. + habere pro lucrato causam obtinere
          • δ. + dare pro lucrato causam parti adiudicare
          • ε. + aliquid rem, causam) alicui committere (resignare) (tam) ad lucrandum (quam et) ad perdendum (perditionem), super perditum et lucratum, lucrare (lucrasse) et perdere (perdidisse) ad causam alterutro eventu sive bono sive malo peragendam
    • B.
      • 1. causam obtinere
      • 2. causam perdere

Pełne hasło

LUCROR, -ari, -atus sum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
  • N.
et LUCRO, -are, -avi, -atum
  • B.
I.
1. propr. aliquid (u)zyskać, pozyskać, nabyć, osiągnąć, zdobyć, zarobić; acquirere, consequi, suum facere, obtinere, sibi comparare. Glossa Pol.
AGZ XI p. 234 (a. 1447) : sibi pecunias prefatas fideiussor ... debet l-ri alias «docziskacz» sub honore; et si... non posset consequi alias «doczisnacz» etc.
Additur
hereditarie ( KsgŁawKr p. 55, a. 1370) , propinquitate ( KsgŁawWar p. 200, a. 1482).
Praec.
α. wygrać (grając w grę hazardową); ludendo (chartas, tasseras sim.) pretium acquirere
AKapSąd II p. 422 (a. 1496) : ludendo tasseres 1-tus est ipsis (i. ab ipsis ) II marcas pecuniarum.
ARect I p. 460 (a. 1505) : se lusisse cum magistro ... et in eodem (i. ab eo ) 1-tum fuisse tres florenos.
AKapSąd III p. 121 (a. 1508) : 1-asti aliquot denarios.
Ib. p. 213 (a. 1527) : lusit secum testis et 1-vit in illo I sexagenam.
Cf. LUCROSUS I 1 a LUCRUM I 2.
β. missam dać na mszę św. ; data pecunia missam celebrandam curare
KsgKaz p. 112 (a. 1378) : tenetur C missas pro defunctis acquirere et 1-re.
Constr.
a. sq. de:
*CodSil(M) I p. 36 (a. 1133) : nec ipsi de sua contumacia l-ri deberent.
KodWp I p. 163 (a. 1236) : ut de transitoriis 1-emur premansura.
Cf. Th. VII 2,1715,55 sqq. b. sq. ex. c. sq. in c. abl.
CodVit p. 456 (a. 1419) : si vero aliqua alia ... in terris et dominiis inimicorum ... 1-rentur.
Dogiel I p. 353 (a. 1419) : si aliqua 1-rentur et l-ri reciperentur in captivis et rapinis.
ArHist IV p. 352 (a. 1499) : in uno bove quilibet mercator 1-bit unum florenum.
d .sq. per:
CodVit p. 602 (a. 1423) : Bohemi ... castra ... quedam per vim, alia sponte, cetera per pacta sunt 1-ati.
CodEp III p. 428 (a. 1496) : usurarii qui per usuram 1-antur.
e. sq. pro :
CantMAe I nr. 26, v.5b,2 (saec. XIV) : dum pro terra quis 1-atur celum.
2. transl. aliquem item animam (Deo) pozyskać dla Boga, nawrócić; convertere, ad fidem Christianam amplectendam adducere. Cf. LUCRIFICIO II LUCRIFICO.
II. iur. t. t.
A. act.
1. dojść czegoś drogą sądową, uzyskać coś mocą wyroku sądowego, uzyskać sądownie zaspokojenie roszczeń; possessionem alicuius rei iure adire, aliquid iudicis sententia obtinere, sibi vindicare
StPPP VIII p. 189 (a. 1386) : Woytal ... wlnus est 1-tus super Stanislaum.
KsgŁawKr p. 187 (a. 1392) : pecuniam fore 1-tam et iudicialiter consecutam.
TPaw IV p. 492 (a. 1392) : quidquid in ipso Mscignewo aliquis 1-erit, tamquam in ipsa Krzemka 1-retur, et quidquid Mscignewus 1-etur, illud ut ipsa 1-aret.
Ita vulgo.Saepe additur iure ( StPPP VIII p. 609, a. 1398 et passim), de iure ( ArPrawn VIII p. 117, a 1412) , in iure ( TPaw VII p. 208, a. 1420 et saepius), ), in iudicio ( APozn I p. 80, a. 1441 et saepius), ), vero iudicio ( PrPol p. 129, a. 1392) , iuridice ( StPPP XI p. 199, a. 1441 et saepius). Glossae Pol.
AGZ XIV p. 27 (a. 1441) : acta alias «rzeczy» ... quas (sic, cf. Pol. rzecz f. ) dicit se esse 1-tas, alias «przeconane».
ZabDziej I p. 76 (a. 1464) : equos iure iam 1-tus est, alias «przeparl».
AGZ XVIII p. 265 (a. 1483) : ipse predictum vadium super ea iure l-atur alias «prawem dochodzy».
KsgŁawWar p. 215 (a. 1484) : 1-tus est alias «przeszyszkal» agrum.
StPPP II p. 853 (a. 1485) : me admittens l-ri alias«przezyskawacz» in principali alias «na yszczsu».
Syn.
acquirere ( ArPrawn X p. 253, a. 1408 et passim), consequi ( ), conquirere ( APozn I p. 421, a. 1469) , evadere ( AGZ XVIII p. 437, a. 1502) ; opp. amittere ( MazZHer p. 29, a. 1456 et saepius), deperdere ( KsgŁawWar p. 101, a. 1460 et saepius).
Constr. indicatur res acquisita
a. sq. acc. (vulgo).
N. c.
ut :
StPPP XI p. 199 (a. 1441) : 1-tus est iuridice predicta bona, ut illa potest vendere.
b. sq. ad:
StPPP XI p. 260 (a. 1474) : fideiussores 1-ti sunt in primo iudicio ad longevum diem seu ad prolixum.
c. sq. enunt. obi. c. quod:
StPPP II p. 176 (a. 1409) : super ... filio suo 1-tus est, quod omnibus bonis hereditarijs frui debet ad tempora uxoris vite.
ArPrawn X p. 276 (a. 1409) : Stanislaus ... iure 1-tus est ... quod Prandotha ... debet ipsum Stanislaum intercedere pro scultecia.
KsgŁawWar p. 67 (a. 1454) : 1-tus est, quod debet habere pacem eviternam a ... pileatore pro via.
indicatur adversarius, qui causam perdidit
a. sq. dat.
KsgRWar p. 505 (a. 1525) : quam sexagenam iure ... Laurencius ipso Mathie ... 1-tus est.
Cf.
b. sq. ab:
KsgRWar I p. 383 (a. 1519) : ortum ... debet ... a possessore ipsius orti iure 1-ri.
c. sq. ad:
ArPrawn X p. 123 (a. 1403) : Maternus ... 1-tus est medietatem hereditatis ... ad manus Johannis.
d. sq. circa:
ZabDziej I p. 105 (a. 1481) : habet marcam super agro 1-tam circa Symonem.
KsgŁawWar p. 198 (a. 1482) : l-vit in iure ... sexagenam circa eandem Szrzedzyna.
e. sq. contra:
Tom. XV p. 460 (a. 1533) : novercaque contra illum absentem ... processus iudiciarios et sententias pro bonis Sokolow 1-ta fuisset.
f. sq. in c. abl. : et
StPPP VI p. 609 (a. 1398) : quid 1-tus est Boxa in Jaschcone.
Ita vulgo.
g. sq. super c. acc. : et
PrPol p. 129 (a. 1392) : Nastka l-vit vero judicio super A. novercam suam patrimonium.
Ita vulgo.
h. sq. super c. abl. : et
KsgŁawWar p. 30 (a. 1433) : Andreas ... 1-tus est mediam sexagenam super Stanislao.
Ita saepius.indicantur relationes aliae (selectae)
a. sq. dat. personae
KsgŁawWar p. 143 (a. 1470) : pellifex in benito iudicio l-vit domum puerisVyncesylay.
b. sq. abl.
ArPrawn X p. 201 (a. 1407) : eadem pecunia fuit 1-ta modo capitali.
c. sq. cum:
ArPrawn X p. 123 (a. 1403) : ista littera, cum qua volunt 1-ri pecuniam, fuit denegata.
d. sq. in c. abl.
StPPP II p. 756 (a. 1469) : magistri in Msczugij parte ... 1-ti sunt (ed. luiti).
e. sq. per:
StPPP XI p. 249 (a. 1468) : Maglena ... 1-ta est per suum procuratorem ... duplex «qwath» super Michaelem
Cf. ib. paulo infra.
f. sq. super c. abl. cf.
2. occurit in certis quibusdam locut. et iuncturis
a. sq. acc.
α. causam, terminum wygrać; vincere, obtinere
StPPP VIII p. 367 (a. 1394) : Albertus 1-tus est primum terminum super Sandkonem.
OrtWp p. 63 (saec. XV—XVI) : ego empto iure 1-tus sum causam.
ArPrawn X p. 244 (a. 1408) : Anne adiudicavimus et sentenciavimus causam 1-tam iuxta iuris formam.
Ib.
p. 368 (a. 1412) : Monaldus causam suam est 1-tus et Bodzantha subcubuit et amisit causam.
Ita saepius. Glossae Pol.
KodWiel p. 29 (a. 1463) : causam ... Anthonius ammisit ... et ... Vrsula si est 1-ta alias «poszyszkala».
Et paulo infra
ib. domum ... querebat 1-ri alias «poszyszkacz».
β. debita ściągnąć wierzytelności; nomina exigere
PP III p. 40 (a. 1434) : debitum ipsius ... super vno homine ... 1-ri.
AGZ XVIII p. 19 (a. 1470) : que debita Petrus cum Iohanne ... in creditoribus ipsorum 1-ri debebunt.
b. inf. lucrare, part. perf. lucratum et gerund. lucrandum proxime accedunt ad sensum subst. lucri
α. lucratum nude i. q. lucrum (cf. s. v. II)
TPaw VII p. 197 (a. 1420) : adiudicauimus sibi 1-tum.
AGZ XII p. 429 (a. 1439) : sibi ... adiudicavimus ... 1-tum circa prata, pro quibus citaverat.
β. ad lucrandum na tzw. przezyskanie, tj. celem uzyskania korzystnego wyroku; ad causam obtinendam
ArPrawn X p. 256 (a. 1408) : ut se ambe partes astrinxerunt comparere ad 1-ndum et ad perdendum cause (sic ).
Ib. p. 358 (a. 1412) : queratur, si wlt ... respondere obieccionibus ... ac ad 1-ndum et ad perdendum in causa tota, aut quid ius dictabit.
AGZ XIX p. 341 (a. 1469) : reus petivit ... ad 1-ndum super principali et obtinuit.
Ib. p. 344 (a. 1469) : reus ... recepit super principalem ... ad 1-ndum vulgariter «na przeszyszkanye» et obtinuit.
Ib. infra obtinuit iuxta iuris consuetudinem ad l-ndum alias «na przesziszkanye».
γ. habere pro lucrato (de actore) wygrać sprawę; causam obtinere
TPaw VII p. 3 (a. 1418) : hoc Cray predictus voluit habere pro 1-to.
Ib. infra hoc Nicolaus voluit habere pro 1-to.
Ita ib. saepissime.
δ. dare pro lucrato (de iudice) orzekać na korzyść jednej ze stron procesowych; causam parti adiudicare
TPaw VII p. 3 (a. 1418) : hoc domini dederunt predicte domine pro 1-to.
Ib. p. 88 (a. 1419) : Albertus ... non paruit, extunc dedimus Ticzi pro 1-to.
Ib. p. 374 (a. 1424) : extunc domine dedimus pro 1-to.
Eodem sensu
pro re lucrata decernere :
StPPP XI p. 432 (a. 1525) : et sic ius decrevit pro re 1-ta Mathie.
ε. aliquid (praec. rem, de qua lis agitur, vel causam) alicui committere (resignare) (tam) ad lucrandum (quam sive et) ad perdendum (perditionem), super perditum et lucratum, lucrare (lucrasse) et perdere (perdidisse) sim. i. q. na wypadek zarówno wygranej jak i przegranej; ad causam alterutro eventu sive bono sive malo peragendam
KsgGrWp II p. 10 (a. 1390) : kmetho domino suo ... suam causam commisit ... super perditum et 1-tum.
TPaw IV p. 492 (a. 1392) : Crzemka ... committens ad l-ndum siue ad perditionem Mscignewo suo socri contra quemlibet ipsam citantem.
ArPrawn V p. 411 (a. 1398) : suo viro ... causam ... resignavit ad 1-ndam et ad perdendam (leg. -ndum bis ).
Ib. X p. 94 (a. 1401) : elegit ... procuratorem, sibi prefatam causam tam ad 1-ndum quam ad perdendum committens.
KsgŁawWar p. 55 (a. 1452) : Katherina ... resignavit ... suo legitimo viro portionem ... paternalem 1-asse et perdidisse.
Ita saepissime. Huc etiam pertinet
PP III p. 79 (a. 1440) : Nicolaus ... demandauit ... notario ... pro eisdem XX sexagenis ... citandi et iuris 1-ndi et in vsus suos conuertendi.
Cf. LUCRUM II 3 γ.
B.
1. quasi intrans. (vel potius per ellipsim obi. causam) wygrać sprawę; causam obtinere
StPPP VI p. 375 (a. 1394) : Iwan 1-tus est super ... Petrum ... pro frumento et aliis.
OrtWp p. 46 (saec. XV—XVI) : sperabam in eum 1-ri cum illis terminis.
ArPrawn X p. 220 (a. 1407) : arestaverunt bona Martini ... aput Fennam ... si et in quantum 1-retur in ipsa, ut primi ad eundem (sic ) debitum essent (cf. etiam ib. infra).
StPPP II p. 215 (a. 1416) : prout Nicolaus ... citauerat ymram ... extunc 1-tus est Nicolaus.
2. pass. przegrać sprawę; causam perdere
KsgŁawKr p. 174 (a. 1392) : eundem Pompirlinum (obi. ) in dicta pecunia esse 1-tum.
PP III p. 174 (a. 1449) : si non soluerit ... vnam sexagenam, extunc prolabetur sub hoc ius, in quo est aquisitus et 1-tus.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)