Ogólne
Pełne hasło
Więcej

ORNATUS-2

Gramatyka
  • Formyornatus, hornatus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -us
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I. concr. abstr.
    • 1. propr. decus,elegantia, ornamentum, splendor, pompa (praec. vestium)
    • 2. transl.
      • a. ornamentum, honor,decus, gloria, splendor.
      • b. + dicendi elegantia, exornatio,expolitio.
  • II. concr.
    • 1. apparatus, instrumentum, supellex.
      • a. tela, qua galea intus obducitur
      • b. operimentum, quod in equi dorso sellae substernitur
      • c. + ecclesiae sacer res ad cultum divinum perficiendum necessariae
    • 2. eccl. vestis,vestimentum. vestis liturgica, qua indutus sacerdos missam celebrat

Pełne hasło

ORNATUS s. HORNATUS, -us m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • NGl.
  • B.
  • A.
  • H.
[abl. sg. ornato:
ZabDziej III p. 169 (a. 1491) : quid siti constaret de ornato.
AGZ VII p. 191 (a. 1495) : pro ornato seu casula.
Ita saepius. Cf. Th. IX 2,1018,5. nom. pl. ornati:
ArHist V p. 212 (fere a. 1430) : aliqui ornati.
acc. pl. ornatos:
StPPP V p. XIX (a. 1420) : nullus clericus ... ornatos ... impignorare praesumat
AGZ IX p. 124 (a. 1481) : adlego tres ornatos.
Ita saepius, ornata:
DŁUG. LibBen I p. 97 : habent officium custodiendi ornata.
SSrSil I p. 338 (a. 1482) : ornata sua ... delegavit. abl. pl. ornatis : KodWp I p. 386 (a. 1268) : ecclesiam ... donavit... ornatis quinque. CodSil IX p. 247 (a. 1360) : cum omnibus ... ornatis. Ita saepius, generis n. RachJag p. 164 (a. 1393) : ad parandum ornatum missale viaticum.]
I. de concr. et abstr.
1. propr. ozdoba,wystrój, okazałość, ozdobność, przepych (zwł. stroju); decus,elegantia, ornamentum, splendor, pompa (praec. vestium).
N. glossam Pol.
RFil XXIV p. 61 (saec. XV in.) : o-u «sdobenim».
2. transl.
a. ozdoba, zaszczyt, chluba, chwała; ornamentum, honor,decus, gloria, splendor.
Additur gen. , v. gr.
patriae ( CodEp I 2, p. 184, a. 1458) , virtutum ( KodUJ I p. 1, a. 1364 et saepius).
b. dicendi sim. piękność,ozdobność, artyzm, wdzięk; elegantia, exornatio,expolitio.
II. de concr.
1. wyposażenie, urządzenie; apparatus, instrumentum, supellex.
Praec.
a. wyściółka hełmu; tela, qua galea intus obducitur
RachJag p. 167 (a. 1393) : pro «schlom» et «geynk» et pro o-u dicto «fassowane» ipsius.
b. czaprak na konia; operimentum, quod in equi dorso sellae substernitur
CracArt II p. 471 (a. 1548) : item o-us rubeus veluteus in equum, item o-us fulvus alias «szolthi» de medio atlassio.
c. ecclesiae et abs. : paramenty kościelne; res ad cultum divinum perficiendum necessariae
VAdAnt p. 55, v. 16 : res ecclesiasticas ... distribuit in quattuor partes: primam partem pro necessariis uel h-bus aecclesiae.
KodWp I p. 206 (a. 1244) : episcopus ... curam parochialem ... ad ecclesiam ... transtulit o-u et ceteris rebus utriusque ecclesie non mutatis.
Ita saepissime. Eodem sensu sacer :
InwKKr p. 1 : inventarium rerum ... in auro, argento ... pannis aureis, apparamentis et sacro o-u in thesauro ... contentis.
Per abundantiam apparatus ornamenti ( AKapSąd II p. 731, a. 1508). Cf. ORNAMENTUM I 2.
2. strój, ubiór, odzież, szata; vestis,vestimentum. Praec. eccl. strój kościelny, zwł. ornat; vestis liturgica, qua indutus sacerdos missam celebrat
KodMp II p. 285 (a. 1268) : ecclesiam ... donavit ... o-is ... de «postavecz».
CodSil IX p. 247 (a. 1360) : o-us sanctae Hedvigis cum omnibus aliis o-is ferialibus.
Ita saepissime.
Syn.
casula ( KodMp IV p. 299, a. 1435 et saepius).
Constr.
a. sq. gen. et
AAlex p. 544 (a. 1506) : o-us axamenti «blankithnij» cum auro.
Ita saepius.
b. sq. ad:
RachJag p. 186 (a. 1394) : pro o-u ad Sanguinem Christi.
Ita saepius.
c. sq. cum:
KodWp V p. 172 (a. 1410) : exhibuit vnum o-um ... cum argenteis clenodiis.
d. sq. ex:
KodUJ II p. 158 (a. 1454) : o-us ... ex purpura.
InwKKr p. 162 : o-us ex panno altembasso.
e. sq. pro:
RachJag p. 165 (a. 1393) : ad o-um leuem pro venacionibus.
f. sq. versus:
RachJag p. 201 (a. 1394) : pro I spula ... auri filati ad o-um versus Sanguinem Christi in Saxonia.
Distinguitur addito adi. , v. gr.
ferialis (cf. et saepius), missalis (cf. ), presbyterialis ( KodKWil p. 58, a. 1398), simplex ( AKapSąd III p. 109, a. 1506) , sollemnis ( ib. p. 184, a. 1515), viaticus ( RachJag p. 164, a. 1393 ; vialis ib. ); indicatur etiam color, v. gr. glaucus ( CodSil IX p. 247, a. 1360) , niger ( CatEpCr p. 105, saec. XIV in.) , rubeus (veluteus: CracArt II p. 471, a. 1548) .
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)