- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- A.
- H.
- N.
- O.
GLcerv p. 657 : officium, id est quod facimus vt debemus pro rerum, loco rum, personarum exigentia [(infra I A 1)]; secundo accipitur pro beneficio seu obsequio [(infra I A 2)]; tertio officium est functio, vt magistratus, inde officiales vocamus [(infra III A)];quarto officium est quod quisque debet praestare «vrząd, powinność»[(infra I A 2)].]
I.
A.
propr.
1.
obowiązek moralny, powinność;
debitum,
munus.
Definit (e Gregorio Trapezuntio)
CALLIM. Rhet. p. 137 : o-um quod quidem secundum etatem, scientiam et dignitatem persone circumstantiarumque aliarum congruentia est conveniens virtuti operatio.
Simili sensu per abundantiam
officii debitum (
SchlUrk
p. 438,
a. 1298
et saepins).
N.
naturale vitae
i. mors
(
StKapWł
p. 64, a.
1500
:
si ... naturali vitae fungerentur o-o).
Locut.
(curae et) officii alicuius est
(sq.
inf.
)
jest obowiązkiem;
ad aliquem pertinet;
item
interest (
LeubUrk
p. 48, a.
1213
:
cum episcopalis
intersit o-ii ad edificacionem Corporis Christi ... intendere).
2.
czynności wynikające z obowiązku, służba;
ministerium debitum, servitium.
Iuxta posita
munia (
Dogiel IV
p. 248,
a. 1526)
, onus (
AGZ IX
p. 237, a.
1507
et saepius),
servitium (ib.
).
N.
caelestis regis
kult religijny;
Dei cultus
MARTIN. OP. Chr. p. 201 : proni et humiliati coelestis regis famulentur o-o.
Praec.
α.
służebności feudalne; coloni iure feodali ad certa quaedam opera perficienda obligati munus atque
condicio
KodMp II p. 48 (a. 1232) : homines ... ob multiformes ... pressuras ... sub umbram protectionis ... ducis Lestconis ... conuolarunt, sese in o-um venatorum subicientes.
DokMp I p. 31 (a. 1322) : Cochanus debebit nobiscum equitare ad expeditionem ... o-um famulatus impendendo.Cf.
β.
współżycie małżeńskie; concubitus
(saec. XV).
Dicitur
maritale (
ZABOR. Coel. fol. A IIa).
3.
posłuszeństwo, podległość; oboedientia, subiectio
(saec. XV).
B.
meton.
1.
list (lub utwór komuś dedykowany);
litterae (vel liber ad aliquem
missus)
Inst. p. 100 : hoc ... o-um meum (i. libellum ) in eam accipias partem uelim, ut etc.
Tom. III p. 372 (a. 1515) : quod o-um ... jocunda et benivola mente a nobis acceptum (cf. supra p. 371: pergrato animo accepimus literas magnificencie vestre).Cf. Th. IX 2, 520,11 sqq.
2.
danina;
tributum
StPPP XII p. 433 (a. 1503) : omnis cera, quae datur ... ad o-um, debet cedere pro ecclesia.
Visit. p. 283 (a. 1511) : consulatus habet ... censum valvarum ... o-um «stawne», de quibus ... colliguntur annuatim LX marcae.
3.
magisterii
przedmiot składany przez rzemieślników cechowych dla uzyskania tytułu majstra, tzw.
sztuka cechowa; opus quo confecto opifex magistri artificum
gradum assequebatur
APozn II p. 381 (a. 1499) : quilibet sociorum magistrari volens imprimis o-um magisterii alias «stuka» coram magistris senioribus ... ostendat.
C.
Locut.
adv.
1.
abl.
officio
a.
z obowiązku;
muneris gratia;
simili sensu cum (ex) officio;
item ex (sub) officii debito (
SchlUrk
p. 438,
a. 1298
;
Lites II
p. 127,
a. 1389
et saepius), per sollicitudinem officii (
Sob. XII
p. 364,
a. 1203
et saepius).
b.
za pomocą (pośrednictwem); ope
ALBERT. p. 109 : o-o instrumenti armillarum .... depraehensum est Veneris deferentem ... ab ecliptica declinare.
COPERN. Rv p. 207 : fiat ... normarum o-o triangulum isosceles.
ArHist XI p. 180 (saec. XVI) : gratia humilitatis nostrae o-o in te copiosa descendat.
c.
z powodu, dzięki)propter, gratia
PrzMog p. 31 : fortune o-o me abiectum, nature... beneficio minus provectum.
2.
in officium
w celu; in finem
NIC. BŁ. Serm. I p. 124 : coniugium in lege naturae institutum est in o-um: crescite et multiplicamini (cf.Vlg. Gen. 1, 22 ).
JAC. PAR. Serm. fol. 22a : matrimonium est institutum ... in o-um prolis generandae.
II.
A.
propr.
1.
działalność, czynność, uczynek) actio, occupatio,
opus
a.
refertur ad homines.
Definitur adi. , v. gr.
laicale
(immundum:
ConcPol VI
p. 227, a.
1398)
; simili sensu saeculare (syn.
negotium:
ArPrawn I
p. 16, a.
fere 1400),
item
privatum (opp.
publicum:
StSyn III
p. 33
et saepius), vel
gen.
explic.
,
v.
gr. expeditionis
bellicae (
MIECH. Chr.
p. 56
et saepius), item
congratulationis (
Tom. IV
p. 316, a.
1518)
, correctionis (
AConst
p. 179, a.
1285)
, laudationis (
URSIN.
p.
73,9)
, necessitatis (
KsgHenr
p. 41,
saec. XIII),
cett.
N.
veritatis
świadectwo prawdy;
i.q.
testimonium
VSt p. 342 : Petrus ... miles peracto veritatis o-o ... quievit in suo sepulcro.
b.
refertur ad animi affectus vel virtutes,
v.
gr.
amicitiae (
Tom. XIV
p. 691,
a. 1532)
, amoris (
CodSil VI
p. 179,
a. 1327)
, humilitatis (
DŁUG. Op.
p. 205
)
, gratitudinis (
ArHist VI
p. 185,
a. 1469
; opp. ingrati animi:
DŁUG. Op.
p. 616
)
, misericordiae (
MARTIN. OP. Marg. fol. k IVa)
, morum (
PEREGR. fol. h Vb)
, providentiae (
KodMp IV
p. 356,
a. 1440)
, rectitudinis (
NIC.
BŁ. Serm. II
p. 342
)
, virtutis (
KomKadł
p. 390
)
cett.
2.
(właściwe) działanie, funkcja; actio debita, facultas
a.
refertur ad membra sensusve corporis, v.gr. linguae (
KADŁUB.
p. 153
et saepius; simili
sensu oris
*KodLit
p. 141, a.
1411
; vocis:
CodVit
p. 195, a.
1409
et saepius; item loquendi:
NIC. BŁ. Serm.
III
p. 222
;
; loquelae:
DŁUG. Hist. III p. 399
= VI 1,
p. 86
ed. nov.)
, manus (et pedis;
syn. usus:
DŁUG. Op.
p. 108
)
, oculorum ((
ib.
p. 156
;
;simili sensu organi visivi:
VITE
LO Persp.
p. 133
vel videndi:
DŁUG. Op.
p. 161
)
,
cf. Th.
IX 2,524,13 sqq.
b.
refertur ad res,
v.
gr. ad
stellam :
MARTIN. OP. Serm. p. 32 nlb ; ;: stella Bethleem differebat o-o, alie enim stelle create sunt, ut signent tempora, hec autem ad manifestandum natum regem Iudaeorum.Cf. Th. IX 2,523,48 sqq.
Praec.
α.
litterarum, scripturae
pismo;
scriptum
KodWp V p. 332 (a. 1422) : hominum memoria solo scripturarum et testium pascitur o-o.
CodSilXV p. 240 (a. 1443) : super hiis velit nobis ... o-o litterarum respondere.
Simili sensu
styli (
MonDipl
p. 47,
a. 1138-1144
et passim),calami (
ArLit. III
p. 107,
saec. XV
et saepius).
β.
epistolare
i. epistularum condendarum ars et facultas
URSIN. p. 7, 24 : quomodo epistolare o-um et eius genera consequi possimus.
γ.
rhet.
(refertur ad partes orationis)
CALLIM. Rhet. p. 133 : commiserationis o-um et tractatio superius demonstrata est.
δ.
gram.
et
phil.
Gramm. p. 202 (saec. XV) : licet res non possit (ed. posset) trahi de sua natura, trahitur tamen aliquando de suo o-o, quod patet in lapide, quia proprius motus lapidis est tendere deorsum et tamen aliquando fertur sursum; sic est persona quia ... potest ... trahi ab o-o tercie persone ad o-um prime vel secunde persone.Cf. Th. IX 524,51 sq.
BYSTRZ. AnalPr fol. a VIIIa : sex termini secundum vocem numeraliter distincti, non tamen sunt tot distincti secundum o-um.
STOB. Aret. fol. f Ilb : iustitiae legalis quatuor sunt o-a; primum est sanctas et rectas leges condere.
WROCŁ. Dial. fol. D IVb : est o-um copule denotare veram unionem predicati cum subiecto.
3.
zajęcie, zawód;
negotium, professio.
Syn.
labor (
AKapSąd II
p. 809, a.
1519).
Definitur
a.
gen.
subi.
,
v.
gr.
cerdonum (
BreslUB
p. 68,
a. 1296)
, mercatorum (in nundinis :
MARTIN.
OP. Serm.
p. 468
)
, stratoris (
id. Chr.
p. 299
),
etiam
assassini (
NIC. BŁ. Tract. fol. n IVa)
vel gen.
explic.
,
v.
gr.
cusionis monetae (
CorpJP III
p. 63, a.
1507)
, laboris circa exercitum (
Tom. III
p. 178,
a. 1514)
, mercaturae (
DokPrz
p. 64,
a. 1516)
, piscationis (
PommUrk II
p. 316,
a. 1275),
rationalitatis (
KomKadł
p. 385
),
etiam
orationis et
contemplationis (
DŁUG. Op.
p. 293
)
,
item
gen.
obi.
,
v.
gr.
molendini (
RFil XXV
p. 147,
a.1488),
navis
(i. gubernatio
AKapSąd I
I
I p. 50, a. 1479 : gerere o-um navis alias«sternykyem bycz»),
tabernae (i. propinatio PommUrk ·II p. 287, a. 1274) cett.
Praec. eccl. cf. infra VI 4.
b.
adi.
,
v.
gr. aquaticum, cantrifusorium, manuale, mechanicum, cf.
s.
v.
B.
meton.
1.
warsztat; officina
KodWp I p. 258 (a. 1251) : tendunt ... termini ... ad o-um paran dorum vitrorum.
Ztschr. VI p. 167 (a. 1323) : vendidimus ... advocatiam ... cum curia mactatoria ... stationibus sutorialibus, cum o-o sartoriali.Cf. Th. IX 2,522,39 sqq.
2.
budynek gospodarczy; officina, aedificium rebus
domesticis perficiendis aptum
*MPH I p. 340 (saec. XI) : monasterium cum universis eius o-iis ... ab ipsis fundamentis ... erigens.
BreslUB p. 42 (a. 1273) : cives edificent o-um, quo vasa de curribus ad alia loca trahuntur.
StPPP II p. 818 (a. 1477) : cum omnibus eiusdem domus ... fabricis, edificijs, o-ijs ... et pertinencijs uniuersis.
III.
A.
propr.
1.
urząd, funkcja,godność;
munus, dignitas,
honor.
Additur
dignitatis (
KodWp II
p. 26, a.
1290
et saepius), muneris (
DŁUG. Op.
p. 29
)
; simili sensu officii munus (
ib.
p. 64
)
.
Iuxta posita
dignitas (
Lites II
p. 237, a.
1412
et saepius), magistratus (ib.
), praelatura (
CodEp III
p. 406, a.
1492).
Definitur
a.
gen.
α.
subi.
,
v.
gr. abbatissae (
PommUrk IV
p. 425,
a. 1310)
, exsecutorum testamenti (
KodUJ II
p. 242,
a. 1465)
vel
obi.
, v.gr. castri (syn. castellanatus
*Dogiel I
p. 147,
a.
1540)
, ecclesiae (
MATTH. Dial.
fol. XCVIIa
)
, regni (
StPPP VII
p. 471,
a. 1492
; et curiae regiae
ib.III
p. 16
)
, rei publicae (
RHist I
p. 308,
a.
1548)
, silvarum et nemorum (alias «valdapht»:
Dogiel IV
p. 166,
a. 1466).
N.
salis (fodinae)
urząd dozorcy w żupie solnej;
salis fodinae custodis munus
KodMp III p. 11 (a. 1334) : salifodine o-um ... «hutmanstwo».
Item;
barkmistrzostwo;
magistri salis
fodinae munus
KodMp II p. 162 a.1285) : qui salis suppam sive o-um possident et exercent.
IusMet p. 103 (a. 1368) : o-um in zuppa nostra Bochnensi «barkmistrzostwo» ... nuncupatum (cf. KodMp III p. 215).
β.
explic.
, v.gr. cantoriatus (
ARect I
p. 748,
a. 1530)
, magistratus
montium (cf.
),
praefecturae (
ChrMP
p. 58
),
scabinatus (
KsgŁawKr
p. 162,
a. 1391)
, rectoratus (
KrMU
p. 54,
11, a. 1407)
, status sacerdotalis (
AKapSąd
III
p. 23,
a. 1466),
cett.
N.
vectionis vasorum
tzw. szrotowanie, tj.
prawo do utrzymywania wozów służących do transportu beczek piwa lub
winai pobierania
opłaty od ich wypożyczania;
ius habendi currus,
quibus cervisia vel vinum transportabatur nec non exigendi pecuniam pro
eisdem curribus
collocandis
*BreslUB p. 183 (a. 1352) : civitati Wratislaviensi damus ... o-um vectionis vasorum, quod vulgo «schrotampt» ([Germ.) ]dicitur;simili sensu vegeticum ( LiegnUB p. 22, a. 1311) .
b.
adi.
,
v.
gr. clericale (
AKapSąd III
p. 133,
a. 1509)
, episcopale (
Lites I
p. 392,
a. 1339)
, pontificale (
DŁUG.
Hist. I p. 348 =II
p. 111
ed. nov.),
sacerdotale (
StSyn III
p. 8
;
;simili sensu pastorale:
KodWp II
p. 36, a.
1290
et saepius), regale (
AAlex
p. 261,
a. 1503)
, scabinale (
KodMp IV
p. 49, a.
1395
et saepius), sigillare (
Tom. VI
p. 342,
a. 1523)
, terrestre (
IurMas II
p. 114,
a. 1505
et saepius), item curatum, exactorium, graniciale, iuratum, cf.
s.
v.
N.
locut.
causa officii
proces o przestępstwo urzędnicze;
quae ad crimen in
officio gerendo commissum pertinet
AKapSąd II p. 95 (a. 1434) : in causa o-ii contra Petrum plebanum.
StPPP VII p. 242 (a. 1544) : o-ii causae sunt istae, quae carent districtu, pro quibus regia maiestas extra palatinatus et districtus ex omnibus terris regni sui ... ad se passim citare et evocare potest.
Locut adv.
α.
ex (cum) officio
z urzędu, w sposób urzędowy;
publica
auctoritate.
Occ.
apponitur
subst.
AKapSąd III p. 121 (a. 1508) : testis ex o-o ... Albertus presbiter.
Simili sensu
in officio (
ArLit I
p. 15,
a. 1429
:
pincerna in o-o suo circa mensam comunem magistrorum
servire tenebitur)
, sub officio (
KodMp IV p. 197, a. 1422 : decet ... principum gesta ... sub o-o et testium annotatione perhennare), per officium (
KH XLI p. 567, a. 1376 : nos ... iurati ... recognoscimus per o-um quod etc.), pro officio (dignitatis: KodWp II p. 26, a. 1290), item officii nomine ( AKapSąd III p. 65, a. 1496), vel potestate ( IANIC. p. 278, epistula J.Górski a. 1538).
β.
privato officio
jako osoba prywatna; non publice (saec. XV).
2.
władza sądownicza, sąd; iustitiae administratio,
iudicium
DokSZKr p. 184 (a. 1429) : villa episcopo Cracoviensi adiudicata per o-um terrestre Cracoviense.
KodUJ I p. 177 (a. 1433) : procurator ... de fiendis in posterum expensis protestatur, vestro super hoc o-o humiliter implorato.
ARect I p. 347 (a. 1493) : Andreas ... proposuit contra Iohannem ... quomodo ipse eum traxit ... ad iudices non suos ... petens ... benignum o-um domini rectoris ... tanquam iudicis sui immediatj.
AKapSąd III p. 147 (a. 1510) : contra furem auxilium et o-um ... capitanei implorabat et exequucionem eiusdem o-ii tanquam de fure publico postulabat.
Additur
iudiciale (
ZabDziej I
p. 371, a.
1582)
, iuris (
StPPP VII
p. 240, a.
1544) .
Definitur adi. , v. gr. campestre
(cf.
supra II 79,16
sqq), castrense capitaneale (Cracoviense:
MatRef
p. 53, a.
1574)
, civile (
StPPP VI
p. 432,
a. 1531)
, proconsulare (
ZabDziej IV 1,
p. 106,
a. 1559)
, terrestre (cf.
), vel gen., v.gr.
succamerarii (
StPPP VI
p. 313, a.
1527)
, rectoratus (
ARect I
p. 832, a.
1537)
.
N.
α. officii instigator cf.
β. officium defensionis
cf.
sq.
Praec.
sąd biskupi;
episcopi iudicium
KodKKr I p. 185 (a. 1328) : quotidianam inter capitulum prelatos canonicos Cracouienses et o-um ac iudices nostros episcopi Cracouiensis questionem.
ArPrawn I p. 10 (a. fere 1400): dum presidebat iudicio et o-o.
B.
meton.
1.
urzędnik (lub kolegium urzędników); officialis (vel
officialium collegium).
Locut.
officium (succamerarii) (e)ducere cf.
supra III 889,17 sqq.
et 962,47 sqq.
2.
obszar podległy władzy (w prawie lennym); regio potestati alicuius iure feodali subiecta
*LhnUrk II p. 544 (a. 1515) : o-um ... ducatus nostri Oppavie, quem hactenus ... Emericus Czobor ... a nobis pro o-o tenuit ... Casimiro duci ... dandum duximus Wladislaus Hungariae rex.
*Tom. IV p. 18 (a. 1516) : deturbatis vojevodis provincias ... more Turcarum ad o-a et prefecturas partiatur Turcus.
Constr.
ad I
-III:
a.
sq.
circa:
AKap p. 134 (a. 1556) : in obeundis o-iis suis circa provisionem salutis.Cf. Th. IX 2,526,56 sq.
b.
sq.
erga.
c.
sq.
in
c.
abl.
Iuncturae verbales ad I
-III:
a. officium incumbit (alicui:
AKapSąd III p. 380, a. 1500 et saepius); spectat et pertinet (ad aliquem:DokMp I p. 365, a. 1410) , progreditur ( MIECH. Chr. p. 56 ).
b. officium administrare; agere
(peragere:
ArHist V
p. 210,
a. fere 1430
et saepius;
exigere:
DANT.
in
Tom. VII
p. 199,
a. 1525)
, arripere (
EBO
p. 110
)
, assumere (
KodMp IV
p. 505,
a. 1450
et saepius), atemptare (diligenter:
StPPP II
p. 465,
a. 1440)
, colere (
BreslUB
p. 68,
a. 1296)
, consequi (
DŁUG. Op.
p. 632
)
, custodire (
AAlex
p. 261,
a. 1503
et saepius), dirigere (ad utilitatem alicuius:
Tom. I
p. 204,
a. 1511
et saepius), exercere (
MARTIN. OP.
Chr.
p. 299
et saepius; item officii exercitium:
AKapSąd II
p. 686,
a. 1498)
, expedire (
JAC. PAR. Serm.
fol. 126a
)
, experiri (
MARTIN. OP.
Serm.
p. 468
nlb.
), explere (item (ad)implere:
VINC.
p. 266
et saepius; supplere:
KodMp IV
p. 304,
a. 1435
et saepius,
cf.
Th. IX 2,525,34), gerere (item
gestare:
Ztschr. LX
p. 168,
saec. XIV in.in)
, gubernare (
DŁUG. Hist. III p. 296 = V
p. 319
ed. nov.),
habere (ab aliquo:
Lites I
p. 182,
a. 1339)
, impendere (in aliquem:
AConst
p. 179,
a. 1285
; in aliqua re:
MARTIN. OP. Marg. fol. d Ib)
, intendere (alicui:
DŁUG. Op.
p. 45
;
; circa, in, erga
aliquem vel aliquid
id. Op.
p. 90
;
ib.
p. 208
;
id. Hist. III p. 23 = V
p. 34
ed. nov.),
; obire (subire),
occupare (
DŁUG. Hist. III p. 20 = III
p. 31
ed. nov.),
perficere, persolvere (
EBO
p. 10
)
, possidere (
KomKadł
p. 387
et saepius), praebere (
Tom. VIII
p. 250,
a. 1526)
praestare (saec . XVI)
providere (
Tom. III
p. 115,
a. 1514)
, regere (
PommUrk IV
p. 425,
a. 1310)
tenere (obtinere .
retinere; sustinere:
ArLit I
p. 80, a.
1521
et saepius,
cf.
Th. IX 2,525,22
sq.
); simili sensu
officio deferre (
AKapSąd III
p. 352,
a. 1531)
, incumbere (
DŁUG. Hist. III p. 280= V
p. 303
ed. nov.
et saepius), insistere (
KomKadł
p. 390
et saepius), praeesse (
CodSil(M) III
p. 46, a.
1223
et saepius), vacare (
AKapSąd III
p. 195,
a. 1518
et saepius), item officio fungi, uti; in officio
exsistere (
AKapSąd III
p. 65, a.
1495
et saepius; etiam
de officiis oneratum exsistere:
KodMp IV
p. 304,
1435)
, se de officio intromittere (
AKapSąd
I
p. 93, a.
1434).
Opp.
officio deesse, renuntiare;
simili sensu ab officio cadere (
VITELO Persp.
p. 133
).
c. officium alicui committere,
conferre, dare;
simili sensu concedere (
KodWp III
p. 3,
a. 1350)
, indicere (
RHist LVII
p. 92, a.
1419
et saepius), iniungere (
AKapSąd III
p. 41,
a. 1473
et saepius,
cf.
Th. IX 2,525,76); simili sensu aliquem in officium assumere (
DŁUG. Hist. III p.
28 = V
p. 40
ed. nov.),
collocare (
Tom. VI
p. 207,
a. 1523)
, eligere (
KsgŁawKr
p. 162,
a. 1391)
; ad officium deputare (
AKapSądII
p. 190,
a. 1517)
; item officio instituere ((
ChrMP
p. 58
;
KomKadł
p. 326
),
; in officio habere (
Tom. VI
p. 304,
a. 1523).
Opp.
ab officio amovere (
MARTIN. OP.
Chr.
p. 422
),
deicere (
ib.
p. 165
),
deponere (
StSyn III
p. 8
)
, suspendere (
AKapSąd
III
p. 365,
a. 1467
et saepius; item de officio suspensio
ib. II
p. 16,
a. 1415)
.
IV.
1.
uprzejmość, przysługa, pomoc; meritum,, beneficium, abs.
Iuxta posita
cura (
DŁUG. Op.
p. 447
)
, studium (
id. Hist. I p. 92 = I
p. 151
ed. nov.).
Dicitur
benignum (
Tom. I
p. 201,
a. 1511
; et nobile:
KodUJ IV
p. 164, a.
1536)
.
Opp.
pessimum et detestabile officii genus (
DŁUG.
Hist. III p. 236 = V
p. 256
ed. nov.).
Additur
gen.
(benevolentiae et) hospitalitatis (
ChrPP
p. 436
;
Tom. X
p. 424, a.
1528)
;, coronationis (et
affinitatis:
DŁUG.
Hist. I p. 171 = I
p. 236
ed. nov.),
sepulturae (
ib. III
p. 133
= V p. 150 ed.
nov.).
N.
ultimum
et
abs.
:
pogrzeb;
funus.
Occ.
α.
zasługa;
meritum
DŁUG. Op. p. 21 : ob quae o-a singularis Stanislao episcopo ... exhibebatur honos.
β.
korzyść, zysk;
commodum, lucrum
AGZ III p. 31 (a. 1362) : taliter ordinando pro eadem civitate et o-o lanificum ... ac utilitate comuni.
Ib. infra ne ... lanifices inferiorum pannorum valoris ... orbentur o-o, qui hactenus ex eo consueverunt cum utilitate comodum reportare.
DŁUG. Hist. V p. 76 : eam pacem ... in dolo conditam plus periculi quam o-ii propediem excituram esse.
2.
publiczny dowód czci, oddawanie honorów;
actus honorandi, observantia,
reverentia.
Additur
gen.
humanitatis (
EBO
p. 11
et saepius),
honestatis (
RHer VI
p. 84, a.
1569)
,
salutationis
(glossa
Pol.
RFil XXIII p. 279, saec. XV med. : peracto mutue salutationis o-o «vczinywszy spolnego poszdrowyenya vrząd»).
Iuncturae verbales notabiliores
officium alicui deferre
(
Tom. X
p. 424, a.
1528
; efferre:
DŁUG.
Hist. I p. 92 = I
p. 151
ed. nov.),
habere (
Tom. II
p. 122, a.
1512)
; item in aliquem depromere (
DŁUG. Hist. IV
p. 250
)
; simili sensu aliquem officio colere (
ib. II p. 75= III
p. 89
ed. nov.
et saepius), frequentare (
ib. I p. 228 = I
p. 295
ed. nov.),
prosequi (
ib. p. 542 =II
p. 313
ed. nov.),
tractare (benigne:
EBO
p. 11
)
.
V.
eccl.
1.
oficjum brewiarzowe,tj. dostosowane do kalendarza
kościelnego codzienne modlitwy obowiązujące duchownych; orationes singulis diebus a clericis secundum festa calendarii eccl. recitandae
StSyn III p. 22 : quicunque ... matutinali o-o festi eiusdem in ecclesia ... interfuerint.
Ib. infra qui prime, tercie, sexte, none et completorii o-iis interfuerint.
ConcPol VI p. 250 (a. 1398) : processiones fiendae sint cum cantu, o-o sive antiphona de Sancta Cruce.
DokKKr I p. 301 (a. 1405) : o-um ... ordinarium occurrens pro tempore ... rector ecclesiae impendit.
Definitur
a.
apposito nomine festi
InwKKr p. 112 : pro o-o coena Domini.
b.
sq.
gen.
,
cf.
et
DŁUG. Hist. I p. 397(= II p. 162 ed. nov.): Urbanus secundus ... statuit, ut hore Beatae Mariae Virginis quotidie, o-um vero sabbati die solenniter implerentur.
InwKKr p. 162 : cantionale ... pro o-o Beatae Virginis solemniter decantando.Occ. godzinki; horae quae vocantur BVMariae
GALL p. 95,7 : Bolezlaus o-um fieri sanctae Marie constituit, quod postea usu pro devotione retinuit.
Dicitur
horarum privatarum (
*SSrSil XVII
p. 52,
a. 1506).
c.
sq.
de, v.
gr. de Sancta Cruce (cf.
supra 21 et
InwKKr
p. 122
)
, de Assumptione BVMariae (
KodPol II
p. 572, a.
1488)
, de s. Petro (
DokMp II
p. 222, a.
1436).
Distinguitur
matutinale
(cf.
), nocturnum et diurnum (
KodMp IV
p. 304,
a. 1435)
, vespertinum (
ArHist
III
p. 374,
a. 1415).
Iuncturae verbales notabiliores
officium decantare (cf.
),
expedire (per
cantum:
DŁUG. Op.
p. 258
)
, fundere (
ib.
p. 194
),
implere (cf.
),
psallere (
DŁUG.
LibBen I
p. 263
)
, solvere (
id. Hist. V
p. 287
).
N.
locut.
sub duplici officio celebrare
festum
(cf.
).
Opp.
sub simplici (semiduplici) officio colere (sanctum:
ConcPol VIII
p. 126,
a. 1415)
.
2.
missae
sprawowanie mszy św.
;
i. q. celebratio
(
KodKKr I
p. 132, a.
1292
et passim;
cf.
supra 368,35 et
Th.
V111,1137,27 sqq.); simili sensu
altaris (
CodEp I 2,
p. 268, a.
1472
et saepius),
divinum (
GALL
p. 133, 17
et saepius),
mysticum
(
BIEM
p. 120
;
; mysterii :
MATTH. Dial. fol. XCVIb)
, salutare (
DŁUG. Op.
p. 260
),
item
abs.
PEREGR. fol. c VIb : currunt domum ... de ecclesia o-o non conpleto.
KodTyn p. 366 (a. 1453) : pro vobis fiat o-um, quod pro fratribus nostris ... fieri consuevit.
DŁUG. Op. p. 260 : pro illorum incolumitate ... administrare o-a.
Iuncturae verbales notabiliores
a.
de sacerdotibus
officium administrare (cf.
),
celebrare (
KodWp I
p. 34, a.
1187-1193
et saepius), consummare (
PommUrk VI
p. 189, a.
1323)
, com(ex-)plere
cf.
et
CodEp I 1,
p. 97,
a. 1438)
, exercitare et exercere (
PommUrk VI
p. 51, a.
1321)
, exsolvere (
AKapSąd III
p. 329,
a. 1533)
, impendere (parochianis:
KodWp II
p. 265, a.
1309)
, offerre (
MATTH. Dial. fol. XCVIIa)
, (per)agere (
StCrac
p. 5, a.
1328)
, perficere (
AKapSąd III
p. 380, a.
1500),
item in divinis officiis deservire (
ib.
p. 132, a.
1509),
missam sollemni
officio celebrare (
DŁUG. Hist. IV
p. 16
).
b.
de fidelibus (divinum) officium audire (
GALL
p. 133, 17
et saepius; ab aliquo sacerdote:
KodWp III
p. 147, a.
1360)
, frequentare (
PommUrk VII
p. 285, a.
1329)
; simili sensu officio adesse (
DŁUG. Op.
p. 73
)
, interesse (
ArPrawn V
p. 460,
saec. XV ex.)
, se immiscere (
BiblMuz I 1,
p. 181,
a. 1349),
item divinis officiis vacare ((
CantMae I nr. 25,
v.5b
;
AKapSąd III
p. 195, a.
1518).
;
3.
obrzęd kościelny;
Ecclesiae ritus sollemnis
DŁUG. Hist. V p. 155 : coactus est cardinalis o-um desponsationis ... conficere.
LIBAN Acc. fol. F Ib : plerique ... charissimis o-a veniarum fieri voluerunt.
Ib. fol. F IIa : ab Ecclesia instituta placationis o-a.
4.
obowiązek duszpasterski;
refertur ad varia sacerdotum
munera,
v.
gr. catechisandi et exorcisandi (
MARTIN. OP. Marg. fol. b IIb)
, dispensationis (
VSt
p. 335
)
, praedicationis (
VINC.
p. 266
)
, visitationis (
DŁUG. LibBen I
p. 567
et saepius).
5.
beneficjum kościelne, tj. urząd
kościelny wraz z jego
uposażeniem; munus ecclesiasticum eique
competentium bonorum
redituumque usus
AnnCrac p. 190 (saec. XV med.med) : dando ipsum altare in o-um manuale Nicolao ... notario.
KodUJ II p. 140 (a. 1454) : o-um praedicationis nec dum certum directorem seu praedicatorem nec etiam ... certos ... habeat proventus.
KsgDoch p. 55 : altare in ecclesia S. Mariae ... seu o-um tituli s. Stanislai sub turri horologii, cuius possessor ... dominus Craws.Cf. BENEFICIUM supra I 1079,34 sqq.