- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- BJ.
- N.
I.
propr. rzemień, pas,
smycz; corrigia, cingulum,,
lorum
(v.
gr. quo canes continentur).
N. in
ima
gine districcionis (
KADŁUB.
p. 163
)
.
II.
transl.
1.
zjednoczenie, związek;
coniunctio,
consociatio.
N. sensu
praegnanti
α.
przyjęcie natury cielesnej;
coniunctio cum corpore
AH X p. 15 (a. 1523) : stupet omnis creatura ... in hac Verbi c-a.
β.
wspólnota zasług łącząca zgromadzenie
zakonne z osobami
świeckimi; meritorum
communio
inter coenobitas et laicos
inita
KodMaz(K) p. 552 (a. 1245) : canonicis ... Dominici Sepulchri uillam quandam ... pro anima patris sui ... suaque in fraternitatem eorum c-a ... contulit miles (cf.KodMp II p. 75 ). Cf. CONFRATERNITAS I 2.
2.
małżeństwo;
matrimonium, coniugium. Dicitur
matrimonialis (matrimonii :
StPPP II
p. 732,
a. 1467
et saepius), maritalis (
KodMp II
p. 106,
a. 1257
et passim), coniugalis (
*PommUrk VII
p. 494, a.
1328)
, legitima (
TPaw III
p. 124,
a. 1389
:
frater ... de legitima c-a «od dane
maczerze»;
cf. StSyn IV p.
86, a. 1420).
Syn.
matrimonii
consortium (
*CIOL. Lib. I
p. 153
).
Intelligitur praec. : dopełnienie małżeństwa,
stąd: stosunek płciowy w
ogóle; matrimonium consummatum, inde: coitus.
Additur carnalis (carnis:
StSyn III
p. 15, a.
1320
et saepissime
saec.
XIV—XVI), item consummata (
KodWp II
p. 474, a.
1335
;
ZabDziej III
p. 248, a.
1493).
N.
locut.
α. copula (carnalis) cum aliquo (inter aliquos) subsequitur
(
StSyn III
p. 15, a.
1320
;
*KodWp III
p. 465,
a. 1377).
β. aliquam maritali copulae expedire
(ducentis marcis:
StPPP II
p. 732, a.
1467)
, tradere (
ArPrawn IV p.
2.
saec. XIV med.
et saepius), item in copulam matrimonii sibi habere
(
StPPP VI
p. 295, a.
1527).
γ. in (ad) copulam carnalem alicui consentire (
AKapSąd II
p. 596,
a. 1470
et saepius). δ.
copulam (carnalem) cum aliquo
contrahere (
StSyn IV
p. 85, a.
1420
;
ArHist V
p. 124, a.
1455
;
AGZ XVIII
p. 477,
a. 1505)
, habere (
ZabDziej II
p. 20, a.
1482)
, reddere et suscipere (
ArHist V
p. 108, a.
1453)
.
Opp.
subterfugere (
ZabDziej III
p. 542, a.
1498)
.
ε. copula (carnali) aliquem sibi
coniungere (
KodMp II
p. 106, a.
1257
;
DŁUG. LibBen III
p. 357
,
item copulae coniugalis coniunctio
*PommUrk
VII
p. 494, a.
1328)
, cum aliquo iungi (
DŁUG.
Hist. III
p. 456
).
Simili sensu
per (carnalem) copulam alicui copulari (
ZabDziej 11
p. 502, a.
1489)
, aliquem cognoscere (
AKapSąd III
p. 213, a.
1528)
.
Item
matrimonium (sponsalia) carnali copula (per carnalem copulam) consummare (
ArHist V
p. 97,
a. 1411
;
ZabDziej II
p. 258, a.
1485)
, confirmare (
Tom. V
p. 300, a.
1520
; etiam matrimonii per copulam confirmatio:
Dogiel I
p. 169, a.
1515)
, cum aliquo contrahere
(
ZabDziej II
p. 343,
a. 1486)
.
3.
ślub, formalne zawarcie małżeństwa; nuptiae, matrimonium rite contractum
KodWp III p. 147 (a. 1360) : rectores ecclesiarum ... pro collumbacione, pro baptismo, pro c-a ... nihil petent (cf. ib. V p. 156, a. 1409).
ArHist V p. 94 (a. 1410) : cum alia c-am in facie Ecclesie recipere.Ita saepissime saec. XV—XVI.
Dicitur de
copulae sacramento (
DŁUG. Hist. V
p. 155
).
Additur
in facie
Ecclesiae (cf.
et saepius saec. XV
),ecclesiastica (
ArHist V
p. 96, a.
1411)
, matrimonialis (
MPH V
p. 995, a.
1528)
, matrimonii (
ChrClar
p. 460
), nubentium (
AKapSąd I
p. 319,
a. 1413).
N.
glossas
Pol.
AGZ XI p. 171 (a. 1440) : c-a alias «wyenczany» ... post festum Sancte Trinitatis ... debet celebrari.
GLb p. 25 : c-a «slyub».
N.
locut.
copulam alicui dare (et tradere de
sacerdote
ArHist V
p. 96, a.
1411
et saepius
saec.
XIII—XVI).
Opp.
(cum aliquo) recipere (
ArHist V
p. 94, a.
1410
et saepius
saec.
XV—XVI), item in facie Ecclesiae
consummare (
PrPol
p. 61,
a. 1410
;
ArHist V
p. 96, a.
1411)
, contrahere (
ZabDziej II
p. 19, a.
1482
;
AKapSąd II
p. 939,
a. 1506)
.
4.
singulare: nabycie, opanowanie?
alicuius rei comparatio, adeptio?
*JAC. PAR. II p. 124 (a. 1482) : pro eius theologiae plena c-a et conquisitione ... nulli ... pepercit labori.
III.
phil.
et gramm. t. t. spójka, łącznik; orationis pars, qua
verba vel sententiae inter se coniunguntur. Distinguitur
α.
coniunctionalis,
opp.
verbalis :
GŁOG. Alex. II fol. s IIIa : c-a coniunctionalis est c-a diuersitatis, sed c-a verbalis est c-a ydemptitatis.
β. affirmata, opp. negata:
GIEŁCZ. fol. A 4b.
γ.
composita,
opp.
simplex:
BYSTRZ. AnalPr fol. a Vb : quamuis nulla eadem propositio secundum eandem sententiam propositionalem sumpta de c-a simplici sit simul affirmatiua vel negatiua, tamen eadem propositio de c-a composita potest esse simul affirmatiua et negatiua.
δ.
principalis,
opp.
minus principalis
id. Top. fol. n IIIb : ex parte forme syllogismi et cuiuslibet bone consequentie quattuor videntur teneri: primum est quantitas propositionis, secundum est qualitas, tertium est c-a tam principalis quam minus principalis, quartum ... ordo terminorum et propositionum.
ε.
importans tempus,
opp.
absoluta a tempore:
BYSTRZ. ParvLog fol. LIIIb : suppositio accidentalis est suppositio termini respectu c-e importantis tempus ... suppositio essentialis est suppositio termini respectu c-e absolute a tempore.
ζ.
de praesenti,
opp.
de potest
vel
erit :
GŁOG. Don. fol. E lb : verificatur de ipso mediante c-a de presenti, de quo prius non verificabatur, nisi mediante c-a de potest vel erit.
Item
de futuro:
BYSTRZ. ParvLog fol. K IIa : lij 'homo’ ratione c-e de futuro supponit indifferenter pro quolibet homine, qui est et erit.
η.
verificationis
ib. fol. A Vb : c-a propositionis termini supponentis sumenda est pro c-a verificationis.
Item
identitatis,
diversitatis, cf.
sq.
N. abstr.
związek zachodzący pomiędzy wyrazami w zdaniu;
ratio, qua singula verba in propositione inter se
cohae
rent
GŁOG. Alex. I fol. 133a : per c-am non intelligitur illud, quod unit (ed. venit) predicatum cum subiecto ... sed actus complexiuus ... duorum extremorum ad inuicem, qui includitur in natura istorum verborum.