- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- L.
- A.
- N.
AGZ XV p. 235 (a. 1486) : si ... iniuriam inferietis prout intulistis.]
I.
propr.
A.
1.
wnosić, przynosić, wwozić; intro ferre,
afferre, invehere.
Praec.
signa, arma, bellum
sim.
(alicui, in aliquem)
nacierać na kogoś zbrojnie, napadać, atakować, wszczynać walkę;
cum aliquo confligere, congredi, bellum (pugnam
sim.) inire.
2.
wpędzać, wrzucać, wkładać; impellere, inicere, immittere, imponere.
Occ.
flammam, ignem
sim.
podkładać;
supponere.
3.
dorzucać, dokładać;
adicere,
addere.
4.
(sepulcro) złożyć, pochować (w grobie);
condere, humare (saec. XV).
5.
wbijać, przybijać; infigere, inserere
(v.
gr. ensem in portam
sim.).
6.
occ.
(vestem)
zarzucać; inicere,
induere
KADŁUB. p. 59 : amictum ... illius humeris i-ns ... inquit etc.
B.
1.
res
a.
przywozić, sprowadzać, dostarczać;
adducere, advehere,
apportare.
Praec.
frumentum (faenum) in horreum
sim.
zwozić (zboże, siano);
conducere
DŁUG. Op. p. 158 : incola, dum horreis i-et annonas etc.
StPPP III p. 20 : non i-unt decimam ex agris suis in horrea clericorum.Ita saepius saec. XV- XVI.
b.
wpłacać, składać, oddawać (daninę, podatek); conferre (tributa), pendere (vectigalia)
sim.
c.
wciągać, wpisywać do ksiąg; in
commentarios referre, referri curare
StPPP II p. 683 (a. 1463) : vadium per te vallandum in librum castri Cracouiensis inscribere ... et i-re mandes.
Item
privilegio :
DokPł p. 43 (a. 1310) : insuper volumus et privilegio firmiter i-imus, quod etc.
2.
(homines) wprowadzać w sprawowanie godności; ad
honorem gerendum instituere
(saec. XV).
C.
pedem, gressum
sim.:
skierować kroki, wkroczyć, wejść, rzucić się; ingredi, inire, se conferre.
Simili sensu
refl.
et mediopass. (saepe).
D.
1.
verbera, plagas
sim.
alicui
chłostać kogoś;
inicere, infligere alicui,
verberare aliquem.
N.
α. maxillam sim. (
syn. percutere:
TPaw IV
p. 605,
a. 1395
;
StPPP VIII
p. 694,
a. 1399
et saepius; additur
ad faciem:
ib. VII
p. 51, a.
1497).
β.
vulnus
sim.:
ranić kogoś, zadać cios;
i. q. infligere, vulnerare aliquem (
syn.
dare :
KodWp III
p. 91,
a. 1357
et saepius; additur
in manu :
StPPP VIII
p. 917,
a. 1400
; glossa
Pol.
:
ib. II p. 746, a. 1468 : i-isti sibi alias «zadalessy» tria wlnera cruenta ... cum eisdem adiutoribus tuis).
γ.
osculum
i. q. dare
VHedv p. 521 : b. Hedvigis ibi ([sc. in panno)] ... oscula forcius i-lit.
2.
manum, vim
sim.
alicui
zadać gwałt;
i. q. facere
ArHist V p. 134 (a. 1456) : lunaticus ... sibi vim i-rt.
DŁUG. Op. p. 56 : rex ... quasi manus episcopo i-turus ... ultionem spirare coepit.
AKapSąd III p. 72 (a. 1499) : vim in bonis Orzechowo i-isse.Ita saepius saec. XV-XVI. Simili sensu violentiam ( KodMp II p. 220, a. 1310 ; Lites I p. 127, a. 1321 et passim; syn. facere : ŹrWaw I p. 87, a. 1488 ; glossa Pol.
StPPP VI p. 228, a. 1523 : violentiam sibi Barbarae i-sset alias «zadalby yei vssylszthwo»)item dedecus, stuprum sim.
Constr.
ad A-D: quaeritur quo (ubi)?
a.
sq.
dat.
b.
sq.
ad.
c.
sq.
in
c.
acc.
d.
sq.
in
c.
abl.
Quaeritur
unde?
sq.
ex.
II.
transl.
A.
1.
przenieść, oddać, przekazać, przelać; tradere,
concedere, assignare, dare
BreslUB p. 5 (a. 1226) : abbas dictam ecclesiam manibus nostris i-lit cum omni iure.
Ztschr. XV p. 166 (a. 1291) : idem ius patronatus libere i-lit et dedit in potestatem monasterii.
DŁUG. Hist. III p. 162 : qui dux ad id magis idoneus aptusque esset ... cui principatus ... deberet ultro i-ri.Ita saepius.
Item de pecunia
DŁUG. Op. p. 244 : in signum ... amplissimae dotis meae paternae, quam huc (i. in Poloniam ) i-li.
AKapSąd III p. 154 (a. 1511) : in bona propria Kochanye easdem XXX sexagenas i-isse.Ita saepius.
Constr.
sq.
in c.
acc.
vel
adv.
loci.
2.
obracać na jakiś cel;
convertere
PommUrk II p. 435 (a. 1280) : assignamus dilectae sorori nostre ... duas sagenas in restaurum sagenarum predictarum ad vsus proprios i-ndas.
Ib. p. 439 (a. 1280) : nolentes ipsos in praemissa libertate ... incidendi, deducendi et propriis vsibus i-ndi ligna ab vllo penitus impediri.
3.
refl. wtrącać
się; se ingerere
WiadPol p. 235 (a. 1594) : hanc eius praeclaram in me animi voluntatem venerari malui, quam importunum me grauissimis eius negotijs i-re.
B.
1.
sprowadzać, powodować, ściągać, przynosić,
wyrządzać;
excitare, infligere, efficere,
facere.
Praec.
in malam partem v. gr.
α.
adversitates alicui
(
DŁUG. Hist. IV
p. 669
)
, damnum, dispendium
sim.
alicui
(saepissime item
in aliquo loco
vel
in aliqua re :
AKapSąd II p. 258, a. 1468 : nec dampna in dicta hereditate ... i-ant neque faciant.
DŁUG. LibBen I p. 537 : ne damna in frumentis ... i-antur;etiam contra aliquem
* Dogiel I p. 93, a. 1498 : damna contra maiestatem suam ... i-ta),impedimentum ( PommUrk VII p. 311, a. 1329 ; KodWp IV p. 203, a. 1423 et saepius); molestiam, dolorem, terrorem sim.; opprobrium ( ChrMP p. 484 et saepius), periculum ( PP III p. 24, a. 1431) , praeiudicium, gravamen sim. ( KodMp IV p. 8, a. 1386 ; KodWp V p. 66, a. 1404 et saepius).
β.
contumeliam (
JAC.
PAR.
Serm.
fol. 68a
) , diffidationem (syn. diffidere:
StPPP II
p. 955,
a. 1505)
, increpationem (
MARTIN. OP.
Serm.
p. 100
nlb.
), ludibrium (fidei:
DŁUG. Hist. II p. 67 = III
p. 80
ed. nov.
et saepius), turpiloquium (
VL
p. 34,
saec. XIV
med.
et saepius), vituperium sim. (
KsgCzer
p. 61,
a. 1415
et saepius.
N.
militiae alicuius
naganić czyjeś szlachectwo; aliquem nobilem
esse negare
RHer III
p. 14, a.
1419
; simili sensu
ignobilitatem
ib. III
p. 90, a.
1570
; infamiam :
MazZHerb
p. 2, a.
1432
; glossa
Pol.
AGZ XV p. 13, a. 1457 : nobilis Albertus ... Allexandro i-lit vituperationem alias «prziganyl» dicens, quod Allexander non fieret nobilis, sed rusticus),
verba contumeliosa, criminosa sim. (UrkBBr p. 201, a. 1286 ; ArPrawn I p. 19, a. circa 1400 et saepius; syn. irrogare :
AKapSąd III p. 53, a. 1485 ; infligere:StPPP VII p. 523, a. 1488).
γ.
morbum (
MARTIN. OP.
Marg. fol. f IIIb)
, mortem, necem, perniciem
sim. (
MPH II
p. 35,
Ebbo
;
MARTIN.
OP. Serm.
p. 394
nlb.
;
id. Chr.
p. 45
;et saepius; simili sensu
ultima, extrema alicui (rei)
SSrSil IX p. 118, a. 1465 : qui processus ultima i-ssent huic heresi;
DŁUG. Hist. V p. 384 : ne vi captis i-rent victores extrema).
δ.
exsilium sibi
i. q. in exsilium
ire
DŁUG. Op. p. 86 : exilium sibimet rex ... coactus est i-re).Rarius in bonam (vel neutram) partem (c. notione praestandi, agendi, faciendi, ferendi) v. gr. beneficium ( StSyn III p. 39 ) , consolationem ( MARTIN. OP. Serm. p. 233 nlb. et saepius), decorem ( VITELO Persp. p. 176 ) , fidelitatem ( PommUrk IV p. 223, a. 1306) , gratias sim. ( Ztschr. XXVII p. 336, a. 1354) , iuramentum ( Ztschr. VIII p. 55, a. 1221) , opem ( DŁUG. Hist. I p. 96 = I p. 156 ed. nov.) , servitium ( KodWp II p. 10, a. 1288 ; syn. ostendere: PommUrk III p. 338, a. 1298) , subsidium ( KodWp II p. 473, a. 1335) .
2.
narzucać coś;
ingerere
MARTIN. OP. Marg. fol. n IVa : prescientia Dei nullam necessitatem i-rt libero arbitrio.
Ib. fol. k VIb : predestinatio diuina nullam nature i-rt necessitatem.
3.
iur.
t. t.
a.
causam, litem
sim.:
wnosić do sądu, wszczynać sprawę sądową;
causam iudicibus diiudicandam tradere, litem
intendere
KodMp I p. 13 (a. 1212) : filius Nyegoslai i-lit causam in nostre serenitatis consistorium, que uertebatur inter ... Nyegoslaum et fratres de Andrzeiow.
KodWp III p. 753 (a. 1282) : promittimus ... occasione dicte donationis facte ... litem aliquam vel controversiam non facere vel i-re.
Ib. II p. 15 (a. 1288) : dictam pecuniam protestor me ... recepisse promittens ... litem vel controversiam ... domino Thyloni ... de dicto molendino ... ullo tempore non i-re.
b.
sententiam
sim.:
wydać wyrok; dicere,
ferre.
c.
poenam alicui
ukarać kogoś;
imponere.
Simili sensu
supplicium (
Tom. X
p. 309,
a. 1528).
d.
przypisywać, zrzucać coś na kogoś; intendere
(crimen, culpam sim.).
C.
1.
a.
wzmiankować, przytaczać, wymieniać, opowiadać, mówić, donosić o
czymś; referre, narrare, nominare, nuntiare (alicui
aliquid, item auribus alicuius:
CIOŁ. Lib. II
p. 175
).
Additur abl. instr.
paucis verbis (
DECIUS p. XIII).
N.
mentionem de aliqua re (
CALLIM. Hist.
p. 24, 8
:
non prius de
liberorum successione quicquam diceretur, quam ... eius rei mentio i-ta foret;
Tom. I p. 87, a. 1510 : articuli, de quibus mentionem i-listis),
sermonem (
KsgHenr p. 180 : abbas benigne me alloquens de ... hereditate ... sermonem i-lit).
N. in
parenthesi
ut infertur
jak się mówi, jak twierdzą itp.
; ut dicitur, ut fertur
sim. (saepe).
Occ.
wtrącić coś;
inserere
AKapSąd III p. 341 (a. 1522) : quando sermonisat, turpia verba i-rt infra sermonem.Etiam in scriptis
GŁOG. Alex. I fol. B IIb : scribere ... quarto significat i-re.
2.
sądzić, mniemać, uważać, wnosić (coś z czegoś), wnioskować; aestimare, conicere, colligere.
Praec.
log.
a.
wnosić, wyprowadzać (jako wniosek), wnioskować, (pass.) wynikać;
concludere, colligere, (pass.) sequi, effici
WROCŁ. Epit. fol. e VIb : ex hys i-rt Philosophus, quod eterna ... non dicuntur proprie esse in tempore.
BYSTRZ. AnalPr fol. m IVb : ex falsitate illius conclusionis potest i-ri falsitas alterius premisse, ex cuius falsitate potest i-ri veritas propositionis sibi contradictorie.Ita saepe.
Praec.
conclusionem:
AEG. Th. fol. A Ib : ex his tunc i-rtur conclusio, quod etc.
GŁOG. Don. fol. B Va : si ... maior et minor sunt vere, etiam conclusio ex eis i-ta est vera.Ita saepius. Simili sensu corollarium ( Gramm. p. 193, saec. XV ; BYSTRZ. AnalPr fol. 1 Vb et saepius).
N.
de
syllogismo inferente:
BYSTRZ. Elench. fol. r VIIa : alio modo accipitur modus generaliter, prout est debita dispositio premissarum probantium conclusionem contradictoriam positioni respondenti et sic modus est conditio conueniens syllogismo i-nti et probanti simul.
Eodem sensu abs.
(obi. non nominato)
BYSTRZ. AnalPost fol. i Ib : demonstratio vniuersalis ... non est euidentior in i-ndo demonstratione particulari ... correspondenti in i-ndo.
Id. AnalPr fol. 1 IVb: antecedens est verum de illo, quod est causa in essendo et in i-ndo simul, sed non de illo, quod est causa in i-ndo tantum.
b.
pociągać za sobą, dawać we wniosku, przynosić jako wniosek; conclusionem efficere, ferre, implicare
BYSTRZ. ParvLog fol. V IIIa : omnis consequentia bona fit necessaria, id est necessario i-rt consequens.
Id. AnalPr fol. 1 IIIa: eedem premisse i-rent vnam aliam conclusionem euidenter, ad quam sequitur prima conclusio.
WROCŁ. Dial. fol. I IVa : antecedens est propositio, que i-rt ex-se consequens mediante nota illationis, vt: homo est generabilis, ergo homo est corruptibilis.
GŁOG. Hisp. fol. XXVIIb : non quelibet determinata suppositio potest i-re aliam suppositionem determinatam.
Constr. ad
1—2:
a.
sq.
acc.
c.
inf.
Lites II p. 300 (a. 1413) : pro parte ... regis ... articulatim et ... sufficientissime probatum et i-tum est specialiter de dicto castro ... ipsum esse et consistere infra limites patrimonii ... regis ([cf. etiam ib. infra)].
SSrSil VIII p. 125 (a. 1462) : sicut tu arguis ex nativitate tua fidem tuam habendam esse, sic et nos non minus fidem nostram i-imus esse conservandam.
Tom. I p. 218 (a. 1511) : dices sive i-es maiestatem regiam post conventum Vratislaviensem ... in terras Prussie venire voluisse.
Ib. II p. 116 (a. 1512) : consiliarii ... i-ntes se esse gravatos in sustinenda tota defensione.Ita saepius. Cf. Th. VII 1,1382,16,60,80.
b.
sq.
oratione indirecta
*Tom. XII p. 338 (a. 1530) : nos rursus i-limus, num non posset aliquod concedi ab illis ... regi ... aliud ex his, quae supra diximus.Cf. Th. VII 1,1382,37.
c.
sq.
enunt.
obi.
c.
quod :
MATTH. Prax. p. 97 : si dicitur, quod sancti doctores tendebant ad puritatem ... tunc videtur posse i-ri vel timeri, quod isti ad impuritatem ... tendant.
Id. Rat. p. 5 : quid rationabilius, praesuppositis communibus principiis ... quam i-re et concludere quod Deus ipse esset ille, qui etc.
WŁODK. ScrSel I p. 154 : ex quo i-rtur, quod fratres hospitalis esse sine hospitali est contra naturam huius ordinis.
d.
sq.
ab ... ad :
CALLIM. Rhet. p. 59 : a relatione argumentum est ex contrariis, cum relativa ratione ab altero ad alterum i-rtur.
e.
sq.
de.
f.
sq.
ex
(supra et saepe in textibus
phil.
).
III.
ponieść; subire,
pati
MARTIN. OP. Chr. p. 416 : Saraceni ... nullatenus ... audebant bello generali cum Christianis aggredi, sed per quasdam alias astutias multa ab eis incommoda i-bant Christiani.
StPPP VI p. 384 (a. 1530) : querebantur pro iniuriis et gravaminibus, quibus per ipsum abbatem et suos officiales se affectos et gravatos esse dicebant ... quia cogerentur ad obeundos labores et onera i-nda.
DŁUG. Hist. II p. 35 (= III p. 135 ed. nov.): Prutheni ... misericordiam precabantur ... satis se penarum pro temeritate eorum i-isse.