- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- L.
- A.
StPPP VII p. 496 (a. 1441) : irreuerenter intratus ... ipsum infamauit.
AGZ X p. 405 (a. 1472) : concordiam intrabuntur.part. fut. act. intraturus
ib. XI p. 201 (a. 1442) : terminum ... sunt intraturi.]
I.
intrans.
A.
propr. et
meton. wchodzić, wkraczać, wstępować; inire, ingredi,
introire.
Constr.
a.
sq.
abl.
,
v.
gr.
vi (
KsgKaz
p. 493, a.
1401)
. b.
sq.
ad. c.
sq.
in
c.
acc.
d.
sq.
in
c.
abl.
e.
sq.
per. f.
sq.
pro :
AGZ XIII p. 133 (a. 1442) : Hedvigis habebit libertatem i-ndi in silvam pro lignis excidendis (ed. -ndi).g. sq. adv. , v. gr. fortiter ( ArHist VIII p. 356, a. 1499) , irreverenter ( supra 15 et AKapSąd III p. 95, a. 1503) , publice ( ib. p. 104, a. 1506) , violenter ( TPaw III p. 98, a. 1388 ; ib. p. 122, a. 1389 et saepius).
Praec.
1.
(de hominibus) wtargnąć, napaść, najechać; incurrere, invadere
KsgGrWp II p. 241 (a. 1396) : i-vit in hereditatem suam et violenciam ibi perpetravit.
Ib. infra: astitit terminum ... pro eo, quod ... i-vit super domum kmethonis sui.
StPPP VIII p. 431 (a. 1397) : hucusque i-uit metquartus ... ibidem violenter sedet et remanet.
AGZ XI p. 183 (a. 1441) : violenter i-sti in bonis meis ... nucquam violenter i-vi in ista bona ... nucquam violenter ibi i-vi pro prima cisticula.
2.
(de fluviis) wpadać, wpływać;
influere (sq.
in
c.
acc.
).
Cf.
infra 937,2.
Huc fortasse pertinet
AGZ XIII p. 316 (a. 1451) : indicavit michi colles ... testificans, quia ista omnia i-ant ad fluvium Lopusche.Cf. Th. VII 2, 62, 1 sqq.
3.
(de navibus) zawijać do portu; portum invehi
CodPom p. 397 (a. 1228) : si i-erint naves, maior navis cum panno X ulnas solvet etc.
PommUB p. 527 (a. 1301) : unam navem ... et aliam navem ...ad eandem piscaturam libere exeuntes et pro nostra utilitate et piscatura i-ntes.
4.
(de mensura) wchodzić, składać się na coś, mieścić
się; comprehendi, capi
MARTIN. p. 12 : quot pintae in vas magnum ... i-rent.
Visit. p. 303 (a. 1511) : in mansum octo i-ant sulci.In certis iuncturis et locut.
1.
a.
intrando in aliquid
wchodząc dokądś, przy wejściu;
in introitu
AGZ XIV p. 439 (a. 1455) : vidit quinque currus i-ndo in mericam super via Nagorcze.Cf. infra 937,8 sqq.
b.
canonice (feliciter)
obejmować urząd (zgodnie z prawem
itp.);
i. q. (legitime) magistratum inire
KodKKr I p. 34 (a. 1243) : partem ville ... episcopo eiusque successoribus canonice i-ntibus ... concedimus posidendam.
PrPol p. 304 (a. 1405) : Johannes ... in judicatum terre ... per eleccionem ... i-vit feliciter.
KodWp V p. 186 (a. 1411) : hereditatem ... archiepiscopo ... ac ipsius sucessoribus canonice i-ntibus ... vendidit.
2.
a.
ad fidem
przyjąć wiarę;
fidem amplecti
CodVit p. 1008 (a. 1416) : fratres, dum ad fidem i-vimus catholicam, odiunt nos.
b.
ad secundas nuptias
zawrzeć powtórne małżeństwo; alterum matrimonium contrahere
ArPrawn V p. 70 (a. 1474) : si vult pater ad secundas nupcias i-re, tunc filiis medietatem bonorum omnium assignabit.
3.
adversus (contra)
występować przeciw komuś;
adversari
Dogiel I p. 166 (a. 1474) : adversus ... Mathiam regem ac omnes eius auxiliatores ... tanquam contra hostes nostros i-bimus eisque nocebimus.
4.
a.
iur.
t. t.
in (ad) causam, contrarium
sim.:
wstępować w
spór; litem instituere
ZapSądWp p. 10 (a. 1400) : si non concordabunt ... in idem ius i-re debebunt.
StPPP II p. 502 (a. 1442) : differendo terminum contra Annam i-bat in controuersiam alias «w spor» et in «prza».
AGZ XIV p. 186 (a. 1445) : si ... questiones amicabiles compositores inter ipsos decidere non poterint, extunc in terminos priores i-re debebunt.Ib.
p. 412 (a. 1454) : in causam i-vit ([ita saepius). ]
KsgLub p. 92 (a. 1460) : tu i-sti mecum in contrarium alias «wye przo/».
StPPP II p. 857 (a. 1486) : antequam i-bo ad aliquam responsionem et controuersiam.Glossae Pol.
AGZ XVII p. 228 (a. 1486) : Cunradus in aliquam controversiam non i-ndo, alias «w odeprze nye wsto/puyo/ncz» postulat ... se ad ius terrestre remitti.
Ib. p. 275 (a. 1491) : ipse mecum in ius castrense i-vit „wroczyl szya”.Cf. etiam ib. p. 401 (a. 1502) . Cf. infra 937,39 sqq.
b.
in debitum
popaść w długi;
i. q. incidere
PrPol p. 104 (a. 1399) : si quis ipsorum in aliquid debitum i-erit, hoc eidem debitum cedet super ejusdem porcionem.
c.
in librum
zostać zapisanym w księdze sądowej;
commentariis iudicii
inseri, inscribi
AGZ XV p. 452 (a. 1469) : litere super villas ... iuste i-erunt in librum et iuste exierunt delibri et sunt iuste litere.
d.
in pecuniam, bona
sim.:
obejmować w posiadanie;
possessionem alicuius rei capere
APozn I p. 72 (a. 1440) : qui emit domum et a festo Michaelis i-vit.
AGZ XIX p. 196 (a. 1485) : Dorothea potens erit pro festo proximo ... in ipsam sortem inequitare et i-re.
ZabDziej I p. 219 (a. 1531) : pueri non debent i-re in ipsius pecuniam.
e.
in potestatem
przechodzić na własność, we władzę;
alicuius fieri, possessione accipi
KodMp II p. 194 (a. 1293) : in prefatarum sororum ... agri i-bunt potestatem.
f.
(in) obstagium
wejść w tzw.
załogę; obstagium quod vocabatur inire
(ad rem
cf.
supra 3, 20 sqq.
KsgGrWp I p. 45 (a. 1388) : tenetur i-re verum in obstagium in Poznaniam et exinde nullas exire nisi prius persolutis ... pecunijs.
Ib. p. 64 (a. 1389) : alias si non fecerit, extunc i-bit in verum obstagium in Poznaniam.
Ib. p. 232 (a. 1396) : si non solverit, extunc cum duobus equis i-re debet et met secundus obstagium in civitatem Poznaniensem.Cf. infra 937,17 sqq.
5.
in pondus
zachodzić w ciążę;
gravidam fieri
AGZ XV p. 22 (a. 1457) : ipsa iam i-vit in pondus alias «w brzemyo/» per maritum suum.
B.
transl. zaczynać
się, rozpoczynać;
incipere.
Praec.
intrante mense, Ieiunio
w początku miesiąca , W. Postu;
i. q. ineunte
DyplMog p. 16 (a. 1244) : anno Domini MCCXLIII primo die i-nte Octobre in Cracovia.
KodWp I p. 362 (a. 1264) : actum in Kalis, anno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo quarto, i-nte Iunio, feria tercia.
KsgMaz III p. 192 (a. 1436) : i-nte Ieiunio proxime venturo ... se dare obligavit predicta robora.Cf. infra 938,14 sqq.
II.
trans.
A.
propr.
et meton.
wchodzić, wkraczać, wstępować, przybywać dokądś; inire, ingredi, introire (aliquem locum).
Constr.
a.
sq.
acc.
rei vel nominis
urbis.
b.
sq.
contra :
TPaw VII p. 206 (a. 1420) : i-uit judicium contra voluntatem dominorum.c. sq. per. d. sq. pro :
KodWp II p. 22 (a. 1290) : nullus eandem silvam pro utilitatibus vel pro necessariis i-re presumat.Cf. etiam
infra 937,5. KsgKaz p. 367 (a. 1396) : Hannek...promisit i-re civitatem pro eo, quod sibi permitterent resignare domum.e. sq. adv. , v. gr. violenter ( CracArt I p. 11, a. 1375 ; ArPrawn VIII p. 68, a. 1396 et saepius).
Praec.
1.
(de hominibus)
possessionem alicuius rei
obejmować w posiadanie; possessione capere, in possessione collocari.
Eodem sensu
aliquid:
KodWp II p. 56 (a. 1291) : abbate ... cum suis fratribus prelibatam hereditatem Copyano i-ntibus hereditarie possidendam.
StPPP II p. 146 (a. 1403) : agrum suscipiens apud eundem non i-uit.
APozn I p. 72 (a. 1440) : qui emit domum et a festo Michaelis i-vit.
AGZ XII p. 229 (a. 1453) : potens est i-re villam ipsius ... et tenere, quousque solucio sibi impendetur.Cf. supra 935,54 sqq.
2.
(de fluviis) wpadać, wpływać;
influere.
Cf.
supra 934,40.
3.
(de navibus) wypływać, wpływać na coś;
influere, ingredi
PommUrk IV p. 199 (a. 1305) : naves ... pro suo commodo idem flumen i-re et pro necessitate communi ascendere, descendere possint libere.Cf. supra 934, 45 sqq. In certis iuncturis et locutionibus
a.
intrando
wchodząc, u wejścia, na początku;
intrantibus, in introitu
KsgŁawKr p. 46 (a. 1369) : domum ... in acie ex opposito Beate Virginis i-ndo plateam sancte Crucis a sinistris.
DŁUG. LibBen I p. 241 : laneum ... inter laneos ... i-ndo villam de Cracovia in dextra parte villae eiusdem iacentem.Cf. supra 935,1 sqq.
b.
campum
wychodzić na pole walki;
i. q. ingredi
SSrSil VII p. 57 (a. 1459) : duces in propria persona campum i-ant.
c.
civitatem (castrum)
udać się na miejsce domowego aresztu;
custodiam liberam
introire
KodPol II p. 176 (a. 1306) : fideiussores ... Thorun ciuitatem i-re tenebuntur, nec de eadem prius exire, nisi pecunia ... fuerit exsoluta.
Ib. p. 177 : ciuitatem Thorun i-re tenebitur et in eadem manere tam diu, quousque predicta pecunia ... persoluetur.
KsgGrWp I p. 314 (a. 1398) : tunc debet i-re castrum Poznaniense et esse captiwus tam diu, quousque pro predictis pecuniis secum misericorditer non ordinabit.Cf. supra 936,9 sqq.
d.
examen
przystępować do egzaminu;
i. q. subire
LibProm p. IV (a. 1404) : quilibet magistrorum promittat... non inducere velle aliquem ad examen i-ndum non valentem propter lucri cupiditatem.
Lites II p. 136 (a. 1413) : debent iurare et examinari in hospicio vel in camera iudicis et debent i-re examen vel possunt.
e.
hospitium
fere i. q.
zamieszkać;
habitare
DokMp I p. 252 (a. 1391) : si aliquis ... commune hospicium i-erit ... et nondum solutis sumptibus aliud hospicium i-re voluerit.
f.
iur.
t. t.
litem
sim.:
wstępować w spór; litem instituere
KsgGrWp II p. 337 (a. 1400) : pro hoc lites juris i-erunt.
StPPP II p. 346 (a. 1430) : reus i-ns proposicionem.
AGZ XIV p. 63 (a. 1442) : prius i-vit realitatem alias«we przi» cum procuratore ... et postea se extrahebat ad ius terrestre.Ib.
p. 87 (a. 1443) : cum i-erunt litis questionem alias «wsparli sye» (cf. ib. p. 97, a. 1443).
Ib. XVI p. 168 (a. 1481) : in primo termino litem i-vit alias «wroczil szio/» (cf. ib. supra).
StPPP II p. 842 (a. 1482) : controuersiam minime i-ndo (cf. RHer III p. 66 (a. 1527).
Ib. p. 918 (a. 1496) : non i-ndo contradiccionem alias «nye wsthyempuyącz w przye» peto decerni euasionem.Cf. supra.
g.
religionem
wstępować do klasztoru;
religiosum fieri
StSyn III p. 16 : eos, qui religionem i-re vel castitatem servare voverunt, matri monia contrahere prohibete.
ConcPol X p. 364 (a. 1406) : religionem i-ns invita uxore post copulam consecutam.
AKapSąd III p. 367 (a. 1471) : cappam induere et ... i-re religionem.
h.
forma intrandi manus
formula uroczystego oświadczenia;
formula sponsionis
sollemnis
KodMaz(K) p. 118 (a. 1187) : praepositus Cisow villam ... canonicis ... sub forma i-ndi manus reverendi episcopi Vithi ... confirmavit.
B.
transl.
1.
wchodzić w coś, wnikać, wgłębiać się, rozpatrywać coś; operam dando in aliquid incumbere, scrutando ratione penitus intellegere
(saec. XV).
2.
rozpoczynać, zaczynać, wszczynać, podejmować;
inire, incipere, inchoare, suscipere.
Praec.
de tempore
intrando mensem, Ieiunium
z początkiem miesiąca.
W.
Postu; mense vel Ieiunio
ineunte
CodSil(M) III p. 200 (a. 1224 esse asseritur, est vero saec. XIV ex.) : actum Trebnica, i-ndo Maium primo die.
StPPP VIII p. 627 (a. 1398) : Mago ... cum Otha ... terminum peremptorium i-ndo Ieiunium.
RotKość p. 128 (a. 1404) : iurabit ... ad proximos terminos minores i-ndo Ieiunium.Ita saepius.
Item
intrans (feria intrante) Ieiunium:
KsgMaz III p. 153 (a. 1435) : solvere ... saxegenam ... in duabus septimanis i-ns Ieiunium.
AGZ XII p. 149 (a. 1446) : habet ius locare ... sexta feria proxima i-nte Ieiunium.Cf. supra 936,23 sqq.
3.
zawierać, nawiązywać, dokonywać; inire, constituere, instituere, contrahere, facere
CodVit p. 389 (a. 1417) : i-re concordiam cum Cruciferis.
LhnUrk II p. 635 (a. 1442) : episcopus ... nobiscum ... fori contractum habuerat, fecerat et i-erat.
AGZ XII p. 136 (a. 1445) : si non i-rent concordiam, ius ante se habent.
Ib. p. 141 (a. 1445) : habent terminum peremptorium, si non i-erint compositionem.Ita saepissime.
Dicitur
e. g.
compositionem (supra 37
;
syn.
inire et transigere:
ZabDziej IV 1 ,
p. 103 (a.
1559)
, concordiam
(
supra 31
;
OrtWp
p. 9, a.
1451
et passim).
N.
quasi
intrans.
cum concordia;
StPPP IX p. 112, a. 1479 : i-erunt cum concordia cum dicto patruo ... pro cento marcarum),contractum (supra 33 ) , divisionem (
AGZ XII p. 260, a. 1459) : fratres ... i-erunt divisionem in bonis Skomrochi),indutias, pacta et tractatus ( Dogiel I p. 24, a. 1489) , matrimonium (cum aliquo : StPPP VII p. 82, a. 1497) , vigilias ( ARect I p. 439, a. 1502 : impleat statuta burse ... vt est dormire in domo, non pernoctare extraneos, ignem non habere in camera, vigilias i-re).
4.
cierpieć, doznawać, popadać; pati, subire, sustinere
KodWp I p. 145 (a. 1234) : qui ... meam i-erunt indignationem.
CodSil V p. 14 (a. 1340) : excommunicacionis i-ent sententiam.
ArLit I p. 8 (a. 1429) : penam duplo i-at ... penam triplicem incurrat (sic ).
AGZ XI p. 52 (a. 1430) : si ... in dicta obligacione aliquod dampnum i-ret, hoc non suum, sed ... fratrum fore debebit.Ita saepius.
5.
consilium (laudum)
podejmować decyzję, postanawiać;
i. q. inire, capere
FROVIN. p. 75, v. 380: laudum non i-es, nisi par partes cadet in tres, nam duo pro raro causante solent fore raro.
MPH III p. 216 (saec. XV) : magister ... Prussie ... cum suis cuntoribus i-vit concilium, quod debent linguam Polonorum totaliter extirpare.
Tom. VIII p. 164 (a. 1526) : Jordanowski ... i-vit consilium ex ira cum prefata Catherina et ... cogitabat de veneno.
6.
decessum (obitum)
umrzeć; mori
ZabDziej I p. 44 (a. 1438) : si predicta Massa i-ret obitum ... eius vir debet omnia bona predicta post mortem optinere.
KsgSądWar p. 39 (a. 1468) : debita ... a quibuscunque vir suus decessum suum i-erit ... obligata est ... persolvere.
7.
a.
popełnić, dopuścić się; committere
SSrSil VII p. 215 (a. 1469) : omnes perjurium i-erunt et infidelitatis vicium in rege nostro.
b.
brać
tzw.
stan; stationem capere
PommUrk VII p. 9 (a. 1326) : officiales ... non debeant ... villanos pro exequendis aut petendis aliquas iusticias (sic ) de omnibus premissis... i-re seu inpignorare aut aliqualiter molestare exactione.