- Th.
- Bl.
- S.
- NGl.
- L.
- F.
- Bl.
- NGl.
- L.
- A.
I.
1.
propr. miarkować,
poskramiać, hamować,powściągać,
ograniczać, ukrócać, zmniejszać;
temperare, coercere, restingere,
minuere, modum iustum
alicui rei
imponere.
Praec.
controversiam, litem
rozstrzygać, łagodzić;
componere, dirimere
AGZ III p. 192 (a. 1426) : examinantes huiusmodi controversiam ... tali medio salubri ... eam m-vimus ac per hanc nostram sentenciam diffinitivam diffinivimus.
CRIC. p. 295 : qui iuris consulti sunt, lites m-entur.
Constr.
a.
sq.
dat.
personae.
b.
sq.
acc.
rei vel personae.
c.
sq.
abl.
instr.
d.
sq.
ad:
KodWp V p. 568 (a. 1436) : quem censum ... ad duas marcas ... m-amus.
ArHist VI p. 52 (a. 1477) : preposituram de novo ad huiusmodi taxam taxaverunt et m-verunt.Ita saepius. e. sq. in c. acc.
CorpJP III p. 236 (a. 1512) : casus rempublicam turbantes ... prudens regum ... consilium vel m-ri in melius vel e medio tollere consuevit.f. sq. in c. abl. g. sq. iuxta :
Lites II p. 438 (a. 1409) : ut iuxta inscriptiones ... foederi iniurias ipsas aequitatis temperamento m-rentur.
KodUJ III p. 41 (a. 1474) : executores dampnum m-re iuxta exigentiam dampni ... tenebuntur.Ita saepius. h. sq. per i. sq. ut :
Visit. p. 289 (a. 1511) : dant ... III fertones ... m-bit itaque reverendissimus dominus, ut fertonem tantummodo dent.
ArLit I p. 76 (a. 1521) : sic sermonem m-etur, ut tria quartalia horae non excedat.
2.
varia et singularia
a.
naprawiać, poprawiać;
corrigere, reparare
VITELO Persp. p. 129 : in quo scripto si quid incultum inueneris, perspicaciori ingenio m-eris.
*StPPP IV p. 178 (a. 1420) : que correxeris, m-ueris, declaraueris, reformaueris ... que forsan de nouo statueris.
b.
stosować się do czegoś; se
conformare
*SammlUB p. 210 (a. 1333) : se ... tam canonicis quam civibus obtemperare et m-re tenebitur in omnibus.
c.
zwalniać?
liberare?
APoznII p. 22 (a. 1472) : stagni possessores ... a tribus marcis ... census ... absolvimus imperpetuum et m-amus per presentes.
d.
gram.
t. t.
(pass. ) otrzymywać
akcent tzw. moderatus; accentum
moderatum (cf.
s.
v. 112)
habere
LIBAN. Acc. fol. B Va : omnis dictio monosyllaba aut ponitur in fine sententię incompletę, scilicet in subdistinctione: sic m-atur; aut ponitur in fine sententiae completę, scilicet in distinctione perfecta; sic acuitur.
e.
szacować; aestimare
AKap Sąd III p. 117 (a. 1507) : plebanum ... compelli ad restitutionem summe XII sexagenarum ad minus m-ndo.Cf. MODERATIO I 2 a.
II.
1.
rządzić, kierować;
gubernare, dirigere.
N.
constr.
a.
sq.
abl.
b.
sq.
ad :
DŁUG. Hist. I p. 240 (= I p. 309 ed.nov.) : grave ... proceribus videbatur pondus sui regiminis, acta sua ad nutum femineurn m-ntis.c. sq. sub :
DANT. p. 74, v. 3 : ordine certo ... videmus omnia sub ista m-ri lege modoque.d. sq. ut ( saec. XVI).
2.
ustalić, ustanowić;
statuere, instituere, constituere.