- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- K.
I.
abstr.
1.
propr. braterstwo,
miłość braterska;
fratrum inter se coniunctio
ac pietas.
2.
meton.
a.
braterstwo, miłość, przyjaźń; amicitia, societas, amor inter homines omnes.
b.
sojusz, przymierze;
foedus fraternum
GALL p. 98, 7 : ab invicem discesserunt perpetuis f-bus et amiciciis confirmatis.
KodWp III p. 22 (a. 1352) : inter se mutuam karitatem et sinceram f-em inviolabiliter ... valituram.Ita saepius.
c.
przynależność do tego samego rodu heraldycznego;
dicitur cum quis eadem gente
ortus est, eodem insigni gentilicio utitur
ZapSądWp p. 74 (a. 1401) : Wlostowsky ... suam nobilitatem ... demonstrauit, quod esset verus nobilis in f-e et scuto.
d.
eccl.
wspólnota zasług, łącząca
zgromadzenia zakonne pomiędzy sobą lub z osobami świeckimi; meritorum
communio inter coenobia vel
inter coenobitas et laicos inita
KodWp I p. 167 (a. 1236) : fratribus ... de Coibas ... villam ... contulimus ... ut pro hiis et aliis beneficiis nostris prefate ecclesie collatis, plenam f-em habeamus et anniversarium quolibet anno cum ceteris fundatoribus eiusdem ecclesie.
KodMp II p. 68 (a. 1242) : fratres domus supradicte nos ... in collegium sue f-is deuote susceperunt... promittentes ... quod pro nobis ... erunt ... oraturi.Ita saepius. Cf. CONFRATERNITAS I 2.
e.
tua, vestra
tytuł grzecznościowy;
allocutionis formula (praec. in
papae litteris).
II.
concr.
bractwo, tj. wspólnota modlitewna;
societas quaedam communione orationum
coniuncta
1.
wspólnota zakonna;
monachorum commune
KodPol I p. 67 (a. 1253) : Gerwardus et Grimislaus ... f-i ordinis se ac sue fidei commiserunt.
DokMp I p. 259 (a. 1393) : confratrem monasterii Mechouiensis cum omnibus bonis suis regule f-ique monasterii predicti mancipatum ... citasset.
N.
platea Fraternitatis
ulica Bracka w Krakowie;
vicus quidam
Cracoviensis
DŁUG. Hist. V p. 342 : igne ... qui ... Legati, F-is, Columbarum, Pistorum et Iudaeorum plateas conflagrat.
Id. LibBen I p. 89 : domui ... in platea F-is ... sitae.Cf. FRATER II 1 .
2.
bractwo, wspólnota modlitewna duchownych,
zwł. kleru
diecezjalnego lub członków kapituły;
societas orationum communione
coniuncta, quae inter
sacerdotes,
praec. unius dioecesis vel ecclesiae fit
KodKKr II p. 54 (a. 1374) : altare f-is dominorum seu vicariorum eiusdem ecclesiae cathedralis Cracoviensis volumus nominari.
DokKKr I p. 103 (a. 1378) : plebani ac rectores ecclesiarum in terra Osviecimensi ... f-em inter se constitui cupientes ... praesentem f-em ediderunt.
Ib. p. 105 : nullus ad f-em recipi debet nisi sit plebanus bonae famae et conversationis.Ita vulgo. Additur sacerdotalis ( ZabDziej II p. 424, a. 1487) , spiritualis ( DŁUG. LibBen I p. 239 ) , spiritualium ( ŁASKI LibBen I p. 310, a. 1511).
N. meton.
opłata na rzecz bractwa?
pecunia
thesauro societatis solvenda?
ArHist VI p. 139 (a. 1514) : de solvenda f-e retenta domini acceptant excusacionem reverendissimi domini.
3.
bractwo religijne, grupujące ludzi świeckich,
często mające także charakter
społeczny i charytatywny;
societas laicorum communione orationum coniuncta
BiblMuz I 2, p. 181 (a. 1349) : pro confirmatione f-is (ed. fraternitas) vestrae, quam ex speciali devotione ad Beatam Virginem ... habetis.
CracArt I p. 36 (a. 1403) : legavit ... 1 marcam ad f-em Polonorum pro cera.Ita passim. Additur gen. , v. gr. s. Annae ( AKap Sąd III p. 288, a. 1507 et saepius), ecclesiae S. Mariae ( KsgŁawKr I p. 286, a. 1395) , Gloriosae Virginis Mariae ( BiblMuz I 2, p. 184, a. 1443) , Polonorum ( supra 50 et saepius), laico rum ( CALLIM. Venet. p. 106 ) , paenitentium civium, quae schola a Venetis nuncupatur ( ib. ).
4.
bractwo rzemieślnicze, cech; fabrum collegium
DokKKr I p. 84 (a. 1360) : procuratores f-is tragariorium in Wieliczka.
KsgPrzem I p. 91 (a. 1418) : fratres sive f-as sutorum.Ita vulgo. Glossae Pol.
KsgPrzem II p. 68 (a. 1449) : vidua ... duo maccella carnificum sua comisit f-i carnificum, alias «czechowi».
CracArt I p. 389 (a. 1497) : f-i alias «czechowy» cerdonum.Ita saepius.
Syn.
communitas (
KodUJ III
p. 112, a.
1485
et saepius),
contubernium (
Biecz
p. 52, a.
1527
et saepius). Additur
adi.
,
v.
gr.
fabrilis (
Visit.
p. 8, a.
1511)
vel
gen.
,
v.
gr.
braseatorum (
ŹrMalb
p. 43, saec.
XVI in.in)
, carnificum
(
supra 8
et saepius), cerdonum
(
supra 10
et saepius), funificum (
KodUJ II
p. 240, a.
1465)
, mechanicorum
(
DokMp II
p. 113, a.
1429)
, pincernarum (
DŁUG. LibBen II
p. 14
)
, sartorum (
APozn I
p. 86,
a. 1441
et saepius), sutorum
(
supra 6
et saepius) cett.
N. meton.
opłata składana przez nowego majstra przy wstępowaniu do
cechu; pretium, quod a novo magistro ad
collegium fabrorum accedente solvebatur
AGZ VI p. 143 (a. 1471) : quicunque hic ... magister effectus fuerit, iste dare debet mediam f-em, hoc est medium octuale cerevisie et talentum cere (cf. ib. supra quando novus magister, veniens ab aliunde, susceperit hic nobiscum f-em, talis debet ... f-i in czecham octuale cervisie et duo talenta cere dare).
Ib. p. 196 (a. 1480) : talis integram dare debet f-em, videlicet octuale cervisie et duo talenta cere et sex grossos ad fiscum ipsorum.
Iuncturae verbales potiores ad 2—4:
fraternitatem
celebrare (KodKWil p. 624, a. 1502) , constituere ( supra 370, 32 ), edere ( supra ib. et saepius), fundare ( PP II p. 126, a. 1451) , observare ( DokKKr I p. 104, a. 1378 et saepius), practicare ( Visit. p. 219, a. 1512) , recipere ( DokKKr I p. 84, a. 1360) , suscipere ( APozn II p. 382, a. 1499 et saepius), tenere ( KodKKr II p. 355, a. 1411) , item fraterninitatis vinculum subire ( KodMp IV p. 231, a. 1426) , ad fraternitatem recipi ( supra 370, 33 ).