- Th. (rec.),
- Dc.
- L.
- K.
I.
de hominibus
(subst.
et
adi.
)
1.
niewolny,
niewolnik; qui non liber est,
servus
ArPrawn IV p. 487 (a. 1420) : in lege ... continetur, quod servi et i-i et ancille non possunt nec valent de manibus dominorum liberari, nisi per eosdem fuerint manu missi et libertati restituti.
CodVit p. 607 (a. 1423) : Christiani ... si alicubi comperti fuerint i-i, extunc possessores ipsorum pene gravissime volumus subiacere.
CodEp II p. 403 (a. 1439) : nunquam enim alicuius i-i fuimus nec ipse magnus ducatus noster unquam alicui, sicut memoria hominum capere potest, fuit subiectus.
ConcPol X p. 454 (a. 1446) : ut ... nullus Iudeus ... famulam Christianam ... teneat ... ne filii liberi famulentur ancille, cum mors Christi Christianos liberos, illos autem Iudaeos i-os effecit.Glossa Pol.
RFil XXIV p. 354 (a. 1446) : i-er «newlny».
2.
człowiek o ograniczonej wolności osobistej;
qui suae potestatis non est
a.
z tytułu użytkowania ziemi, tzw.
przypisaniec;
ratione colonatus
CodVit p. 76 (a. 1401) : quibus Cruciferis respondimus, quod universos censitos et i-os ... sub fide et honore restitueremus.
StPPP VII p. 598 (a. 1421) : nobilis Elizabeth ... euocasset Barbaram ... virginem aput nobile Petrassium ... commorantem asserendo, quod ab ea fugasset, existens obnoxia et i-a.
AGZ XIV p. 22 (a. 1441) : qui ... familiam ipsius liberam et i-am disperserunt violenter.
Ib. XII p. 125 (a. 1444) : arestaverat mulierem i-am aput nobilem ... Skarbek.
KodKrak p. 436 (a. 1456) : si liber sit famulus vel i-er.Ita saepissime usque ad saec. XVI med.
b.
z tytułu prawem określonych służebności (na Rusi), tzw.
kalanny lub ordyniec;
ratione munerum iure impositorum
(apud Ruthenos)
AGZ XII p. 88 (a. 1440) : procurator eiusdem reverendissimi dixit, quod est i-er wulgariter «callanny» et ... vidua debet dare mediam sexagenam reclinationem.
AGZ XV p. 461 (a. 1470) : ibi in Dobrzany homines plures i-i alias «calanny» non sunt.
Ib. XV p. 461 (a. 1470) : asserebat esse i-er et regius alias «ordynyecz i kalanny», homines vero «ordynczovie» et «calanny» de Slonka ... coram iudicio ... recognoverunt, quia ... Michalko non est «ordiniecz» nec «calanny» neque de genere ipsorum ... sed ... homo liber, cum genere suo ab eterno evo.Ad rem cf. W. Hejnosz, Jus Ruthenicale. Lwów 1928, p. 73—102.
I.
de rebus
1.
decima
dziesięcina nieswobodna (składana przez kmieci);
non suo arbitrio praestita (more
colonorum)
KodMp III p. 129 (a. 1359) : vbi ... clericus petens decimam i-am ab aliquo, qui se dicit nobilem, ipsum propter hoc ad iudicium ecclesie curauerit euocare.
KodKKr I p. 308 (a. 1366) : pro i-a decima post araturas ... ibidem in Mirosschow... materia questionis coram nobis fuisset exorta.
StPPP VIII p. 282 (a. 1388) : plebanus ... actor existens per nuncium suum contumax contra Martinum ... pro ... decima i-a.
2.
mansus
łan, z którego uiszczano czynsz i inne świadczenia; e
quo census aliaque munera praestabantur
KodPol II p. 725 (a. 1356) : expirata libertate quiuis inhabitator ville ... de quolibet manso i-o seu censuali ... per quindecim grossos ... nobis soluere tenebuntur.
KodMp IV p. 59 (a. 1398) : hereditatem nostram ville Pradnik, tres liberos mansos et quartum i-um sculteti necnon quatuordecim ... mansos ... i-os cmethonum a solucionibus censuum ... continere (ed. -ri).3. domus civilis dom nie zwolniony od czynszu na rzecz pana miasta; que a censu domino oppidi debito non est exempta
AGZ V p. 15 (a. 1377) : quilibet prelatus, canonicus, vicarius ... emens ... aliquam domum civilem i-am, de qua eciam civis, qui in ipsa resedit, exacciones solvit, vigilavit aliaque iura civilia civitati administraverit ... talis velud alter civis exacciones .solvere ... et alia iura civilia ... civitati tenetur administrare.