Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LIMES

Gramatyka
  • Formylimes, limis
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -itis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • a. f. f.+ granica
  • b. nom. pl.+ limesgen. pl. limitorum
  • I.
    • A. propr.+ limites granicierum fines limitum terminus.
      • 1. tumulus vel signum arbori incisum, finium notandorum causa positum. agger, quo limites signantur
      • 2. semita agrorum finis.
    • B. transl. finis
  • II.
    • 1. confunditur c. voce liminis
    • 2. apostolorum Petri et Pauli Romae sepulcra

Pełne hasło

LIMES s. LIMIS, -itis m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • A.
  • L.
  • N.
[
a. generis f. (e Pol. granica f. )
DokMp VIII p. 347 (a. 1341) : limes est erecta.
Ib. p. 348 (a. 1341) : ab ista limite.
KodPol II p. 282 (a. 1349) : limites ... constitutas (cf. TPaw III p. 267, a. 1393; StPPP VIII p. 308, a. 1389; DyplMog p. 89, a. 1399; KodMp IV p. 178, a. 1420; KsgMaz III p. 187, a. 1436; KodMp IV p. 356, a. 1440; KsgLub p. 42, a. 1450; StPPP VI p. 104, a. 1518).
Inde abl. sg.
limita? infra 1432,2.
b. nom. pl. limes ? KodLit p. 237 (a. 1419) : limes terrae ... conseruentur. gen. pl. limitorum ? StPPP II p. 440 (a. 1438) : in tribus locis limitorum (nisi utroque loco editoris error subest ). ]
I.
A. propr. granica; terminus. Abundat in locut. limites granicierum ( DokMp VIII p. 347, a. 1341 ; AGZ XVII p. 323, a. 1496) , fines limitum ( Dogiel V p. 165, a. 1505). Glossae Pol. KsgLub p. 30 (a. 1448) : incipiendo a l-a wlgariter «od granice». AGZ XVII p. 323 (a. 1496) : per tres l-es granicierum ... «przes troye granycze» portasti.
Praec.
1. znak graniczny w formie kopca lub znakowanego drzewa; tumulus vel signum arbori incisum, finium notandorum causa positum. Glossae Pol. DokMp VIII p. 438 (a. 1341) : l-es alias Polonico in vulgari «kop» sic dicta ... l-es angularis alias «wegelni kop». KodWp III p. 194 (a. 1362) : sylvam ... suis certis l-bus, qui «kopce» vulgariter nominantur, limitatam (cf. KsgZPozn p. 47, a. 1400 : ad Nem wlgariter «cu copczu»). KsgMaz II p. 122 (a. 1425) : evocantes se ad iudicium pro hereditate ibdem Dzeczy pro l-bus wlgariter «o czoszny». KsgLub p. 42 (a. 1450) : ab ultima l-e «od narosny». N. nasyp, wał służący do wyznaczania granic; agger, quo limites signantur KodWp III p. 440 (a. 1375) : abbas ... et Ianko heres ... concordaverunt propter terminos seu l-es ... dictos «wyjasd», pro quibus se prius citaverant. TPaw III p. 611 (a. 1399) : Meczislaus ... acquisivit l-es vulgariter «ujast» in ... venatore de Opporow. KsgZPozn p. 454 (a. 1406) : l-es wlgariter «vyasd» inter Buszewo et Krzestcouice hereditates. Ita passim.
2. miedza, ścieżka graniczna; semita agrorum finis. Glossa Pol. DokMp I p. 84 (a. 1351) : a ... l-bus ... vulgariter «v miedze» (cf. DokMp VII p. 230, a. 1427; KsgMaz III p. 187, a. 1436; StPPP II p. 440, a. 1438; AGZ XIII p. 378, a. 1462; GLt p. 26).
Iuncturae verbales selectae
limites a. complere ( ),condere ( DŁUG. Op. p. 415 ) , consummare ( ), discernere ( TPaw III p. 267, a. 1393) , facere ( StPPP VI p. 104, a. 1518) , finire ( KodMp IV p. 455, a. 1446) , firmare ( Lites II p. 182, a. 1412) , limitare ( DokMp I p. 201, a. 1398) , mensurare ( ZabDziej I p. 318, a. 1561) , ponere ( DŁUG. LibBen I p. 1 ) , proferre ( ArPrawn VII p. 44, a. 1566) , secare ( StPPP VIII p. 308, a. 1389) . b. cremare ( StPPP VIII p. 308, a. 1389) . c. transgredi ( Lites II p. 334, a. 1412).
N. iuncturam nominalem
actio (causa) limitum spór sądowy (proces) o granice; quae de terminis agitur StPPP III p. 13 : in hereditariis et l-um causis. ArPrawn I p. 394 (a. 1542) : actionem l-um expost in foro saeculari intentatam.
B. transl. et in imagine: granica; finis DokMp IV p. 10 (a. 1243) : gaudeat ecclesia pacis l-bus communita. StSyn III p. 1 (a. 1320) : natura ... quamvis ... sit l-bus iusticie circumsepta.
Praec.
granica, kres czegoś; alicuius rei extremum, terminatio.
Constr.
a. sq. gen. b. sq. in c. abl. c. sq. inter.
II.
1. próg; confunditur c. voce liminis
GŁOG. Alex. I fol. M IVb : l-es ... etiam dicitur terminus domus, id est lignum vel lapis in foribus domorum, sed tunc magis dicitur limen.
Inde in imagine
ArHist IV p. 7 (a. 1274) : noluistis nos prout consueuimus ... in salutacionis l-e titulari.
2. groby świętych apostołów Piotra i Pawła w Rzymie; apostolorum Petri et Pauli Romae sepulcra
CracArt I p. 118 (a. 1441) : pro pura visitacione l-um sanctorum Petri et Pauli.
Cf. LIMEN I 3.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)