- Dc.
- NGl.
- B.
- H.
- N.
- K.
IurMas II p. 35 (a. 1478) : ante Gostinensem ipsum laudum (nisi leg. Gostinense).] iur. t. t.
I.
zgoda, aprobata; approbatio,
consensus
DŁUG. Hist. IV p. 569 : difficultas haec ... honestis modis ... sublata et concordata est ... nobilium accedente l-o et consensu.
Praec.
akt, na mocy
którego strony zgadzają się na dobrowolne załatwienie sporu;
compromissum
PP III p. 91 (a. 1441) : Stanislaus Schidlo ... cum ... Stanislao Litwan ... fassi sunt coram iudicio bannito et inter se benivole 1-um fecerunt pro facto, quod inter se habent, terminum inter se fecerunt.
II.
A.
1.
propr. uchwała
sądu wiecowego, zjazdu lub
sejmiku ustalająca normy prawne dla poszczególnych ziem (często stanowiąca zatwierdzenie
stosowanego tam prawa
zwyczajowego); conventionis nobilium certae cuiusdam regionis decretum
(praec.
quo iuris consuetudo, quae in
usu erat, confirmabatur)
KodWp II p. 394 (a. 1326) : si nos archiepiscopus aut aliquis ... episcoporum ... quempiam ... auctoritate ordinaria aut delegata seu 1-i virtute excommunicacionis sentencia duxerimus innodandum.
Ib. III p. 207 (a. 1362) : castellanus ... episcopo ... hereditatem ... resignavit, promittens ... ipsum infra tres annos ... iuxta 1-um et terre statuta ab omnibus inquietationibus ... exbrigare.Glossae Pol.
IurMas III p. 237 (a. 1390) : proclamatus ... debet ... 1-um vulgariter «wrozba» sustinere extra terram.
KodWp V p. 317 (a. 1421) : non curantes 1-um terrigenarum alias «vchvali» sive «ucladu» trahitis ipsum ad ius spirituale.
StPPP II p. 574 (a. 1448) : domini presidentes in judicio colloquii generalis 1-um fecerunt alias «wphalą» et fecerunt publice proclamare etc.
IurMas II p. 140 (a. 1511) : hac ... constitucione antiquum 1-um terrestre alias «skup» ... non offendendo.
Syn.
et iuxta posita
constitutio (
ArPrawn V
p. 119, a.
1493
et saepius), consuetudo (
AKapSąd III
p. 13,
a. 1458)
, decretum (
KodPol II
p. 519, a.
1459
et saepius), statutum (
KodWp III
p. 207, a.
1362
et passim).
Additur
statuti (
StPPP II
p. 801,
a. 1473)
; item simili sensu statutum laudi (
Dogiel I
p. 556, a.
1512).
Distinguitur
a. regni
Poloniae (
DokMp VII
p. 55, a.
1420
et saepius),
quod dicitur
etiam commune (
KodWp III
p. 62,
a. 1357
et saepius) et generale
(opp. particulare:
KodPol II
p. 519, a.
1459)
. b. terrae, v.
gr.
Russiae (
AGZ XVII
p. 31, a.
1470)
; simili sensu
terrestre (
ib. XIII
p. 432, a.
1464
; cf.
tamen sensu diverso
infra 2).
N.
locut.
aliquid in laudum trahere (vindicare)
nadać moc obowiązującego prawa zwyczajowego; in iuris consuetudinem vertere
AGZ VI p. 52 (a. 1459) : pensas ... taliter solvendas in aliquam sequelam ... continuacionem (ed. contumacionem) ac I-um minime trahemus.
ArHist VI p. 186 (a. 1469) : collectas in aliquam sequelam, 1-um debitum, consuetudinem vel continuationem non vendicabimus.
2.
meton.
terrestre
tzw. układ ziemski, ustalona prawem zwyczajowym na Mazowszu opłata,
składana panu przez chłopa
opuszczającego ziemię;
pecunia quae a colono ex agro
discedente domino fundi in
Masovia solvi solebat
AKapSąd III p. 15 (a. 1461) : plebanus ... kmethonem ... nobili... a quo eundem kmethonem fideiusserat... ad captivandum tradidit propter insufficienciam exolucionis 1-i terrestris.
Ib. infra : cmeto non potuit sufficere ad solucionem 1-i terrestris.
ArHist VI p. 124 (a. 1502) : kmethones tam ... pontificis quam capituli ... sint liberi transire de una villa ad aliam ipsorum ... salvo tamen l-o terrestri, quo soluto et peracto kmetho transire sit liber.
B.
1.
civile (civitatis)
et
abs. : ustawa miejska, wilkierz;
communitatis civium urbanorum decretum
PP III p. 70 (a. 1439) : inuadiauit domum suam in uadio ... secundum 1-um iuris Chulmensis.
KsgRWar I p. 16 (a. 1458) : debent ... puerum nutrire et vestire secundum 1-um civitatis usque ad annos pueri.
KsgŁawWar I p. 159 (a. 1473) : domus ... relapsa est super ... Mathiam ... iuxta 1-um civile.
APozn II p. 110 (a. 1482) : si aliquod 1-um regni et terre sive civitatis dicti census ... obstare videretur vendicioni.
Simili sensu
communitatis (
ZabDziej IV 1 ,
p. 11, a.
1545)
.
2.
ustawa uchwalona przez zgromadzenie gwarków;
decretum conventionis (salis)
fossorum
IusMet p. 201 (a. 1505) : quando cultores alicujus montis ... aliquod 1-um sollemne inter se mutuo fecerint sive practicaverint, quemadmodum super equos ... mandamus zuppario ... quod secundum ... idem 1-um sive condictamen stringeret ... tales excessivos.
MatGórn p. 284 (a. 1574) : concedimus aliis ... commune 1-um sive ius montanum.
Ib. p. 288 (a. 1578) : 1-a et constitutiones iuxta iuris montani formam.
3.
ustawa cechowa; contubernii artificum statutum
DokListPł p. 57 (a. 1360) : 1-um alias «uchwała» constituimus in fraternitatem nostram fratrum sutorum etc.
III.
wyrok, orzeczenie sądu (polubownego); arbitri (-orum)
sententia
DokKKr I p. 46 (a. 1329) : hec omnia laudaverunt, arbitrati sunt, diffinierunt ... in singulis capitulis 1-i dicti, precepti, diffinicionis et pronununciacionis.
DokMp IV p. 105 (a. 1357) : pars contraveniens ... l-o seu diffinitioni eorundem arbitrorum multam solvere tenebitur.
Additur
arbitrationis (
KodUJ I
p. 46,
a. 1402
:
nostrae arbitrationis et declarationis atque pronunciationis 1-um
), item
iudiciale (
IurMas III
p. 54, a.
1529).
Explicant et glossas
Pol.
afferunt
GLb p. 56 : 1-um «vchwala» dicitur sententia arbitri.
GLcerv p. 615 : 1-um, arbitrorum definitio «wielkierz, vstawa».
Syn. et
iuxta posita
amicabilis compositio (
KodUJ I
p. 44, a.
1402)
, arbitramentum (
DokLub
p. 342, a.
1472)
, arbitratio (
KodUJ I
p. 46, a.
1402)
, declaratio (
ib.
), decretum (
StPPP VII
p. 521, a.
1488)
, dispositio (
AKapSąd III
p. 231, a.
1430)
, ordinatio
(
ib.
), inventio (
AGZ XIX
p. 261, a.
1488)
, pronuntiatio (
KodPol II
p. 396, a.
1423)
, sententia arbitralis
(arbitraria:
KodUJ I
p. 46,
a. 1402
;
DokKKr II
p. 59, a.
1421)
.
Constr.
ad II—III:
a.
sq.
gen.
ZabDziej IV 1 , p. 7 (a. 1544) : 1-um ducillorum.b. sq. circa:
AGZ XIX p. 261 (a. 1488) : ex l-o et inventione ... dominorum circa reclinaciones hominum coram iudicio.c. sq. de :
AKapSąd III p. 231 (a. 1430) : ordinacione ... et disposicione atque l-o de dictis straminibus decimalibus ... semper salva.
WilkLub p. 9 (a. 1539) : consules ... 1-um ... de obediencia conditum ... laudaverunt.
ZabDziej IV 1, p. 11 (a. 1545) : 1-um totius communitatis de emendis frumentis.d. sq. pro:
AKapSąd III p. 52 (a. 1485) : pro locacione medii mansi iuxta 1-um terre pro locando medio manso.e. sq. super :
TPaw VII p. 343 (a. 1423) : domini judicio regali in terminis generalibus ... presidentes ... fecerunt 1-um ... super omnes ... kmethones tam spiritualium quam secularium personarum.Cf. 1292,19. f. sq. ut :
CodEp III p. 292 (a. 1478) : 1-um est regni, ut nemo beneficia huius regni conferat decetero nisi episcopi.
Iuncturae verbales solemniores ad
II—III:
laudum a. (inter se)
facere (
StPPP II
p. 574
a. 1448
;
IusMet
p. 201, a.
1505
et saepius), laudare (
WilkLub
p. 9, a.
1539)
, practicare (
IusMet
p. 201, a.
1505)
, statuere (
AKapSąd III
p. 68, a.
1499),
porro proferre (
Dogiel I
p. 130,
a. 1531)
, promulgare (
CodEp I 2,
p. 121, a.
1451)
. b. (con)servare (
IurMas II
p. 7, a.
1472
;
ib.
p. 54,
a. 1490
; observare:
ArPrawn V
p. 119, a.
1493
et saepius), tenere (
WilkLub
p. 9, a.
1539
; sustinere:
IurMas III
p. 237, a.
1390),
item
laudo uti (
APozn II
p. 110, a.
1482)
.