A.
wyraża posiadanie czegoś, łączność z czymś: z, o, razem z, łącznie z; de possessione et coniunctione.
Dicitur v. gr.
aliquid cum aliqua
re (e. g. molendinum cum rota, cista cum pecunia, iura cum libertatibus sim.), aliquis cum aliqua
re (e. g. cum ballista, equo, mitra, item
abstr.
,
v.
gr. cum scelere
sim.) et alia multa eius generis.Frequenter de nummis,
v.
gr. aliquot marcae (floreni) cum dimidia, media (-o) (
DokMp I
p. 162, a.
1369
;
StPPP VIII
p. 45, a.
1381
et passim),
aliquot marcae (floreni) cum aliquot scotis, marcis (
StPPP VIII
p. 245, a.
1388
et passim).
Item de aliis rebus
aliquot lanei (mansi) cum medio (
DokMp I
p. 437, a.
1420
;
AKap Sąd III
p. 90, a.
1502
et saepius), unus annus cum medio (
AKapSąd III
p. 180, a.
1514)
.
B.
wyraża zjawiska i okoliczności towarzyszące jakiejś czynności; z, w, wśród, przy (w tłumaczeniu na język poi często można użyć także przysłówka
lub imiesłowu); de ratione ac
modo actionis.
Iuncturae selectae
agere (facere) aliquid cum alicuius assensu, auctoritate, auxilio,
beneplacito, bono esse, cachinno,
clamore, compassione animi, consensu,
consilio, consolatione, dehonestatione, deliberatione, desiderio, difficultate, favore, fide, formidine, frequentatione, fructu,
gestu, gratia, gratulatione,
honestate, iniuria, instantia,
iuramento, iure, iustitia, iuvamine, levitate, licentia, motione capitis, omine, ordine,
pace, perennitate, plenitudine,
probatione, protestatione, querela,
quiete, ratione, rebellione, respectu, satisfactione, scandalo, silentio, sudore sanguineo, venia, verberatione, victoria, vitio
alicuius rei, voluntate
sim.,
cf.
s.
v.
Item
cum condicione
(saepissime)cum observatione intermixta quod (
KodMp II
p. 256, a.
1324)
.
C.
wyraża środek lub narzędzie, przy pomocy którego wykonuje się jakąś czynność (w łacinie
klasycznej najczęściej w tym
miejscu kładzie się
abl. instrumenti, po
polsku narzędnik); de ratione et instrumento actionis.
Iuncturae selectae
a.
verbales
α. cum aliqua re arare, aspicere, communicare, currere (cum
pedibus), defluere, digladiari,
docere (cum manu), per faciem
alicui dare, fideiubere (cum communi
manu), ire (cum triremi), laborare,
ludere, mercari, murare, navigare,
negotiocinari, negotiationem
exercere, perludere, piscari, proicere, relucere, sacrificare, seminare, succinctum esse,
trudere, uti, vincere, vulnus
alicui inferre sim., cf.
s.
v.
β. aliquid cum aliqua re abluere,
accipere, acquirere, aedificare,
arripere, communire, consignare,
deaurare, delaborare, duplicare, explere, facere, frangere, illuminare, imponere, lavare, molere, munire, notum facere, obturare,
portare, procurare, ratificare,
relevare, roborare, sigillare,
signare, tangere, tegere, tergere, trahere, ungere sim.,
cf.
s.
v.
γ. aliquem cum aliqua re affligere, appropriare, conducere,
coronare, corrigere, deducere,
donare, enutrire, expellere, invadere, pertractare, placare, procurare, providere, punire, suspendere, vincire, vulnerare
sim., cf.
s.
v.
δ.
iur.
(partim ad II A spectat) aliquem cum littera provocare (
DokSul
p. 314, saec.
XIII)
, citare (
StPPP VIII
p. 193, a.
1386
et saepius); cum citatione citare (
KodWp III
p. 91, a.
1357)
, apprehendere (
AKapSąd III
p. 380, a.
1500)
; cum littera
(privilegio) terminum habere (
StPPP
VIII
p. 290, a.
1388
;
ib.
p. 327, a.
1389),
item
contumax cum littera (
ib.
p. 632, a.
1399
et saepius).
b.
nominales,
v.
gr. decoloratio cum colore (
RachWaw
p. 123, a.
1529)
, linitio cum argilla (
RachJag
p. 69, a.
1388)
, piscatio cum hamis (
KodMp II
p. 89, a.
1253)
, renovatio cum auro (
RachWaw
p. 96, a.
1526)
.
Praec.
a.
abundanter post
part.
perf.
DŁUG. Op. p. 571 : castrum ... cum tribus turribus exornatum.
APozn II p. 138 (a. 1484) : schube de panno nigro cum regulis subducte.
KodUJ III p. 171 (a. 1491) : pallas cum auro contextas.
AGZ XV p. 361 (a. 1398) : camisias ... cum serico consutas.
AKapSąd III p. 272 (a. 1500) : cappa cum auro intexta, cum tela rubea subducta.
Ib. p. 171 (a. 1513) : manutergia ... cum serico et auro texta.
RachDw I p. 220 (a. 1546) : crumenulis cum serico albo laboratis.b. abundanter post verba solvendi, emendi, vendendi; nonnumquam fere i. q. pro
KodWp I p. 67 (a. 1211) : si Zlavenicus memorata pignora ... cum LV marcis examinati argenti non redemerit.
ChrMP p. 507 : cum quo thesauro multas possessiones pro se et suis liberis comparavit.Ita vulgo usque ad saec. XVI.
Iuncturae selectae
cum quadam summa pecuniae aliquid
α. comparare (
et saepius
), emere (PreusUB I 2,
p. 363, a. 1291
et saepius), eximere (
StPPP VIII
p. 198, a.
1386
et passim)persolvere (
TPaw III
p. 116, a.
1389)
, redimere (
et saepius
), solvere (
StPPP
VIII
p. 436, a.
1397
et passim), satisfacere (
ib.
p. 518, a. 1398
et saepius), vendere (
LiegnUB
p. 22, a.
1310).
β. construere (
KodWp III
p. 58,
a. 1356)
, liberare (
StPPP VIII
p. 212, a.
1387
et saepius), se sustinere (
Tom. VIII
p. 330,
a. 1526)
.
D.
wyraża czas, w którym odbywa się jakaś czynność: z, o, w czasie, równocześnie z
czymś;
de tempore
actionis.
E.
wyraża związek lub stosunek uzupełniając znaczenie czasownika; de modo et relationibus.
1.
post verba,
v.
gr.
α. cum aliqua re auxilio esse, concordare, contentum esse, disponere,
facere sim.,
cf.
s.
v.
β. cum aliqua re aliquid confinare, disterminare, distinguere, dividere,
terminare
sim.,
cf.
s.
v.
γ. cum aliqua re aliquid commutare, mutare, item
concambium facere
sim.,
cf.
s.
v.
δ. cum aliqua re aliquid incipere
finire, terminare
sim.,
cf.
s.
v.
2.
post
adi.
,
v.
gr,
conversus, dissonus cum aliqua re sim.,
cf.
s.
v.
F.
varia et singularia ad A—E
1.
ponitur pro
abl.
(post
comp.
)
PP III p. 157 (a. 1447) : talia stamina ... debet recipere, prout alij mercatores pro paratis peccunijs recipient ... et ad hoc cum marca Pruthenicali carius.
2.
zastępuje inne przyimki;
ponitur pro aliis
prp.
a.
de
CodSil V p. 276 (a. 1340) : ipsum spoliavit cum omnibus rebus suis et de gladio atrociter vulneravit (nisi leg. de omnibus rebus ... cum gladio).
*CodVit p. 980 (a. 1409) : dicentes, quod ipsi nichil aliud quam bonum scirent cum Ordine.b. in
CodSil V p. 270 (a. 1340) : illos participare cum sacrario, qui in sacrario operantur.
*CodVit p. 990 (a. 1409) : quicumque ... ab eorum patrimoniis ... fugati sunt ... ad ea redire permittantur et cum hiis permorari usque ad edictum.
c.
per
KsgKaz p. 487 (a. 1399) : dimisit quosdam kmethones in nocte per valvam vel cum valva apud monachos.
d.
pro (cf.
supra II C b)
APozn II p. 271 (a. 1495) : casu ... quod huiusmodi ducenti floreni Hungarici cum dictis bobus ... non persolverentur.
3.
in certis quibusdam
locut.
a.
α.
cum aliqua re
z jakiegoś powodu;
propter aliquid
StPPP VIII p. 31 (a. 1381) : terminum ... habet absque omni dilacione nisi cum vera infirmitate.
Ib. IX p. 19 (a. 1420) : dilatauerunt duos terminos cum vera infirmitate.
CodVit p. 811 (a. 1429) : petimus vos ... quatenus in his velitis ... regni nostri bonum et utilitatem ... pensare et considerare ... enormitates, que ... verisimiliter suborture timentur ... cum hac re supersedere ad evitanda scandala supradicta.
β.
cum hoc
nadto, ponadto;
insuper,
praeterea
AGZ XI p. 79 (a. 1433) : diffinivimus per sentenciam ... kmethoni ... tres marcas tamquam actori pro violencia sibi illata et cum hoc agrum Anthossius debet restituere ... kmethoni.
Ib. XIV p. 20 (a. 1440) : que marcae michi ... non sunt solute ... et cum hoc idem Angelus me mancipavit et inhonestavit.
Item
AKapSąd III
p. 36 (a.
1472)
;
ib.
p. 238
(a. 1480)
.
γ.
cum quo
dlaczego;
cur
PH XXXVII p. 390 (a. 1423) : Stanislaus dixit contra Petrum: 'ego sum melior'; ad que Petrus dixit: cum quo es me melior? Stanislaus dixit: 'eo quia habeo in terra'.
b.
α. cum collo aliquem dare, inducere,
cf.
β.
cum discontinuatione
bez dalszego ciągu; sine
continuatione
ArLit IV p. 51 (a. 1501) : magister Erasmus de Cracouia legit Aratum cum discontinuacione.
γ.
cum effectu
naprawdę, rzeczywiście; re vera
KodMp II p. 216 (a. 1309) : ut ... archiepiscopus sentencias suas minus prouide ... prolatas caucius reuocet cum effectu.
KodUJ I p. 3 (a. 1364) : si scolaris ... mandato rectoris non paruerit cum effectu rectorique suo fuerit rebellis etc.Ita saepissime.
N.
syn.
realiter (
AKapSąd III
p. 66, a.
1497
et saepius).
δ.
cum integritate
w całości; integer,
totus
AConst p. 99 (a. 1279) : fructus et proventus cum ... integritate percipiant.
DokSul p. 332 (a. 1282) : pena ... cum integritate solvi debeat.
ε.
cum licentia
za zezwoleniem władz; magistratus permissu
KodUJ I p. 80 (a. 1409) : nisi ad certum tempus absens cum licentia fuerit magister universitatis Cracoviensis, vel ipsum infirmitas vel senium excusaverit.
ζ.
cum mensura, ulna, pondere
sim. (etiam
cum centum) aliquid emere, vendere
na miarę, na łokcie, na wagę (na setki)
itp.
;
i. q. ad (per)
mensuram, ulnas etc.
BreslUB p. 67 (a. 1296) : advene octo diebus vendent humulum cum mensura ... exspiratis octo diebus ... aduene ... non vendent nisi per marcas.
Ib. p. 68 (a. 1296) : nullus hospes advena debet emere aliquod vellus singulariter, sed tantum cum centum.
Ztschr. LXX VI p. 49 (a. 1323) : pannum ... in ... foro cum ulna ... vendendo.
AGZ VI p. 159 (a. 1472) : uve passe et calamus aromaticus et ficus cum pondere aut sine pondere ... vendantur ... piper vero, cyminum et rysum ad minus cum uno lapide; res eciam mercimoniales partiendo non vendantur, sed cum twzynys et tachrisz vendi debebunt.Cf. item ib. infra et CorpJP II I p. 7 (a. 1506).
η.
cum omni bono
(to) bardzo dobrze;
optime (fiat)
PommUrk VI p. 420 (a. 1309) : si socii poterint hos discordes concordare, cum omni bono, sin autem, ad prefectum ostendentur.
θ.
(laneus) cum omni longitudine latitudineque
w całości; totus,
integer
KsgKaz p. 315 (a. 1394) : Mrozowa resignavit medium laneum ... Mathie Malij cum omni longitudine latitudineque iure hereditario in perpetum possidendum.
KsgPrzem I p. 96 (a. 1419) : Iaco bus resignavit medium laneum ... Ichnatoni cum omni longitudine et latitudine, prout solus possedit.
ι.
cum alicuius principio, initio
(e
Pol.
za czyimś początkiem)
cf.
infra
s.
v.
initium
et
principium :
StPPP VIII p. 145 (a. 1385) : rota: quod venientes super domum violenter, quod wlnus habent, hoc cum principio eius et wlnera habet (cf. supra Tomco ... ducit testes contra Woydilonem, quod prius dedit wlnera).
TPaw IV p. 180 (a. 1408) : quidcunque fecit Komosza Petrassio, hoc fecit cum inicio eius, quia prius sibi vulnus dedit.
κ.
cum tribus vicibus
trzy razy; ter
KsgGrWp II p. 113 (a. 1400) : Johannes citatus est cum tribus vicibus et nunquam comparuit.
4.
α.
ascribere aliquid cum aliqua re
do czegoś;
fere i. q. ad
aliquid
KsgCzer p. 50 (a. 1415) : si non persoluerit, tunc debet adiungere ad pecunias in registro descriptas et debet eas asscribere cum eisdem pecuniis.β. primum esse cum aliqua re mieć prawo pierwszeństwa do czegoś; primum esse eorum, qui ius ac potestatem alicuius rei habent
APozn II p. 153 (a. 1485) : Caspar ... primus fuit cum arresto super bona hereditaria ... institoris.γ. stare cum registro, responso zgadzać się na to co jest zapisane w rejestrze, co odpowiedziano; approbare, quod in registro scriptum est, quod responsum est
StPPP XI p. 211 (a. 1446) : Hannus interrogavit scabinos, utrum volunt stare circa registrum ipsorum et ipsi dixerunt: nos non recedimus a registro nostro, sed stamus cum eo (cf. ib. supraconsentimus in registrum nostrum).
KH IX p. 654 (a. 1487) : communitas illud consilium refutavit et stabat cum primo responso.