- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- Ha.
- N.
- K.
AGZ XVII p. 91 (a. 1473) : tam bonus homino, ut decem marcae.gen. sg. homonis et acc. sg. homonem: GŁOG. Alex. I fol. M IIIb, cf. Th. VI 2872, 1 sq. ]
I.
generatim
1.
człowiek (w ogóle);
animal rationale.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 583 : h-is appellatione tam faeminam quam masculum contineri non dubitatur, «człowiek».
N.
a.
etymologiam
(cf.
Th.
VI 2871, 50 sqq.)
DokKujMaz p. 292 (a. 1243) : h-o deriuatus ab humo uniuerse subiacet vanitatib . definitiones varias in textibus phil. obvias
BYSTRZ. Top. fol. 141a : h-o diffinitur per substantiam corpoream animatam, sensibilem, rationalem.
Ib. fol. 1 IIIa : h-o est bipes mansuetum animal.
WROCŁ. EpitConcl fol. n IVa : h-o est imago Dei naturalis.
Ib. fol. n IIIa : h-o est dignissima creaturarum et finis omnium corporalium.
Id. Epit. fol. n VIa : h-o est finis et complementum omnium, que a natura intenduntur per generationem producentis.
Locut.
α. post homines natos i.
q. post hominum memoriam.
β. hominem exuere i. q.
mori (
DŁUG.
Hist. I p. 68 = I
p. 127
ed.nov.
).
γ.
phil. quoad
hominem probare aliquid (
GŁOG. Anal. fol. XXVIIa)
, per modum hominis multiplicare (
DOBCZ. Ars fol. a IIIIb),
et solutio ad hominem (
BYSTRZ. Elench. fol. V IIb)
.
2.
mężczyzna; vir
RRud p. 32 : puellae ... ut h-bus placeant multas faciunt vanitates.
MARTIN. OP. Chr. p. 67a : inueniunt h-es et mulieres nude habitantes.
3. persona hominis cf.
PERSONA.
II.
speciatim
A.
indicatur ordo
1.
chłop feudalnie zależny; colonus
iure feodali obnoxius
KodPol I p. 2 (a. 1145) : erogavit dux Mescho predicte domui Cisterciensium has hereditates cum h-bus simul et cum omnibus utilitatibus.
CodSil(M) II p. 40 (a. 1208) : ut... villam ubi propter recessum hominum Clementis plebani decima ... perierat, h-bus replerem.
KodWp II p. 1 (a. 1288) : abbas de Luckna ... h-es ecclesie Lucknensis iusto iudicio optinuit.Ita saepe usque ad saec. XVI ex. Glossa Pol.
AGZ XII p. 9 (a. 1436) : decem boves ... una cum aratro et h-e circa aratrum axistenti alias «ratayem» ... recipiens.
Syn.
iobagio (
DokMp I
p. 213, a.
1381).
Additur
simplex
(
Lites I
p. 169, a.
1339
;
AGZ XV
p. 473, a.
1474
et saepius. Ita etiam de nobilibus non possessionatis, qui vocabantur
AGZ XIX p. 261 (a. 1488) : si pars citata h-i alieno, videlicet simplici h-i, cmetoni aut nobili non possessionato non crederet ... extunc etc.
Dicitur
α. abdicatus
supraI 15, 12
sqq.
β. ascripticius
γ. censualis
δ. curialis
ε. ducalis
sq.
ζ. fugitivus
sq.
η.
fundatus, obsessus
et
AGZ XII p. 110 (a. 1443) : h-es obsessos wlgariter «ossadlo».
θ.
hospitalis infra
831,17 sqq.
Praec.
tamen
ι.
illiber, tributarius
et
abs. : chłop należący do królewskiej ludności służebnej (na Rusi
Halickiej); qui servitute quadam regi obligabatur (quales
fuerunt coloni pagorum
Russiae Haliciensis)
AGZ XII p. 91 (a. 1441) : h-es wulgariter «kallanny» alias illiberos.
Ib. XIX p. 487 (a. 1452) : iste h-o est tributarius alias «kallanny».
Ib. p. 239 (a. 1482) : h-o iste Iwan est illiber alias «kalanny», ideo exire non potest.Ita saepissime. Simili sensu etiam regalis (regius)
AGZ XII p. 90 (a. 1441) : isti sunt h-es regales wlgariter «szokolniczy» perpetuales.
Ib. XIV p. 38 (a. 1441) : Michalko Shemyon et Sydor kmetones de Bathathicze h-es regales.
Ib. XI p. 278 (a. 1446) : sunt condempnati pro h-bus regalibus «sothne».
Ib. XV p. 125 (a. 1468) : pendet terminus inter laboriosum Nyeleppko h-em regium illiberum actorem et nobilem dominam Elizabeth.Ita vulgo, praec. saec. XV. Glossa Pol.
AGZ XIX p. 570 (a. 1516) : nobiles ... affectaverunt ... terminum longiorem, ut possent conducere h-es regales alias «kraynya» et senes.
Constr.
sq.
gen.
(
AGZ XVII
p. 121,
a. 1476
:
Chocz Theresko et Fedor h-es regales tenute domini capitanei)
vel
de (
AGZ XIV p. 330, a. 1452 : Ostasch ... et Vassyvthe h-bus regalibus de Zyrawka.
Ib. XV p. 87, a. 1468 : laboriosi Zayn h-is regalis de Myklasschow.Ita saepius). Ad rem cf. W. Hejnosz, Ius Ruthenicale, Lwów 1928.
κ. inquilinus, subses chłop bezrolny;
qui agro proprio
caret
AGZ XIX p. 488 (a. 1454) : iurare debuit ... pro ... h-bus subsidibus alias «pothsathky».
Ib. XV p. 86 (a. 1468) : Ioannes alloquebatur ... super nobilem Fyedor ... quia ipse sibi Johanni non vult mittere h-em inquilinum alias «podsadka».
λ. reclinativus
(reclinatorius) chłop, który odszedł od swego pana; qui a
domino suo discessit
AGZ XIX p. 239 (a. 1482) : Johannes ... attemptavit terminum contra nobilem Mariam ... pro h-e reclinativo alias «czlowyeka odklonnego» dicto Iwan.
Ib. p. 264 (a. 1488) : Nicolaus ... ex decreto iudicii iure lucratus est h-em reclinatorium dictum Iwan.
2.
nobilis minor
tzw. włodyka, ubogi szlachcic;
nobilis minorum
gentium
StPPP VII p. 337 (a. 1429) : Iacussius ... recognouit dicens, quod Raphael ... esset bonus h-o et nobilis h-o minor alias «wlodika».Cf. etiam
3.
civilis
mieszczanin; civis
urbanus
cf.
supraII 466, 22
sqq.
4.
vagus
człowiek nieosiadły;
qui nullum certum agrum
domiciliumque habet
MatRef p. 101 (a. 1578) : ne quisquis h-es vagos alias «hultaje» in domibus suis conservari recipereque audeat.
B.
indicatur vitae ratio, institutum
1.
spiritualis
(opp.
saecularis
) osoba duchowna (opp. świecka)
MATTH. Dial. fol. C IIIb : periculosa solet esse temptatio carnis et penalis maxime h-i spirituali.
AKapSąd III p. 155 (a. 1511) : coram multis h-bus spiritualibus et secularibus.
2.
zbrojny, żołnierz; homo armatus,
miles.
Additur
armatus (
Lites I
p. 30, a.
1320).
3.
sługa; minister
RachJag p. 22 (a. 1389) : ad distribuciones h-bus domine regine (cf. ib. p. 207, a. 1394).